રત્નત્રયપરીક્ષા · શ્લોક 258-277

સતિ બાહ્યે તદજ્ઞાનં વસ્તુનિ સ્યાત્ તમઃકૃતમ્
તમસાચ્છાદ્યમાના હિ ન તે મુક્તા ભવન્તિ ચ ॥

વિકલ્પો બિન્દુસંક્ષોભાચ્ છબ્દવેધેન સંવિદામ્
જાયતે મલરુદ્ધાનામ્ અણૂનામર્થદર્શને ॥

નિર્મલાનામસંક્ષોભાદ્ બિન્દોસ્તદ્બન્ધમોક્ષજા
નિર્વિકલ્પાર્થસંવિત્તિસ્ તદહર્જાતબાલવત્ ॥

યો યદા વર્તતે ભાવો ભૂતો ભાવિ ચ તત્ તદા
યથાર્થસ્થિતિં ગૃઃનાતિ સ્વસંવેદ્યા ચિદવ્યયા ॥

ન તે વિશ્વસ્ય કર્તારઃ કર્તાસ્ય શિવ એવ યત્
ન હિ કર્તૃબહુત્વસ્ય ગમકં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥

નિત્યમુક્તોદિતાચિન્ત્ય પ્રભાવા શક્તિસંજ્ઞિતા
સંવિદાશ્રયતે શશ્વચ્ છિવં પરમકારણમ્ ॥

સ તયા જડમાક્રમ્ય સૃજત્યવતિ હન્તિ ચ
તિરોદધાતિ ભગવાન્ અનુગૃહ્ણાતિ ચાત્મનઃ ॥

કૃત્યેષુ તેષુ કર્તાસૌ ત્રિવિધઃ પઞ્ચસૂચ્યતે
શક્તિમાનાહિતોદ્યોગઃ પ્રવૃત્તશ્ચેતિ દેશિકૈઃ ॥

તત્ર શક્તો ભવેદાદ્યો નિષ્કલઃ શિવસંજ્ઞિતઃ
તસ્મિન્ મુકુલિતેવાસ્તે ક્રિયાખ્યા શક્તિરૈશ્વરી ॥

સૈવોન્મિષન્તી સમ્પ્રાપ્ત બિન્દુગર્ભભરાલસા
પત્યુરાવિષ્કરોત્યુચ્ચૈઃ પરમાનન્દસન્તતિમ્ ॥

સ તયા રમતે નિત્યં સમુદ્યુક્તઃ સદાશિવઃ
પઞ્ચમન્ત્રતનુઃ શ્રીમાન્ દેવઃ સકલનિષ્કલઃ ॥

મનનાત્ સર્વભાવાનાં ત્રાણાત્ સંસારસાગરાત્
મન્ત્રરૂપા હિ તચ્છક્તિર્ મનનત્રાણધર્મિણી ॥

કાર્યભેદાદધિષ્ઠાન વશાદેકૈવ પઞ્ચધા
સા ભાતિ બિન્દુશાન્ત્યાદિ પઞ્ચાધિષ્ઠેયગોચરા ॥

બિન્દુઃ શાન્તિઃ કલા વિદ્યા પ્રતિષ્ઠા સનિવૃત્તિકા
ભોગસ્થાનાનિ પઞ્ચૈષાં બિન્દુસંજ્ઞા શિવેરિતા ॥

કલાનામવિભાગો ઽયં પઞ્ચાનાં બિન્દુસંજ્ઞિતઃ
તદ્ગોચરા પરા મૂર્તિર્ અપરા કાર્યગોચરા ॥

યા તય્સ વિમલા શક્તિઃ શિવસ્ય સમવાયિની
સૈવ મૂર્તિઃ ક્રિયાભેદાત્ સાદાખ્યા તનુરુચ્યતે ॥

મહામાયા સમાક્રાન્તા શિવેન બલશાલિના
ભોગસ્થાનનિવિષ્ટાનાં નિર્મલાનાં શિવાત્મનામ્ ॥

તનુભોગેન્દ્રિયસ્થાન વિજ્ઞાનાદિ કરોતિ યત્
તત્કાર્યં સા ક્રિયાશક્તિર્ અસાવપિ તથોચ્યતે ॥

સર્વજ્ઞાનક્રિયારૂપા શક્તિરેકા હિ શૂલિનઃ
ઇચ્છાજ્ઞાનક્રિયાદ્યા યત્ પ્રભવાઃ કર્યયોનયઃ ॥

ઈશ્વરાણાં શિવાનાં ચ મહામાયામયાસ્તથા
દેહેન્દ્રિયાદયઃ શુદ્ધાઃ સુભગાઃ સ્વધિકારકાઃ ॥