રાવણવધ · અધ્યાય 20

સમુપેત્ય તતઃ સીતામુક્તવાન્ પવનાઽઽત્મજઃ
દિષ્ટ્યા વર્ધસ્વ વૈદેહિ ! હતસ્ ત્રૈલોક્ય-કણ્ટકઃ

અનુજાનીહિ હન્યન્તાં મયૈતાઃ ક્ષુદ્ર-માનસાઃ
રક્ષિકાસ્ તવ રાક્ષસ્યો, ગૃહાણૈતાસુ મત્સરમ્.

તૃણ્હાનિ દુરાઽઽચારઘોર-રૂપાઽઽશય-ક્રિયાઃ,
હિંસ્રા ભવતુ તે બુદ્ધિરેતાસ્, કુરુ નિષ્ઠુરમ્.

પશ્ચિમં કરવામૈતત્ પ્રિયં દેવિ ! વયં તવ,"
તતઃ પ્રોક્તવતી સીતા વાનરં કરુણાઽઽશયા.

"ઉપશામ્યતુ, તે બુદ્ધિઃ પિણ્ડ-નિર્વેશ-કારિષુ
લઘુ-સત્વેષુ, દોષોઽયં યત્-કૃતો-નિહતો ઽસકૌ.

ન હિ પ્રેષ્ય-વધં ઘોરં કરવાન્યસ્તુ તે મતિઃ,
એધિ કાર્ય-કરસ્ ત્વં મે ગત્વા પ્રવદ રાઘવમ્.

"દિદૃક્ષુર્ મૈથિલી રામ ! પશ્યતુ ત્વાઽવિલમ્બિતમ્".
તથેતિ સ પ્રતિજ્ઞાય ગત્વા રાઘવમુક્તવાન્.

"ઉત્સુકાઽઽનીયતાં દેવી કાકુત્સ્થ-કુલ-નન્દન !"
ક્ષ્માં લિખિત્વા વિનિશ્વસ્ય સ્વરાઽઽલોક્ય વિભીષણમ્

ઉક્તવાન્ રાઘવઃ-"સીતામાનયા ઽલંકૃતામિતિ."
ગત્વા પ્રણમ્ય તેનોક્તા મૈથિલી મધુરં વચઃ.

"જહીહિ શોકાં વૈદેહિ ! પ્રીતયે ધેહિ માનસમ્,
રાવણે જહિહિ દ્વેષાં, જહાહિ પ્રમદા-વનમ્.

સ્નાહ્યનુલિમ્પ ધૂપાય, નિવસ્સ્વાઽઽવિધ્ય ચ સ્રજમ્,
રત્નાન્યાઽઽમુઞ્ચ, સંદીપ્તે હવિર્ જુહુધિ પાવકે,

અદ્ધિ ત્વં પઞ્ચ-ગવ્યં ચ, છિન્ધિ સંરોધ-જં તમઃ,
આરોહ શિબિકાં હૈમીં, દ્વિષાં જહિ મનો-રથાન્.

તૃણેઢુ ત્વદ્-વિયોગોત્થાં રાજન્યાનાં પતિઃ શુચમ્,
ભવતાદધિયુક્તા ત્વમત ઊર્ધ્વં સ્વ-વેશ્મનિ.

દીક્ષસ્વ સહ રામેણ ત્વરિતં તુરગાઽધ્વરે,
દૃશ્યસ્વ પત્યા પ્રીતેન પ્રીત્યા પ્રેક્ષસ્વ રાઘવમ્.

અયં નિયોગઃ પત્યુસ્ તે, કાર્યા નાઽત્ર વિચારણા,
ભૂષયા ઽઙ્ગં, પ્રમાણં ચેદ્, રામં ગન્તું યતસ્વ ચ

મુદા સંયુહિ કાકુત્સ્થં, સ્વયં ચા ઽઽપ્નૂહિ સમ્પદમ્,
ઉપેહ્યૂર્ધ્વં મુહૂર્તાત્ ત્વં દેવિ ! રાઘવ-સન્નિધિમ્.

ઊર્ધ્વં મુહૂર્તાદહ્નો ઽઙ્ગ ! સ્વામિની સ્મ ભવ ક્ષિતેઃ
રાજ-પત્ની-નિયોગ-સ્થમનુશાધિ પુરી-જનમ્.

ઉત્તિષ્ઠસ્વ મતે પત્યુર્, યતસ્વા ઽલઙ્કૃતૌ તથા,
પ્રતિષ્ઠસ્વ ચ તં દ્રષ્ટું દ્રષ્ટવ્યં ત્વં મહી-પતિમ્."

અનુષ્ઠાય યથાઽઽદિષ્ટં નિયોગં જનકાઽઽત્મજા
મમારૂઢવતી યાનં પટ્ટાંઽશુક-વૃતાઽઽનના.

લજ્જાઽનતા વિસંયોગ-દુઃખ-સ્મરણ-વિહ્વલા
સાઽસ્રા ગત્વા ઽન્તિકં પત્યુર્ દીના રુદિતવત્યસૌ.

પ્રાપ્ત-ચારિત્ર્ય-સન્દેહસ્ તતસ્ તામુક્તવાન્ નૃપઃ
ઇચ્છામે-"ના ઽઽદદે સીતે ! ત્વામહં ગમ્યતામતઃ".

રાવણાઽઙ્ક-પરિશ્લિષ્ટા ત્વં હૃલ્-લેખ-કરી મમ
મતિં બધાન સુગ્રીવે , રાક્ષસેન્દ્રં ગૃહાણ વા.

અશાન ભરતાદ્ ભોગાન્, લક્ષ્મણં પ્રવૃણીષ્વ વા,
કામાદ્ વા યાહિ, મુચ્યન્તામાશા રામ-નિબન્ધનાઃ.

ક્વ ચ ખ્યાતો રઘોર્ વંશઃ, ક્વ તં પર-ગૃહોષિતા,
અન્યસ્મૈ હૃદયં દેહિ, ના ઽનભીષ્ટે ઘટામહે.

યથેષ્ટં ચર વૈદેહિ !, પન્થાનઃ સન્તુ તે શિવાઃ,
કામાસ્ તેઽન્યત્ર તાયન્તાં વિશઙ્કાં ત્યજ મદ્-ગતામ્.

તતઃ પ્રગદિતા વાક્યં મૈથિલાઽભિજના નૃપમ્
"સ્ત્રીસામાન્યેન સમ્ભૂતા શઙ્કા મયિ વિમુચ્યતામ્.

દૈવાદ્ બિભીહિ કાકુત્સ્થ ! જિહ્રીહિ ત્વં તથા જનાત્,
મિથ્યા મામભિસંક્રુધ્ય- ન્ન-વશાં શત્રુણા હૃતામ્.

ચેતસસ્ ત્વયિ વૃત્તિર્ મે, શરીરં રક્ષસા હૃતમ્,
વિદાંકુર્વન્તુ સમ્યઞ્ચો દેવાઃ સત્યમિદં વચઃ

ત્વં પુનીહિ પુનીહીતિ પુનન્ વાયો ! જગત્ત્રયમ્
ચરન્ દેહેષુ ભૂતાનાં વિદ્ધિ મે બુદ્ધિ-વિપ્લવમ્.

ખમટ, દ્યામટા ઽટોર્વીમિત્યટન્ત્યો ઽતિ-પાવનાઃ
યૂયમાપો ! વિજાનીત મનો-વૃત્તિં શુભાં મમ.

જગન્તિ ધત્સ્વ ધત્સ્વેતિ દધતી ત્વં વસુન્ધરે !
અવેહિ મમ ચારિત્રં નક્તં-દિવમ-વિચ્યુતમ્.

રસાન્ સંહર, દીપ્યસ્વ, ધ્વાન્તં જહિ, નભો ભ્રમ,
ઇતીહમાનસ્ તિગ્માંઽશો ! વૃત્તં જ્ઞાતું ઘટસ્વ મે.

સ્વર્ગે વિદ્યસ્વ, ભુવ્યાઽઽસ્વ, ભુજઙ્ગ-નિલયે ભવ,
એવં વસન્ મમા ઽઽકાશ ! સંબુધ્યસ્વ કૃતાઽકૃતમ્.

ચિતાં કુરુ ચ સૌમિત્રે ! વ્યસનસ્યા ઽસ્ય ભેષજમ્,
રામસ્ તુષ્યતુ મે વા ઽદ્ય, પાપાં પ્લુષ્ણાતુ વા ઽનલઃ

રાઘવસ્ય મતેના ઽથ લક્ષ્મણેનાઽઽચિતાં ચિતામ્
દૃષ્ટ્વા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય રામં પ્રગદિતા વચઃ

પ્રવપાણિ વપુર્ વહ્નૌ રાસા ઽહં શાઙ્કિતા ત્વયા,
સર્વે વિદન્તુ શૃણ્વન્તુ ભવન્તઃ સ પ્લવઙ્ગમાઃ.

માં દુષ્ટાં જ્વલિત-વપુઃ પ્લુષાણ વહ્ને ! સંરક્ષ ક્ષત-મલિનાં સુહૃદ્ યથા વા,
એષા ઽહં ક્રતુષુ વસોર્ યથા ઽઽજ્ય-ધારા ત્વાં પ્રાપ્તા વિધિ-વદુદીર્ણ-દીપ્તિ-માલમ્.