રાવણવધ · અધ્યાય 19

અપ-મન્યુસ્ તતો વાક્યં પૌલસ્ત્યો રામમુક્તવાન્
"અ-શોચ્યોઽપિ વ્રજન્નસ્તં સનાભિર્ દુનુયાન્ ન કિમ્.

તં નો દેવા વિધેયાસુર્ યેન રાવણ-વદ્ વયમ્
સપત્નાંશ્ ચ ઽધિજીયાસ્મ, સંગ્રામે ચ મૃષીમહિ.

ક્રિયેરંશ્ ચ દશાઽઽસ્યેન યથા ઽન્યેના ઽપિ નઃ કુલે
દેવદ્યઞ્ચો નરાઽહારા ન્યઞ્ચશ્ચ દ્વિષતાં ગણાઃ.

સ એવ ઘારયેત્ પ્રાણાનીદૃશે બન્ધુ-વિપ્લવે,
ભવેદાશ્વાસકો યસ્ય સુહૃચ્છક્તો ભવાદૃશઃ.

મ્રિયેયોર્ધ્વં મુહૂર્તાદ્ધિ, ન સ્યાસ્ ત્વં યદિ મે ગતિઃ,
આશંસા ચ હિ નઃ, પ્રેતે જીવેમ-દશમૂર્ધનિ.

પ્રકુર્યામ વયં દેશે ગર્હ્યાં તત્ર કથં રતિમ્,
યત્ર વિંશતિ-હસ્તસ્ય ન સોદર્યસ્ય સમ્ભવઃ."

આમન્ત્રયેત તાન્ પ્રહ્વાન્ મન્ત્રિણોઽથ વિભીષણઃ
"ગચ્છેત ત્વરિતં લઙ્કાં, રાજ-વેશ્મ વિશેત ચ.

આદદીધ્વં મહાઽર્હાણિ તત્ર વાસાંસિ સ-ત્વરાઃ
ઉદ્ધુનીયાત સત્-કેતૂન્, નિર્હરેતાઽગ્ર્ય-ચન્દનમ્.

મુઞ્ચેતાઽઽકાશ-ધૂપાંશ્ચ, ગ્રથ્નીયાત સ્રજઃ શુભાઃ,
આનયેતા ઽમિતં દારુ કર્પૂરાઽગુરુ-કુઙ્કુમમ્.

ઉહ્યેરન્ યજ્ઞ પાત્રાણિ, હ્રિયેત ચ વિભાવસુઃ,
ભ્રિયેત ચાઽઽજ્યમૃત્વિગ્ભિઃ, કલ્પ્યેત ચ સમિત્-કુશમ્.

સ્નાનીયૈઃ સ્નાપયેતાઽઽશુ, રમ્યૈર્ લિમ્પેત વર્ણકૈઃ,
અલઙ્કુર્યાત રત્નૈશ્ચ રાવણાઽર્હૈર્ દશાઽઽનનમ્.

વાસયેત સુ-વાસોભ્યાં મેધ્યાભ્યાં રાક્ષસાઽઽધિપમ્,
ઋત્વિક્ સ્રગ્વિણમાદધ્યાત્ પ્રાઙ્-મૂર્ધાનં મૃગાઽજિને.

યજ્ઞ-પાત્રાણિ ગોત્રેષુ ચિનુયાચ્ ચ યથા-વિધિ,
જુહુયાચ્ ચ હવિર્ વહ્નૌ, ગાયેયુઃ સામ સામગાઃ."

ગત્વા ઽથ તે પુરીં લઙ્કાં કૃત્વા સર્વં યથોદિતમ્
સમીપેઽન્ત્યાઽઽહુતેઃ સાઽસ્રાઃ પ્રોક્તવન્તો વિભીષણમ્

"કૃતં સર્વં યથોદ્દિષ્ટં, કર્તું વહ્નિ-જલ-ક્રિયામ્
પ્રયતેથા મહારાજ ! સહ સર્વૈઃ સ્વ-બન્ધુભિઃ.

અજ્ઞા-વન્ નોત્સહેથાસ્ ત્વં, ધેયા ધીર-ત્વમ-ચ્યુતમ્,
સ્થેયાઃ કાર્યેષુ બન્ધૂનાં, હેયાઃ શોકોદ્ભવં તમઃ.

નાઽવકલ્પ્યમિદં, ગ્લાયેદ્ યત્ કૃચ્છ્રેષુ ભવાનપિ
ન પૃથગ્-જન-વજ્ જાતુ પ્રમુહ્યેત્ પણ્ડિતો જનઃ.

યચ્ચ યત્ર ભવાંસ્ તિષ્ઠેત્, તત્રા ઽન્યો રાવણસ્ય ન,
યચ્ચ યત્ર ભવાન્ સીદેન્ મહદ્ભિસ્ તદ્ વિગર્હિતમ્.

આશ્ચર્યં, યચ્ચ યત્ર ત્વાં પ્રબ્રૂયામ વયં હિતમ્,
અપિ સાક્ષાત્ પ્રશિષ્યાસ્ ત્વં કૃચ્છ્રેષ્વિન્દ્ર-પુરોહિતમ્.

કામો જનસ્ય"જહ્યાસ્ ત્વં પ્રમાદં નૈરૃતાઽધિપ !"
ઉત દ્વિષોઽનુશોચેયુર્ વિપ્લવે, કિમુ બાન્ધવાઃ.

સ ભવાન્ ભ્રાતૃ-વદ્ રક્ષેદ્ યથાવદખિલં જનમ્,
ન ભવાન્ સંપ્રમુહ્યેચ્ ચેદાશ્વસ્યુશ્ ચ નિશાચરાઃ,

તતઃ સ ગતવાન્ કર્તું ભ્રાતુરગ્નિ-જલ-ક્રિયામ્.
પ્રોક્તવાન્ કૃત-કર્તવ્યં વચો રામોઽથ રાક્ષસમ્.

અમ્ભાંસિ રુક્મ-કુમ્ભેન સિઞ્ચન્ મૂર્ધિ સમાધિમાન્
"ત્વં રાજા રક્ષસાં લઙ્કા- મવેક્ષેથા વિભીષન ?

ક્રુદ્ધાનનુનયેઃ સમ્યક્, ધનૈર્લુબ્ધાનુપાર્જયેઃ,
માનિનો માનયેઃ કાલે, ત્રસ્તાન્ પૌલસ્ત્ય ! સાન્ત્વયેઃ.

ઇચ્છા મે પરમા, નન્દેઃ કથં ત્વં વૃત્ર-શત્રુ-વત્,
ઇચ્છેદ્ધિ સુહૃદં સર્વો વૃદ્ધિ-સંસ્થં યતઃ સુહૃત્.

વર્ધિષીષ્ટાઃ સ્વજાતેષુ, વધ્યાસ્ ત્વં રિપુ-સંહતીઃ,
ભૂયાસ્ ત્વં ગુણિનાં માન્યસ્, તેષાં સ્થેયા વ્યવસ્થિતૌ.

ધેયાસ્ ત્વં સુહૃદાં પ્રીતિં, વન્દિષીષ્ઠા દિવૌકસઃ,
સોમં પેયાશ્ ચ, હેયાશ્ ચ હિંસ્રા હાનિ-કરીઃ ક્રિયાઃ

અવસેયાશ્ ચ કાર્યાણિ ધર્મેણ પુર-વાસિનામ્,
અનુરાગં ક્રિયા રાજન્ ! સદા સર્વ-ગતં જને.

ઘાનિષીષ્ટ ત્વયા મન્યુર્, ગ્રાહિષીષ્ટ સમુન્નતિઃ,
રક્ષોભિર્ દર્શિષીષ્ઠાસ્ ત્વં, દ્રક્ષીરન્ ભવતા ચ તે.

મન્યું વધ્યા ભટ-વધ-કૃતં બાલ-વૃદ્ધસ્ય રાજન્ !, શાસ્ત્રાઽભિજ્ઞાઃ સદસિ સુ-ધિયઃ સન્નિધિં તે ક્રિયાસુઃ,
સંરંસીષ્ઠાઃ સુર-મુનિ-ગતે વર્ત્મનિ પ્રાજ્ય-ધર્મે, સંભુત્સીષ્ઠાઃ સુ-નય-નયનૈર્ વિદ્વિષામીહિતાનિ."