રાવણવધ · અધ્યાય 8

આગાધત તતો વ્યોમ હનૂમાનુરુ-વિગ્રહઃ,
અત્યશેરત તદ્-વેગં ન સુપર્ણાઽર્ક-મારુતાઃ

અભાયત યથાઽર્કેણ સુપ્રાતેન શરન્-મુખે,
ગમ્યમાનં ન તેનાઽઽસીદગતં ક્રામતા પુરઃ.

વિયતિ વ્યત્યતન્વાતાં મૂર્તી હરિ-પયોનિધી,
વ્યત્યૈતાં ચોત્તમં માર્ગમર્કેન્દ્રેન્દુ-નિષેવિતમ્.

વ્યતિજિગ્યે સમુદ્રોઽપિ ન ધૈર્યં તસ્ય ગચ્છતઃ
વ્યત્યગચ્છન્ ન ચ ગતં પ્રચણ્ડોઽપિ પ્રભઞ્જનઃ.

વ્યતિઘ્નન્તીં વ્યતિઘ્નન્તાં રાક્ષસીં પવનાઽઽત્મજઃ
જઘાનાઽઽવિશ્ય વદનં નિર્યાત્ ભિત્ત્વોદરં દ્રુતમ્

અન્યોન્યં સ્મ વ્યતિયુતઃ શબ્દાન્ શબ્દૈસ્ તુ ભીષણાન્
ઉદન્વાંશ્ ચાનિલોદ્ધૂતો મ્રિયમાણા ચ રાક્ષસી.

ન્યવિક્ષત મહા-ગ્રાહ-સંકુલં મકરાઽઽલયમ્
સૈકા બહૂનાં કુર્વાણા નક્રાણાં સ્વાઽઽશિતમ્ભવમ્

કૃતેનોપકૃતં વાયોઃ પરિક્રીણાનમુત્થિતમ્
પિત્રા સંરક્ષિતં શક્રાત્ સ મૈનાકાઽદ્રિમૈક્ષત.

ખં પરાજયમાનોઽસાવુન્નત્ય પવનાઽત્મજમ્
જગાદાઽદ્રિર્ "વિજેષીષ્ઠા મયિ વિશ્રમ્ય વૈરિણમ્.

ફલાન્યાદત્સ્વ ચિત્રાણિ, પરિક્રીડસ્વ સાનુષુ,
સાધ્વનુક્રીડમાનાનિ પશ્ય વૃન્દાનિ પક્ષિણામ્.

ક્ષણં ભદ્રાઽવતિષ્ઠસ્વ, તતઃ પ્રસ્થાસ્યસે પુનઃ
ન તત્ સંસ્થાસ્યતે કાર્યં દક્ષેણોરીકૃતં ત્વયા.

ત્વયિ નસ્ તિષ્ઠતે પ્રીતિસ્ તુભ્યં તિષ્ઠામહે વયમ્,
ઉત્તિષ્ઠમાનં મિત્રાઽર્થે કસ્ ત્વાં ન બહુ મન્યતે.

યે સૂર્યમુપતિષ્ઠન્તે મન્ત્રૈઃ સંધ્યા-ત્રયં દ્વિજાઃ,
રક્ષોભિસ્ તાપિતાસ્ તેઽપિ સિદ્ધિં દ્યાયન્તિ તેઽધુના.

અ-વ્યગ્રમુપતિષ્ઠસ્વ વીર ! વાયોરહં સુહૃત્,
રવિર્ વિતપતેઽત્યર્થમાશ્વસ્ય મયિ ગમ્યતામ્.

તીવ્રમુત્તપમાનો ઽયમ-શક્યઃ સોઢુમાતપઃ,
આઘ્નાન ઇવ સંદીપ્તૈરલાતૈઃ સર્વતો મુહુઃ.

સંશૃણુષ્વ કપે ! મત્કૈઃ સંગચ્છસ્વ વનૈઃ શુભૈઃ,
સમારન્ત મમા ઽભીષ્ટાઃ સંકલ્પાસ્ ત્વય્યુપાગતે.

કે ન સંવિદ્રતે, વાયોર્ મૈનાકાઽદ્રિર્ યથા સખા,
યત્નાદુપાહ્વયે પ્રતીતઃ, સંહ્વયસ્વ વિવક્ષિતમ્.

દ્યામિવાવયમાનં તમવોચદ્ ભૂધરં કપિઃ
ઉપકુર્વન્તમત્યર્થં પ્રકુર્વાણોઽનુજીવિ-વત્.

"કુલ-ભાર્યાં પ્રકુર્વાણમહં દ્રષ્ટું દશાનનમ્
યામિ ત્વરા-વાન્ શૈલેન્દ્ર !, મા કસ્યચિદુપસ્કૃથાઃ.

યોઽપચક્રે વનાત્ સીતામધિચક્રે ન યં હરિઃ,
વિકુર્વાણઃ સ્વરાનદ્ય બલં તસ્ય નિહન્મ્યહમ્.

વિકુર્વે નગરે તસ્ય પાપસ્યા ઽદ્ય રઘુ-દ્વિષઃ,
વિનેષ્યે વા પ્રિયાન્ પ્રાણાનુદાનેષ્યેઽથવા યશઃ.

વિનેષ્યે ક્રોધમથવા ક્રમમાણોઽરિ-સંસદિ"
ઇત્યુક્ત્વા ખે પરાક્રંસ્ત તૂર્ણં સૂનુર્ નભસ્વતઃ.

પરીક્ષિતુમુપાક્રંસ્ત રાક્ષસી તસ્ય વિક્રમમ્
દિવમાક્રમમાણેવ કેતુ-તારા ભય-પ્રદા.

જલે વિક્રમમાણાયા હનૂમાન્ શત-યોજનમ્
આસ્યં પ્રવિશ્ય નિરયાદણૂભૂયા ઽપ્રચેતિતઃ.

દ્રષ્ટું પ્રક્રમમાણો ઽસૌ સીતામમ્ભોનિધેસ્ તટમ્,
ઉપાક્રંસ્તા ઽઽકુલં ઘોરૈઃ ક્રમમાણૈર્ નિશાચરૈઃ

આત્માનમપજાનાનઃ શશ-માત્રો ઽનયદ્ દિનમ્,
જ્ઞાસ્યે રાત્રાવિતિ પ્રાજ્ઞઃ પ્રત્યજ્ઞાસ્ત ક્રિયા-પટુઃ.

સંજાનાનાન્ પરિધરન્ રાવણાઽનુચરાન્ બહૂન્
લઙ્કાં સમાવિશદ્ રાત્રૌ વદમાનોઽરિ-દુર્ગમામ્.

કિંચિન્ નોપાવદિષ્ટા ઽસૌ, કેનચિદ્ વ્યવદિષ્ટ ન,
શૃણ્વન્ સંપ્રવદમાનાદ્ રાવણસ્ય ગુણાન્ જનાત્.

જલ્પિતોત્ક્રુષ્ટ-સંગીત-પ્રનૃત્ત-સ્મિત-વલ્ગિતૈઃ
ઘોષસ્યાન્વવદિષ્ટેવ લઙ્કા પુતા-ક્રતોઃ પુરઃ

ઐદ્ વિપ્રવદમાનૈસ્ તાં સંયુક્તાં બ્રહ્મ-રાક્ષસૈઃ
તથાઽવગિરમાણૈશ્ ચ પિશાચૈર્ મામ્સ-શોણિતમ્.

યથા-સ્વં સંગિરન્તે સ્મ ગોષ્ઠીષુ સ્વામિનો ગુણાન્,
પાન-શૌણ્ડાઃ પથઃ ક્ષીબા વૃન્દૈરુદચરન્ત ચ.

યાનૈઃ સમચરન્તા ઽન્યે કુઞ્જરાઽશ્વ-રથાઽઽદિભિઃ,
સંપ્રાયચ્છન્ત બન્દીભિરન્યે પુષ્પ-ફલં શુભમ્.

કોપાત્ કાશ્ચિત્ પ્રિયૈઃ પ્રત્તમુપાયંસત નાઽઽસવમ્,
પ્રેમ જિજ્ઞાસમાનાભ્યસ્ તાભ્યોઽઽશપ્સત કામિનઃ

પ્રાદિદૃક્ષત નો નૃત્યં, ના ઽશુશ્રૂષત ગાયનાન્
રામં સુસ્મૂર્ષમાણોઽસૌ કપિર્ વિરહ-દુઃખિતમ્.

અનુજિજ્ઞાસતેવાઽથ લઙ્કા-દર્ષનમિન્દુના
તમોઽપહવિમુક્તાંઽશુ પૂર્વસ્યાં દિશ્યુદૈયત.

આશુશ્રૂષન્ સ મૈથિલ્યા વાર્તાં હર્મ્યેષુ રક્ષસામ્
શીયમાનઽન્ધકારેષુ સમચારીદ-શઙ્કિતઃ.

શત-સાહસ્રમારક્ષં મધ્યગં રક્ષસાં કપિઃ
દદર્શ, યં કૃતાન્તોઽપિ મ્રિયેતાઽઽસાદ્ય ભીષણમ્,

અધ્યાસિસિષમાણે ઽથ વિયન્-મધ્યં નિશા-કરે
કાસાંચક્રે પુરી સૌઘૈરતીવોદ્ભાસિભિઃ સિતૈઃ

ઇન્દું ચષક-સંક્રાન્તમુપાયુઙ્ક્ત યથાઽમૃતમ્,
પયુઞ્જાનઃ પ્રિયા વાચઃ સમાજાઽનુરતો જનઃ

સંક્ષ્ણુવાન ઇવોત્કણ્ઠામુપાભુઙ્ક્ત સુરામલમ્
જ્યોત્સ્નાયાં વિગલન્-માનસ્ તરુણો રક્ષસાં ગણઃ

મધ્વપાયયત સ્વચ્છં સોત્પલં દયિતાઽન્તિકે
આત્માનં સુરતાઽઽભોગ-વિશ્રમ્ભોત્પાદનં મુહુઃ

અભીષયન્ત યે શક્રં રાક્ષસા રણ-પણ્ડિતાઃ
અવિસ્માપયમાનસ્ તાન્ કપિરોટીદ્ ગૃહાદ્ ગૃહમ્,

સીતાં દિદૃક્ષુઃ પ્રચ્છન્નઃ સો ઽગર્ધયત રાક્ષસાન્,
અવઞ્ચયત માયાશ્ ચ સ્વ-માયાભિર્ નરદ્વિષામ્,

અપલાપયમાનસ્ય શત્રૂંસ્ તસ્યાઽભવન્ મતિઃ
"મિથ્યા કારયતે ચારૈર્ ઘોષણાં રાક્ષસાઽધિપઃ"

ગૂહમાનઃ સ્વ-માહાત્મ્યમટિત્વા મન્ત્રિ-સંસદઃ
નૃભ્યો ઽપવદમાનસ્ય રાવણસ્ય ગૃહં યયૌ,

દિશો દ્યોતયમાનાભિર્ દિવ્ય-નારીભિરાકુલમ્
શ્રિયમાયચ્છમાનાભિરુત્તમાભિરનુત્તમામ્

નિત્યમુદ્યચ્છમાનાભિઃ સ્મરસંભોગ-કર્મસુ
જાનાનાભિરલં લીલા-કિલ કિંચિત-વિભ્રમાન્

સ્વં કર્મ કારયન્નાસ્તે નિશ્ચિન્તો યા ઝષ-ધ્વજઃ,
સ્વાર્થં કારયમાણાભિર્ યૂનો મદ-વિમોહિતાન્

કાન્તિં સ્વાં વહમાનાભિર્ યજન્તીભિઃ સ્વ-વિગ્રહાન્
નેત્રૈરિવ પિબન્તીભિઃ પશ્યતાં ચિત્ત-સંહતીઃ

તા હનૂમાન્ પરાકુર્વન્નગમત્ પુષ્પકં પ્રતિ
વિમાનં મન્દરસ્યાદ્રેરનુકુર્વદિવ શ્રિયમ્.

તસ્મિન્ કૈલાસ-સંકાશાં શિરઃ-શૃઙ્ગં ભજ-દ્રુમમ્
અભિક્ષિપન્તમૈક્ષિષ્ટ રાવણં પર્વત-શ્રિયમ્

પ્રવહન્તં સદામોદં સુપ્તં પરિજનાઽન્વિતમ્
મઘોને પરિમૃષ્યન્તમારભન્તં પરં સ્મરે

વ્યરમત્ પ્રધનાદ્ યસ્માત્ પરિત્રસ્તઃ સહસ્ર-દૃક્,
ક્ષણં પર્યરમત્ તસ્ય દર્શનાન્ મારુતાઽઽત્મજઃ.

ઉપારંસીચ્ ચ સંપશ્યન્ વાનરસ્ તં ચિકીર્ષિતાત્
રમ્યં મેરુમિવાઽઽધૂત-કાનનં શ્વસનોર્મિભિઃ

દૃષ્ટ્વા દયિતયા સાકં રહીભૂતં દશાનનમ્
ના ઽત્ર સીતેત્યુપારંસ્ત દુર્મના વાયુ-સંભવઃ.

તતઃ પ્રાકારમારોહત્ ક્ષપાટાનવિબોધયન્,
નાઽયોધયત્ સમર્થોઽપિ સીતા-દર્શન-લાલસઃ.

અધ્યાસીદ્, "રાઘવસ્યા ઽહં નાશયેયં કથં શુચમ્,
વૈદેહ્યા જનયેયં વા કથમાનન્દમુત્તમમ્.

દૃષ્ટ્વા રાઘવ-કાન્તાં તાં દ્રાવયિષ્યામિ રાક્ષસાન્,
તસ્યા હિ દર્શનાત્ પૂર્વં વિક્રમઃ કાર્ય-નાશ-કૃત્.

ચિન્તયન્નિત્થમુત્તુઙ્ગૈઃ પ્રાવયન્તીં દિવં વનૈઃ
અશોક-વનિકામારાદપશ્યત્ સ્તબકાઽઽચિતામ્.

તાં પ્રાવિશત્ કપિ-વ્યાઘ્રસ્ તરૂન-ચલયન્ શનૈઃ
અ-ત્રાસયન્ વન-શયાન્ સુપ્તાન્ શાખાસુ પક્ષિણઃ.

અવાદ્ વાયુઃ શનૈર્ યસ્યાં લતાં નર્તયમાન-વત્
નાઽઽયાસયન્ત સંત્રસ્તા ઋતવોઽન્યોન્ય-સંપદઃ.

જ્યોત્સ્ના ઽમૃતં શશી વસ્યાં વાપીર્ વિકસિતોત્પલાઃ
અપાયયત સંપૂર્ણઃ સદા દશ-મુખાઽઽજ્ઞયા.

પ્રાદમયન્ત પુષ્પેષું યસ્યાં બન્દ્યઃ સમાહૃતાઃ
પરિમોહયમાણાભી રાક્ષસીભિઃ સમાવૃતાઃ.

યસ્યાં વાસયતે સીતાં કેવલં સ્મ રિપુઃ સ્મરાત્
ન ત્વરોચયતા ઽઽત્માનં ચતુરો વૃદ્ધિ-માનપિ

મન્દાયમાન-ગમનો હરિતાયત્-તરું કપિઃ,
દ્રુમૈઃ શકશકાયદ્ભિર્ મારુતેના ઽઽટ સર્વતઃ.

અસ્યન્દન્નિન્દુ-મણયતો, વ્યરુચન્ કુમુદાઽઽકરાઃ,
અલોઠિષત વાતેન પ્રકીર્ણઃ સ્તબકોચ્ચયાઃ.

સીતાઽન્તિકે વિવૃત્સન્તં વર્ત્સ્યત્-સિદ્ધિં પ્લવઙ્ગમમ્
પતત્રિણઃ શુભા મન્દ્રમાનુવાનાસ્ ત્વજિહ્લદન્.

વર્તિષ્યમાણમાત્માનં સીતા પત્યુરિવા ઽન્તિકે
ઉદપશ્યત્ તદા તથ્યૈર્ નિમિત્તૈરિષ્ટ-દર્શનૈઃ.

"નિરવર્ત્સ્યન્ ન ચેદ્ વાર્તા સીતાયા, વિતથૈવ નઃ
અકલ્પ્સ્યદુદ્યતિઃ સર્વા", હનૂમાનિત્યચિન્તયત્.

વૃક્ષાદ્ વૃક્ષં પરિક્રામન્ રાવણાદ્ બિભ્યતીં ભૃશમ્
શત્રોસ્ ત્રાણમ-પશ્યન્તીમ-દૃશ્યો જનકાઽઽત્મજામ્

તાં પરાજયમાનાં સ પ્રીતે રક્ષ્યાં દશાઽઽનનાત્
અન્તર્દધાનાં રક્ષોભ્યો મલિનાં મ્લાન-મૂર્ધજામ્

રામાદધીત-સંદેશો વાયોર્ જાતશ્ ચ્યુત-સ્મિતામ્
પ્રભવન્તીમિવાદિત્યાદપશ્યત્ કપિ-કુઞ્જરઃ.

રોચમાનઃ કુ-દૃષ્ટિભ્યો રક્ષોભ્યઃ પ્રત્તવાન્ શ્રિયમ્
શ્લાઘમાનઃ પર-સ્ત્રીભ્યસ્ તત્રઽઽગાદ્ રાક્ષસાઽધિપઃ.

અશપ્ત નિહ્નુવાનો ઽસૌ સીતાયૌ સ્મર-મોહિતઃ,
ધારયાન્નિવ ચૈતસ્યૈ વસૂનિ પ્રત્યપદ્યત.

તસ્યૈ સ્પૃહયમાણો ઽસૌ બહુ પ્રિયમભાષત,
સાનુનીતિશ્ ચ સીતાયૈ ન ઽક્રુધ્યન્, નાપ્યસૂયત.

"સંક્રુધ્યસિ મૃશા કિં ત્વં દિદૃક્ષું માં મૃગેક્ષણે !,
ઈક્ષિતવ્યં પર-સ્ત્રીભ્યઃ સ્વ-ધર્મો રક્ષસામયમ્.

શૃણ્વદ્ભ્યઃ પ્રતિશૃણ્વન્તિ મધ્યમા ભીરુ ! નોત્તમાઃ,
ગૃણદ્ભ્યો ઽનુગૃણન્ત્યન્યે ઽકૃતાઽર્થા, નૈવ મદ્-વિધાઃ.

ઇચ્છ સ્નેહેન દીવ્યન્તી વિષયાન્ ભુવનેશ્વરમ્,
સંભોગાય પરિક્રીતઃ કર્તાસ્મિ તવ ના ઽપ્રિયમ્.

આસ્સ્વ સાકં મયા સૌધે, માઽધિષ્ઠા નિર્-જનં વનમ્
મા ઽધિવાત્સીર્ ભુવં, શય્યામધિશેષ્વ સ્મરોત્સુકા.

અભિન્યવિક્ષથાસ્ ત્વં મે યથૈવાઽવ્યાહતા મનઃ,
તવાઽપ્યધ્યાવસન્તં માં મા રૌત્સીર્ હૃદયં તથા.

મા ઽવમંસ્થા નામસ્યન્તમ્-કાર્ય-જ્ઞે ! જગત્-પતિમ્,
સંદૃષ્ટે મયિ કાકુત્સ્થમ-ધન્યં કામયેત ? કા.

યઃ પયો દોગ્ધિ પાષાણં, સ રામાદ્ ભૂતિમાપ્નુયાત્,
રાવણં ગમય પ્રીતિં બોધયન્તં હિતાઽહિતં.

પ્રીતો ઽહં ભોજયિષ્યામિ ભવતીં ભુવન-ત્રયમ્,
કિં વિલાપયસેઽત્યર્થં, પાર્શ્વે શાયય રાવણમ્.

આજ્ઞાં કારય રક્ષોભિર્, મા પ્રિયાણ્યુપહારય,
કઃ શક્રેણ કૃતં નેચ્છેદધિમુર્ધાનમઞ્જલિમ્.

વચનં રક્ષસાં પત્યુરનુ ક્રુદ્ધા પતિ-પ્રિયા
પાપાઽનુવાસિતં સીતા રાવણં પ્રાબ્રવીદ્ વચઃ

"ન ભવાનનુ રામં ચેદુપ શૂરેષુ વા, તતઃ
અપવાહ્ય ચ્છલાદ્ વીરૌ કિમર્થં મામિહા ઽહરઃ,

"ઉપ-શૂરં ન તે વૃત્તં કથં રાત્રિંચરાઽધમ !
યત્ સંપ્રત્યપલોકેભ્યો લઙ્કાયાં વસતિર્ ભયાત્

આ રામ-દર્શનાત્ પાપ ! વિદ્યોતસ્વ સ્ત્રિયઃ પ્રતિ
સદ્-વૃત્તાનનુ દુર્-વૃત્તઃ પરસ્ત્રીં જાત-મન્મથઃ

અભિ દ્યોતિષ્યતે રામો ભવન્તમ-ચિરાદિહ,
ઉદ્ગૂર્ણ-બાણઃ સંગ્રામે યો નારાયણતઃ પ્રતિ.

કુતો ઽધિયાસ્યસિ ક્રૂર ! નિહતસ્ તેન પત્રિભિઃ
ન સૂક્તં ભવતા ઽત્યુગ્રમતિરામં મદોદ્ધત !

પરિશેષં ન નામા ઽપિ સ્થાપયિષ્યતિ તે વિભુઃ,
અપિ સ્થાણું જયેદ્ રામો, ભવતો ગ્રહણં કિયત્.

અપિ સ્તૂહ્યપિસેધા ઽસ્માંસ્ તથ્યમુક્તં નરાઽશન્ !,
અપિ સિઞ્ચેઃ કૃશાનૌ ત્વં દર્પં, મય્યપિ યો ઽભિકઃ.

અધિરામે પરાક્રાન્તમધિકર્તા સ તે ક્ષયમ્,"
ઇત્યુક્ત્વા મૈથિલી તૂષ્ણીમાસાંચક્રે દશાનનમ્.

તતઃ ખડ્ગં સમુદ્યમ્ય રાવણઃ ક્રૂર-વિગ્રહઃ
વૈદેહીમન્તરા ક્રુદ્ધઃ ક્ષણમૂચે વિનિશ્વસન્.

"ચિરેણા ઽનુગુણં પ્રોક્તા પ્રતિપત્તિ-પરાઙ્મુખી
ન માસે પ્રતિપત્તાસે માં ચેન્, મર્તાસિ મૈથિલિ !"

પ્રાયુઙ્ક્ત રાક્ષસીર્ ભીમા મન્દિરાય પ્રતિવ્રજન્
"ભયાનિ દત્ત સીતાયૈ સર્વા યૂયં કૃતે મમ."

ગતે તસ્મિન્ સમાજગ્મુર્ ભયાય પ્રતિ મૈથિલીમ્
રાક્ષસ્યો, રાવણ-પ્રીત્યૈ ક્રૂરં ચોચુરલં મુહુઃ

"રાવણાય નમસ્કુયાઃ, સ્યાત્ સીતે ! સ્વસ્તિ તે ધ્રુવમ્
અન્યથા પ્રાતરાશાય કુર્યામ ત્વામલં વયમ્.

તૃણાય મત્વા તાઃ સર્વા વદન્તીસ્ ત્રિજટા ઽવદત્
"આત્માનં હત દુર્વૃત્તાઃ ! સ્વ-માંસૈઃ કુરુતા ઽશનમ્.

અદ્ય સીતા મયા દૃષ્ટા સૂર્યં ચન્દ્રમસા સહ
સ્વપ્ને સ્પૃશન્તી મધ્યેન તનુઃ શ્યામા સુલોચના.

તાસ્ તયા તર્જિતાઃ સર્વા મુખૈર્ ભીમા યથાઽઽગતમ્
યયુઃ સુષુપ્સવસ્ તલ્પં ભીમૈર્ વચન-કર્મભિઃ

ગતાસુ તાસુ મૈથિલ્યા સંજાનાનો ઽનિલાઽઽત્મજઃ
આયાતેન દશાઽઽસ્યસ્ય સંસ્થિતો ઽન્તર્હિતશ્ ચિરમ્

ઋણાદ્ બદ્ધ ઇવાન્મુક્તો વિયોગેન ક્રતુ-દ્વિષઃ
હેતોર્ બોધસ્ય મૈથિલ્યાઃ પ્રાસ્તાવીદ્ રામ-સંકથામ્.

તં દૃષ્ટ્વા ઽચિન્તયત્ સીતા-"હેતોઃ કસ્યૈષ રાવણઃ
અવરુહ્ય તરોરારાદૈતિ વાનર-વિગ્રહઃ

પૂર્વસ્માદન્ય-વદ્ ભાતિ ભાવાદ્ દાશરથિં સ્તૂવન્,
ઋતે ક્રૌર્યાત્ સમાયાતો માં વિશ્વાસયિતું નુ કિમ્ ?

ઇતરો રાવણાદેષ રાઘવાઽનુચરો યદિ,
સ-ફલાનિ નિમિત્તાનિ પ્રાક્ પ્રભાતાત્ તતો મમ.

ઉત્તરાહિ વસન્ રામઃ સમુદ્રાદ્ રક્ષસાં પુરમ્
અવૈલ્ લવણ-તોયસ્ય સ્થિતાં દક્ષિણતઃ કથમ્.

દણ્ડકાન્ દક્ષિણેના ઽહં સરિતો ઽદ્રીન્ વનાનિ ચ
અતિક્રમ્યા ઽમ્બુધિં ચૈવ પુંસામગમમાહૃતા.

પૃથઙ્ નભસ્વતશ્ ચણ્ડાદ્ વૈનતેયેન વા વિના
ગન્તુમુત્સહતે નેહ કશ્ચિત્ કિમુત વાનરઃ.

ઇતિ ચિન્તા-વતીં કૃચ્છ્રાત્ સમાસાદ્ય કપિ-દ્વિપઃ
મુક્તાં સ્તોકેન રક્ષોભિઃ પ્રોચે"ઽહં રામ-કિઙ્કરઃ

વિપ્રકૃષ્ટં મહેન્દ્રસ્ય ન દૂરં વિન્ધ્ય-પર્વતાત્
ના ઽનભ્યાશે સમુદ્રસ્ય તવ માલ્યવતિ પ્રિયઃ.

અ-સંપ્રાપ્તે દશ-ગ્રીવે પ્રવિષ્ટો ઽહમિદં વનમ્
તસ્મિન્ પ્રતિગતે દ્રષ્ટું ત્વામુપાક્રંસ્યચેતિતઃ

તસ્મિન્ વદતિ રુષ્ટો ઽપિ ના ઽકાર્ષં દેવિ ! વિક્રમમ્
અ-વિનાશાય કાર્યસ્ય વિચિન્વાનઃ પરાપરમ્.

વાનરેષુ કપિઃ સ્વામી નરેષ્વધિપતેઃ સખા
જાતો રામસ્ય સુગ્રીવસ્ તતો દૂતો ઽહમાગતઃ

ઈશ્વરસ્ય નિશાટાનાં વિલોક્ય નિખિલાં પુરીમ્
કુશલો ઽન્વેષણસ્યાઽહમાયુક્તો દૂત-કર્મણિ

દર્શનીય-તમાઃ પશ્યન્ સ્ત્રીષુ દિવ્યાસ્વપિ સ્ત્રિયઃ
પ્રાપ્તો વ્યાલ-તમાન્ વ્યસ્યન્ ભૂજઙ્ગેભ્યો ઽપિ રાક્ષસાન્

ભવત્યામુત્સુકો રામઃ પ્રસિતઃ સંગમેન તે
મઘાસુ કૃત-નિર્વાપઃ પિતૃભ્યો માં વ્યસર્જયત્.

અયં મૈથિલ્યભિજ્ઞાનં કાકુત્સ્થસ્યા ઽઙ્ગુલીયકઃ
ભવત્યા સ્મરતા ઽત્યર્થમર્પિતઃ સાદરં મમ.

રામસ્ય દયમાનો ઽસાવધ્યેતિ તવ લક્ષ્મણઃ,
ઉપાસ્કૃષાતાં રાજેન્દ્રાવાગમસ્યેહ, મા ત્રસીઃ.

રાવણસ્યેહ રોક્ષ્યન્તિ કપયો ભીમ-વિક્રમાઃ,
ધૃત્યા નાથસ્વ વૈદેહિ !, મન્યોરુજ્જાસયાઽઽત્મનઃ.

રાક્ષસાનાં મયિ ગતે રામઃ પ્રણિહનિષ્યતિ
પ્રાણાનામપણિષ્ટાઽયં રાવણસ્ ત્વામિહાનયન્.

અદેવીદ્ બન્ધુ-ભોગાનાં, પ્રાદેવીદાત્મ-સંપદમ્,
શત-કૃત્વસ્ તવૈકસ્યાઃ સ્મરત્યહ્નો રઘૂત્તમઃ.

તવોપશાયિકા યાવદ્ રાક્ષસ્યશ્ ચેતયન્તિ ન,
પ્રતિસંદિશ્યતાં તાવદ્ ભર્તુઃ શાર્ઙ્ગસ્ય મૈથિલિ !

પુરઃ પ્રવેશમાશ્ચર્યં બુદ્ધ્વા શાખા-મૃગેણ સા
ચૂડા-માણિમભિજ્ઞાનં દદૌ રામસ્ય સંમતમ્.

રામસ્ય શયિતં ભુક્તં જલ્પિતં હસિતં સ્થિતમ્
પ્રક્રાન્તં ચ મુહુઃ પૃષ્ટ્વા હનૂમન્તં વ્યસર્જયત્.

અસૌ દધદભિજ્ઞાનં ચિકીર્ષુઃ કર્મ દારુણમ્
ગામુકો ઽપ્યન્તિકં ભર્તુર્ મનસા ઽચિન્તયત્ ક્ષણમ્.

"કૃત્વા કર્મ યથાઽઽદિષ્ટં પૂર્વ-કાર્યાઽવિરોધિ યઃ
કરોત્યભ્યધિકં કૃત્યં, તમાહુર્ દૂતમુત્તમમ્.

વૈદેહીં દૃષ્ટવાન્ કર્મ કૃત્વા ઽન્યૈરપિ દુષ્કરમ્
યશો યાસ્યામ્યુપાદાતા વાર્તામાખ્યાયકઃ પ્રભોઃ.

રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સંરક્ષ્યં મયા લવ્યમિદં વનમ્,"
ઇતિ સંચિત્ય સદૃશં નન્દનસ્યા ઽભવક્ કપિઃ.

રાઘવાભ્યાં શિવં, દૂતસ્ તયોરહમિતિ બ્રુવન્
હિતો ભનજ્મિ રામસ્ય, કઃ કિં બ્રૂતે ઽત્ર રાક્ષસઃ,

વિલુલિત-પુષ્પ-રેણુ-કપિશં પ્રશાન્ત-કલિકા-પલાશ-કુસુમં કુસુમ-નિપાત-વિચિત્ર-વસુધં સ-શબ્દ-નિપતદ્ દ્રુમોત્ક-શકુનમ્
શકુન-નિનાદ-નાદિ-કકુબ્ વિલોલ-વિપલાયમાન-હરિણં હરિણ-વિલોચનાઽધિવસતિં બભઞ્જ પવનાઽઽત્મજો રિપુ-વનમ્.