રત્નત્રયપરીક્ષા · શ્લોક 278-297

સેયં ક્રિયાત્મિકા શક્તિઃ શિવસ્યાવ્યભિચારિણી
તત્સમ્બન્ધાચ્છિવો ઽશેષ કાર્યાણાં હેતુરુચ્યતે ॥

સ બિન્દોરવતીર્યાણુ સદાશિવસમાવૃતઃ
પતિકૃત્યાધિકારેષુ સદાશિવમહેશ્વરાન્ ॥

સમ્પ્રેષયન્નશેષાધ્વ મૂર્ધનિ ભ્રાજતે પ્રભુઃ
પઞ્ચસ્રોતોમુખઃ શાન્તઃ પ્રભુઃ શક્તિશિરાઃ શિવઃ ॥

દૃક્ક્રિયેચ્છાવિશાલાક્ષો વિજ્ઞાનેન્દુકલાન્વિતઃ
ઈશાનમૂર્ધા પુંવક્ત્રો દશદિગ્બાહુમણ્ડલઃ ॥

અઘોરહૃદયો વામ ગુહ્યો જાતતનૂજ્જ્વલઃ
પ્રવૃત્તિમાનયં દેવઃ સકલઃ સર્વપાવનઃ ॥

એક એવ શિવસ્તદ્વચ્ છક્તિરપ્યવિકારિણી
લયભોગાધિકારેષુ તૌ હિ ચિન્માત્રરૂપિણૌ ॥

તથા હિ વિમલોદાર ગભીરે ચિન્મહોદધૌ
સ્વાત્મનિ પ્રવિલીયન્તે તેનૈકે સમધિષ્ઠિતાઃ ॥

શિવેન નિભૃતાત્મીય શક્તયો ઽન્યે વિશેરતે
સમાલિઙ્ગ્ય મહામાયામ્ અપરે વૃત્તિશાલિનીમ્ ॥

તત્સમ્પર્કિઅસુખૈકાગ્ર બુદ્ધયો ભોગલમ્પટાઃ
તથા પરે પરવ્યોમ સમાશ્રિત્યાધ્વમૂર્ધનિ ॥

કુર્વન્તિ પઞ્ચકૃત્યાનિ પત્યુરાજ્ઞાનુવર્તિનઃ
તતઃ સ તેષામેકો ઽપિ લયભોગાધિકારિણામ્ ॥

અધિષ્ઠાતૃતયા ભેદમ્ ઔપચારિકમૃચ્છતિ
તદ્વદેવ મતા શક્તિસ્ તયોર્ભેદો ઽધુનોચ્યતે ॥

શુદ્ધે ઽધ્વનિ શિવઃ કર્તા કારણં શક્તિરાશ્રિતા
સમાશ્રયઃ સ વિજ્ઞેયઃ સ્વનિષ્ઠઘનચિન્મયઃ ॥

સા તુ સંવિદશેષાર્થ ગ્રહણે લમ્પટોદયા
પરમૈશ્વર્યરૂપા ચ મહિમા વ્યાપ્તિરૂપિણી ॥

મહેશ્વરો મહાનેષ સર્વાર્થવ્યાપકસ્તયોઃ
પરાનપેક્ષં રૂપં યદ્ વિજ્ઞાનં શિવસંજ્ઞિતમ્ ॥

તસ્ય શક્તિં પરાપેક્ષં રૂપમાહુર્વિપશ્ચિતઃ
આકારદ્વયસંવિત્તિર્ અશેષસ્યાપિ વસ્તુનઃ ॥

પરાપેક્ષાનપેક્ષાભ્યામ્ અસ્તિ શક્તિઃ શિવાશ્રયા
નિત્યોદિતાનવચ્છિન્ન વિભૂતેરીશ્વરસ્ય યત્ ॥

શેયાધિષ્ઠેયકાર્યાદૌ ન તુ હેત્વાદિકં પરમ્
તેન શક્તિઃ પરાપેક્ષં રૂપમીશસ્ય યુજ્યતે ॥

ન સર્વસ્ય પરાપેક્ષં રૂપમાત્રમસૌ ભવેત્
કાર્યપુત્રાદિરૂપાણામ્ અન્યથૈવોપલમ્ભનાત્ ॥

ન તુ નિર્વિષયં જ્ઞાનં તદેવ વિષયગ્રહઃ
વિરોધેનાથ પર્યાયાન્ નૈવમપ્યવિનાશિ યત્ ॥

નશ્વરાણામયં ધર્મો યઃ કાલે નાન્યથોદયઃ
અવિનાશિ ચ તન્નિત્યમ્ ઇષ્ટમસ્માદ્ વિભિદ્યતે ॥