રત્નત્રયપરીક્ષા · શ્લોક 238-257

જ્ઞાનાનિવૃત્તિં ગમયેત્ કારણં તિમિરાદિવત્
તચ્છિવપ્રણિધાનેન શિવશાસ્ત્રોદિતેન ચ ॥

કર્મણૈવ નિવર્ત્યેત નાન્યથા જ્ઞાનકોટિભિઃ
તિમિરાદિર્યથારોગ્ય શાસ્ત્રોક્તેનૈવ કર્મણા ॥

દેશકાલનરાન્યત્વે ઽપ્યન્યથાનવભાસિતઃ
અબાધિતઃ પ્રમાણૈશ્ચ વિવર્તઃ સ્યાત્ કથં ચિતેઃ ॥

પ્રપઞ્ચઃ કિઞ્ચ માયેયઃ પ્રમાણૈરેવ સાધિતઃ
તસ્માદ્વિવર્તતે સંવિદ્ અણૂનામેવ બન્ધનાત્ ॥

વિવર્તઃ ખલુ ચિચ્છક્તેર્ મિથ્યાપરિણતિર્યયા
અતદ્રૂપાપિ તદ્રૂપ રૂપિણીવાનુભૂયતે ॥

સ પરસ્પરસમ્બદ્ધશ્ ચિદચિદ્ગોચરસ્તયોઃ
અન્યોન્યાધ્યાસસાધ્યત્વાદ્ અવિવેકકૃતોદયઃ ॥

તત્ર ચિત્ સ્વાભિસમ્બન્ધ બુદ્ધિતત્ત્વાવિવેકતઃ
આરોપ્યાત્મનિ તદ્વૃત્તિ વિકારાનવિકારિણી ॥

જન્માદીનનુ જાતેતિ નષ્ટેતિ વિવિધેતિ ચ
સસુખેતિ સદુઃખેતિ સ્વાત્માનં દર્શયત્યણોઃ ॥

તદ્વજ્જડં ચ ચૈતન્યમ્ આરોપ્યાત્મનિ ચિદ્ગુણમ્
અવિવેકેન જાનતિ બાલો ઽહં કૃશ ઇત્યતઃ ॥

સર્વેષામવિવેકો ઽયમ્ અણૂનાં મલહેતુકઃ
ભ્રાન્તિપ્રધાનસન્તાન કન્દશ્ચિજ્જડવસ્તુનોઃ ॥

ન હિ સંવિદ્વિશેષાણાં વિશિષ્ટૈર્જડવસ્તુભિઃ
વિવર્તભેદો યુજ્યેરન્ન્ અન્તરા દૃઢબન્ધનમ્ ॥

તથા હિ દેહે ઽહંબુદ્ધિર્ ન લોષ્ટે સાપિ કસ્યચિત્
અણોરેવ ન સર્વેષામ્ અતો બન્ધસ્તયોર્મતઃ ॥

યાનિ યસ્યેન્દ્રિયાણાસન્ નરસ્ય જ્ઞાનકર્મણોઃ
ન તાનિ પુનરન્યસ્ય કરણાનિ તયોસ્તથા ॥

વિશિષ્ટૈવ વિવર્તાય ચિદ્વિશેષસ્ય વાર્યતે
બુદ્ધિર્ન સર્વા સર્વેષાં તેન બન્ધસ્તયોર્મતઃ ॥

બુદ્ધ્યારૂઢં સુખં દુઃખં કિઞ્ચિત્ કેનચિદેવ યત્
પુંસોપભુજ્યતે તેન તયોર્બન્ધો નિયામકઃ ॥

અવિવેકો નિયન્તા ચેત્ સ તયોરેવ કિઙ્કૃતઃ
તેન બન્ધો ઽસ્તિ બન્ધશ્ચ પૃથગેવેશિતુર્મતઃ ॥

બન્ધવર્તી વિમૂઢાત્મા મોક્ષસ્તદ્બન્ધમોચનમ્
ગલિતે સર્વથા બન્ધે વિમુક્તે ચાણવે મલે ॥

સર્વાર્થદ્યોતિકા શક્તિઃ શિવસ્યૈવ વિજૃમ્ભતે
સર્વાવરણનિર્મુક્તા શક્તિરેષા મહીયસી ॥

અલ્પીયાંસં સમાવૃત્ય વિષયં સા તુ દર્શયેત્
પરસંવિત્સ્વરૂપાયાઃ શક્તેરસતિ બન્ધને ॥

પરમાત્રં પ્રકાશેત મુક્તાણૂનામનારતમ્
અતો વિમુક્તાઃ સર્વજ્ઞા ન તુ ચિન્માત્રવેદિનઃ ॥