રસેન્દ્રચિન્તામણિ · અધ્યાય 3

ર્ચિન્ત્, 3
અથાતો બન્ધનાધ્યાયં વ્યાચક્ષ્મહે ।
સ્વાભાવિકદ્રવત્વે સતિ વહ્નિનાનુચ્છિદ્યમાનત્વં મૂર્તિબદ્ધત્વમ્

વિપિનૌષધિપાકસિદ્ધમ્ એતદ્ઘૃતતૈલાદ્યપિ દુર્નિવારવીર્યમ્ ।
કિમયં પુનર્ ઈશ્વરાઙ્ગજન્મા ઘનજામ્બૂનદચન્દ્રભાનુજીર્ણઃ

<19 સંસ્કારસ્>
એતત્સાધકાન્યૂનવિંશતિકર્માણિ ભવન્તિ ।
મર્દનમૂર્છનોત્થાપનસ્વેદનપાતનબોધનનિયમનસંદીપનાનુવાસનગગનાદિગ્રાસપ્રમાણચારણગર્ભદ્રુતિબાહ્યદ્રુતિયોગજારણરઞ્જનસારણક્રામણવેધનભક્ષણાનિ

<રેલ્. રિતેસ્ બેfઓરે સ્તર્તિન્ગ્ થે સંસ્કારસ્>
સમ્પૂજ્ય શ્રીગુરું કન્યાં બટુકં ચ ગણાધિપમ્ ।
યોગિનીં ક્ષેત્રપાલાંશ્ચ ચતુર્ધાબલિપૂર્વકમ્

સૂતં રહસ્યનિલયે સુમુહૂર્તે વિધોર્બલે ।
ખલ્વે પાષાણજે લોહે સુદૃઢે સારસમ્ભવે

તાદૃશસ્વચ્છમસૃણચતુરઙ્ગુલમર્દકે ।
નિક્ષિપ્ય સિદ્ધમન્ત્રેણ રક્ષિતં દ્વિત્રિસેવકૈઃ

ભિષગ્ વિમર્દયેચ્ચૂર્ણૈર્ મિલિતૈઃ ષોડશાંશતઃ ।
સૂતસ્ય ગાલિતૈર્ વસ્ત્રૈર્વક્ષ્યમાણદ્રવાદિભિઃ

મર્દયેન્મૂર્છયેત્સૂતં પુનરુત્થાપ્ય સપ્તશઃ ।
<મેર્ચુર્ય્:: દોષ:: રેમોવલ્>
રક્તેષ્ટકાનિશાધૂમસારોર્ણાભસ્મતુમ્બિકૈઃ ।
જમ્બીરદ્રવસંયુક્તૈર્ નાગદોષાપનુત્તયે

વિશાલાઙ્કોલચૂર્ણેન વઙ્ગદોષં વિમુઞ્ચતિ ।
રાજવૃક્ષસ્ય મૂલસ્ય ચૂર્ણેન સહ કન્યયા

મલદોષાપનુત્ત્યર્થં મર્દનોત્થાપને શુભે ।
કૃષ્ણધત્તૂરકદ્રાવૈશ્ ચાઞ્ચલ્યવિનિવૃત્તયે

ત્રિફલાકન્યકાતોયૈર્ વિષદોષોપશાન્તયે ।
ગિરિદોષં ત્રિકટુના કન્યાતોયેન યત્નતઃ

ચિત્રકસ્ય ચ ચૂર્ણેન સકન્યેનાગ્નિનાશનમ્ ।
આરનાલેન ચોષ્ણેન પ્રતિદોષં વિશોધયેત્ ।
એવં સંશોધિતઃ સૂતઃ સપ્તદોષવિવર્જિતઃ ।
જાયતે કાર્યકર્તા ચ હ્ય્ અન્યથા કાર્યનાશનઃ

<મેર્ચુર્ય્:: ઉત્થાપન>
ઉત્થાપનાવશિષ્ટં તુ ચૂર્ણં પાતનયન્ત્રકે ।
ધૃત્વોર્ધ્વભાણ્ડે સંલગ્નં સંહરેત્પારદં ભિષક્

<સ્વેદન>
રસં ચતુર્ગુણે વસ્ત્રે બદ્ધ્વા દોલાકૃતં પચેત્ ।
દિનં વ્યોષવરાવહ્નિકન્યાકલ્કેષુ કાઞ્જિકે ।
દોષશેષાપનુત્ત્યર્થમિદં સ્વેદનમુચ્યતે

<કાઞ્જિક:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
નાનાધાન્યૈર્ યથાપ્રાપ્તૈસ્ તુષવર્જૈર્ જલાન્વિતૈઃ ।
મૃદ્ભાણ્ડં પૂરિતં રક્ષેદ્ યાવદમ્લત્વમાપ્નુયાત્

તન્મધ્યે ઘનવાઙ્મુણ્ડી વિષ્ણુક્રાન્તાપુનર્નવા ।
મીનાક્ષી ચૈવ સર્પાક્ષી સહદેવી શતાવરી

ત્રિફલા ગિરિકર્ણી ચ હંસપાદી ચ ચિત્રકઃ ।
સમૂલકાણ્ડં પિષ્ટ્વા તુ યથાલાભં વિનિક્ષિપેત્

પૂર્વામ્લભાણ્ડમધ્યે તુ ધાન્યામ્લકમિદં ભવેત્ ।
સ્વેદનાદિષુ સર્વત્ર રસરાજસ્ય યોજયેત્

અત્યમ્લમારનાલં વા તદભાવે પ્રયોજયેત્ ।
<ઊર્ધ્વપાતન>
ભાગાસ્ ત્રયો રસસ્યાર્કચૂર્ણસ્યૈકોઽથ નિમ્બુકૈઃ ।
એતત્સંમર્દયેત્તાવદ્યાવદાયાતિ પિણ્ડતામ્

તત્પિણ્ડં તલભાણ્ડસ્થમૂર્ધ્વભાણ્ડે જલં ક્ષિપેત્ ।
કૃત્વાલવાલં કેનાપિ દત્ત્વા વાર્દ્રં હિ પ્લોતકમ્

સંમુદ્ર્યાગ્નિમ્ અધસ્તસ્ય ચતુર્યામં પ્રબોધયેત્ ।
યુક્ત્યોર્ધ્વભાણ્ડસંલગ્નં ગૃહ્ણીયાત્પારદં તતઃ

ઊર્ધ્વપાતનમિત્યુક્તં ભિષગ્ભિઃ સૂતશોધને ।
<સંધિરોધ:: ઇમ્પોર્તન્ચે>
સસૂતભાણ્ડવદનમ્ અન્યદ્ ગિલતિ ભાણ્ડકમ્ ।
તથા સંધિર્ દ્વયોઃ કાર્યઃ પાતનાત્રયયન્ત્રકે

<સિzએસ્, મેઅસુરેસ્:: તૌઘ્ત્ બ્ય્ થે ગુરુ>
યન્ત્રપ્રમાણં વદનાદ્ગુરોર્જ્ઞેયં વિચક્ષણૈઃ ।
રસસ્ય માનાનિયમાત્ કથિતું નૈવ શક્યતે

<અધઃપાતન>
નવનીતાહ્વયં સૂતં ઘૃષ્ટ્વા જમ્ભામ્ભસા દિનમ્ ।
વાનરીશિગ્રુશિખિભિર્ લવણાસુરિસંયુતૈઃ

નષ્ટપિષ્ટં રસં જ્ઞાત્વા લેપયેદૂર્ધ્વભાણ્ડકે ।
ઊર્ધ્વભાણ્ડોદરં લિપ્ત્વા ત્વ્ અધોગં જલસંભૃતમ્

સંધિલેપં દ્વયોઃ કૃત્વા તદ્યન્ત્રં ભુવિ પૂરયેત્ ।
ઉપરિષ્ટાત્પુટે દત્તે જલે પતતિ પારદઃ

અધઃપાતનમ્ ઇત્યુક્તં સિદ્ધાદ્યૈઃ સૂતકર્મણિ ।
<તિર્યક્પાતન>
ઘટે રસં વિનિક્ષિપ્ય સજલં ઘટમ્ અન્યકમ્ ।
તિર્યઙ્મુખં દ્વયોઃ કૃત્વા તન્મુખં રોધયેત્ સુધીઃ

રસાધો જ્વાલયેદગ્નિં યાવત્સૂતો જલં વિશેત્ ।
તિર્યક્પાતનમિત્યુક્તં સિદ્ધૈર્ નાગાર્જુનાદિભિઃ

<3 પાતનસ્:: રેમોવલ્ ઓf વઙ્ગ અન્દ્ નાગ>
મિશ્રિતૌ ચેદ્રસે નાગવઙ્ગૌ વિક્રયહેતુના ।
તાભ્યાં સ્યાત્કૃત્રિમો દોષસ્ તન્મુક્તિઃ પાતનત્રયાત્

<બોધન:: રેમોવલ્ ઓf ઇમ્પોતેન્ચ્ય્>
એવં કપર્દિતઃ સૂતઃ ષણ્ઢત્વમ્ અધિગચ્છતિ ।
તન્મુક્તયેઽસ્ય ક્રિયતે બોધનં કથ્યતે હિ તત્

વિશ્વામિત્રકપાલે વા કાચકૂપ્યામ્ અથાપિ વા ।
સૃષ્ટ્યમ્બુજં વિનિક્ષિપ્ય તત્ર તન્મજ્જનાવધિ

પૂરયેત્ત્રિદિનં ભૂમ્યાં રાજહસ્તપ્રમાણતઃ ।
અનેન સૂતરાજોઽયં ષણ્ઢભાવં વિમુઞ્ચતિ

<દીપન? બોધન?>
લવણેનામ્લપિષ્ટેન હણ્ડિકાન્તર્ગતં રસમ્ ।
આચ્છાદ્યામ્લજલં કિંચિત્ ક્ષિપ્ત્વા શરાવેણ રોધયેત્

ઊર્ધ્વં લઘુપુટં દેયં લબ્ધાશ્વાસો ભવેદ્રસઃ ।
<સ્વેદન zઉર્ wઇએદેર્હેર્સ્તેલ્લુન્ગ્ વોન્ હ્ગ્>
કદર્થનેનૈવ નપુંસકત્વમ્ એવં ભવેદસ્ય રસસ્ય પશ્ચાત્ ।
વીર્યપ્રકર્ષાય ચ ભૂર્જપત્ત્રે સ્વેદ્યો જલે સૈન્ધવચૂર્ણગર્ભે

<નિયમન>
સર્પાક્ષીચિઞ્ચિકાવન્ધ્યાભૃઙ્ગાબ્દકનકામ્બુભિઃ ।
દિનં સંસ્વેદિતઃ સૂતો નિયમાત્ સ્થિરતાં વ્રજેત્

<દીપન>
કાસીસં પઞ્ચલવણં રાજિકામરિચાનિ ચ ।
દ્વિશિગ્રુબીજમેકત્ર ટઙ્કણેન સમન્વિતમ્

આલોડ્ય કાઞ્જિકે દોલાયન્ત્રે પાકાદ્ દિનૈસ્ ત્રિભિઃ ।
દીપનં જાયતે સમ્યક્ સૂતરાજસ્ય જારણે

<દીપન>
અથવા ચિત્રકદ્રાવૈઃ કાઞ્જિકે ત્રિદિનં પચેત્ ।
દીપનં જાયતે તસ્ય રસરાજસ્ય ચોત્તમમ્

<અનુવાસન>
દીપિતં રસરાજસ્તુ જમ્બીરરસસંયુતમ્ ।
દિનૈકં ધારયેદ્ ઘર્મે મૃત્પાત્રે વા શિલોદ્ભવે

<જારણ:: દેfઇનિતિઓન્>
જારણા હિ નામ પાતનગાલનવ્યતિરેકેણ ઘનહેમાદિગ્રાસપૂર્વકપૂર્વાવસ્થાપ્રતિપન્નત્વમ્

કિંચ ઘનહેમાદિજીર્ણસ્ય કૃતક્ષેત્રીકરણાનામ્ એવ શરીરિણાં ભક્ષણે ઽધિકાર ઇત્યભિહિતમ્

<જારણ:: રેલ્. મેઅનિન્ગ્>
ફલં ચાસ્ય સ્વયમીશ્વરેણોક્તમ્ ।
સર્વપાપક્ષયે જાતે પ્રાપ્યતે રસજારણા ।
તત્પ્રાપ્તૌ પ્રાપ્તમેવ સ્યાદ્વિજ્ઞાનં મુક્તિલક્ષણમ્

મોક્ષાભિવ્યઞ્જકં દેવિ જારણં સાધકસ્ય તુ ।
ખલ્વસ્તુ પિણ્ડિકા દેવિ રસેન્દ્રો લિઙ્ગમુચ્યતે

મર્દનં વન્દનં ચૈવ ગ્રાસઃ પૂજા વિધીયતે ।
યાવદ્દિનાનિ વહ્નિસ્થો જારણે ધાર્યતે રસઃ

તાવદ્ વર્ષસહસ્રાણિ શિવલોકે મહીયતે ।
દિનમેકં રસેન્દ્રસ્ય યો દદાતિ હુતાશનમ્

દ્રવન્તિ તસ્ય પાપાનિ કુર્વન્નપિ ન લિપ્યતે ।
અજારયન્તઃ પવિહેમગન્ધં વાઞ્છન્તિ સૂતાત્ફલમ્ અપ્યુદારમ્ ।
ક્ષેત્રાદનુપ્તાદપિ સસ્યજાતં કૃષીવલાસ્તે ભિષજશ્ચ મન્દાઃ

<જારણ:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્ અચ્ચોર્દિન્ગ્ તો થે wએઇઘ્ત્ ઓf સુલ્fઉર્>
તુલ્યે તુ ગન્ધકે જીર્ણે શુદ્ધાચ્છતગુણો રસઃ ।
દ્વિગુણે ગન્ધકે જીર્ણે સર્વકુષ્ઠહરઃ પરઃ

ત્રિગુણે ગન્ધકે જીર્ણે સર્વજાડ્યવિનાશનઃ ।
ચતુર્ગુણે તત્ર જીર્ણે વલીપલિતનાશનઃ

ગન્ધે પઞ્ચગુણે જીર્ણે ક્ષયક્ષયકરો રસઃ ।
ષડ્ગુણે ગન્ધકે જીર્ણે સર્વરોગહરો રસઃ ।
અવશ્યમિત્યુવાચેદં દેવીં શ્રીભૈરવઃ સ્વયમ્

<જારણ>
ગન્ધપિષ્ટિકયા તત્ર ગોલઃ સ્યાદ્ગન્ધજારણે

તસ્માચ્છતગુણો વ્યોમસત્ત્વે જીર્ણે તુ તત્સમે ।
તાપ્યખર્પરતાલાદિસત્ત્વે જીર્ણે ગુણાવહઃ

હેમ્નિ જીર્ણે સહસ્રૈકગુણસંઘપ્રદાયકઃ ।
વજ્રાદિજીર્ણસૂતસ્ય ગુણાન્ વેત્તિ શિવઃ સ્વયમ્

દેવ્યા રજો ભવેદ્ગન્ધો ધાતુઃ શુક્રં તથાભ્રકમ્ ।
આલિઙ્ગને સમથૌ દ્વૌ પ્રિયત્વાચ્છિવરેતસઃ

શિવશક્તિસમાયોગાત્પ્રાપ્યતે પરમં પદમ્ ।
યથા સ્યાજ્જારણા બહ્વી તથા સ્યાદ્ગુણદો રસઃ

<મેર્ચુર્ય્:: ગ્રાસાર્થિન્>
વજ્રકણ્ટકવજ્રાગ્રં વિદ્ધમષ્ટાઙ્ગુલં મૃદા ।
વિલિપ્ય ગોમયાલ્પાગ્નૌ પુટિતં તત્ર શોષિતમ્

ત્ર્યહં વજ્રિબિલે ક્ષિપ્તો ગ્રાસાર્થી જાયતે રસઃ ।
ગ્રસતે ગન્ધહેમાદિ વજ્રસત્ત્વાદિકં ક્ષણાત્

<મેર્ચુર્ય્:: ગ્રાસાર્થિન્>
મૂર્છાધ્યાયોક્તષડ્ગુણબલિજીર્ણઃ પિષ્ટિકોત્થિતરસઃ ખલ્વેઽત્યન્તં બુભુક્ષિતો ઘનહેમવજ્રસત્ત્વાદિ ત્વરિતમેવ ગ્રસતીત્યન્યઃ પ્રકારઃ ।
એતત્પ્રક્રિયાદ્વયમપિ કૃત્વા વ્યવહરન્ત્યન્યે

<મેર્ચુર્ય્:: ગ્રાસાર્થિન્>
સતુત્થટઙ્કણસ્વર્જિપટુતામ્રે ત્ર્યહોષિતમ્ ।
કાઞ્જિકં ભાવિતં તેન ગન્ધાદ્યં ક્ષરતિ ક્ષણાત્

વિડે સકાઞ્જિકે ક્ષિપ્તો રસઃ સ્યાદ્ ગ્રાસલાલસઃ ।
ગ્રસતે સર્વલોહાનિ સર્વસત્ત્વાનિ વજ્રકમ્

<વિડ:: વડવાનલ>
શઙ્ખચૂર્ણં રવિક્ષીરૈરાતપે ભાવયેદ્દિનમ્ ।
તદ્વજ્જમ્બીરજદ્રાવૈર્ દિનૈકં ધૂમસારકમ્

સૌવર્ચલમજામૂત્રૈર્ ભાવ્યં યામચતુષ્ટયમ્ ।
કણ્ટકારીં ચ સંક્વાથ્ય દિનૈકં નરમૂત્રકૈઃ

સ્વર્જિક્ષારં તિન્તિડીકં કાસીસં તુ શિલાજતુ ।
જમ્બીરોત્થદ્રવૈર્ ભાવ્યં પૃથગ્યામચતુષ્ટયમ્

નિસ્તુષં જયપાલં ચ મૂલકાનાં દ્રવૈર્દિનમ્ ।
સૈન્ધવં ટઙ્કણં ગુઞ્જાં દિનં શિગ્રુજટામ્ભસા

એતત્સર્વં સમાંશં તુ મર્દ્યં જમ્બીરજદ્રવૈઃ ।
તદ્ગોલં રક્ષયેદ્યત્નાદ્ વિડોઽયં વડવાનલઃ

અનેન મર્દિતઃ સૂતઃ સંસ્થિતસ્ તપ્તખલ્વકે ।
સ્વર્ણાદિસર્વલોહાનિ સત્ત્વાનિ ગ્રસતે ક્ષણાત્

<વિડ:: અનોન્ય્મોઉસ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
મૂલકાર્દ્રકવહ્નીનાં ક્ષારં ગોમૂત્રગાલિતમ્ ।
વસ્ત્રપૂતો દ્રવો ગ્રાહ્યો ગન્ધકં તેન ભાવયેત્ ।
શતવારં ખરે ઘર્મે વિડોઽયં હેમજારણે

<વિડ:: અનોન્ય્મોઉસ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
મૂલકાર્દ્રકચિત્રાણાં ક્ષારૈર્ ગોમૂત્રગાલિતૈઃ ।
ગન્ધકઃ શતશો ભાવ્યો વિડોઽયં જારણે મતઃ

<વિડ:: અનોન્ય્મોઉસ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
વાસ્તૂકૈરણ્ડકદલીદેવદાલીપુનર્નવાઃ ।
વાસાપલાશનિચુલતિલકાઞ્ચનમોક્ષકાઃ

સર્વાઙ્ગં ખણ્ડશશ્છિન્નં નાતિશુષ્કં શિલાતલે ।
દગ્ધં કાણ્ડં તિલાનાં ચ પઞ્ચાઙ્ગં મૂલકસ્ય ચ

પ્લાવયેન્મૂત્રવર્ગેણ જલં તસ્માત્પરિસ્રુતમ્ ।
લોહપાત્રે પચેદ્યન્ત્રે હંસપાકાગ્નિમાનવિત્

બાષ્પાણાં બુદ્બુદાનાં ચ બહૂનામુદ્ગમો યદા ।
તદા કાસીસસૌરાષ્ટ્રીક્ષારત્રયકટુત્રયમ્

ગન્ધકશ્ચ સિતો હિઙ્ગુ લવણાનિ ચ ષટ્ તથા ।
એષાં ચૂર્ણં ક્ષિપેદ્દેવિ લોહસમ્પુટમધ્યતઃ

સપ્તાહં ભૂગતં પશ્ચાદ્ધાર્યસ્ તુ પ્રચુરો વિડઃ ।
અત્ર સકલક્ષારૈશ્ ચ સામ્યં તિલકાણ્ડાનાં નિત્યનાથપાદા લિખન્તિ ।
<હંસપાકયન્ત્ર>
ખર્પરં સિકતાપૂર્ણં કૃત્વા તસ્યોપરિ ક્ષિપેત્ ।
તુલ્યં ચ ખર્પરં તત્ર શનૈર્મૃદ્વગ્નિના પચેત્

પઞ્ચક્ષારૈસ્ તથા મૂત્રૈર્ લવણં ચ વિડં તથા ।
હંસપાકં સમાખ્યાતં યન્ત્રં તદ્વાર્ત્તિકોત્તમૈઃ

<વિડ:: અનોન્ય્મોઉસ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
ગોમૂત્રૈર્ગન્ધકં ઘર્મે શતવારં વિભાવયેત્ ।
શિગ્રુમૂલદ્રવૈસ્ તદ્વદ્દગ્ધં શઙ્ખં વિભાવયેત્

એતદ્ગન્ધકશઙ્ખાભ્યાં સમાંશૈર્ વિડસૈન્ધવૈઃ ।
એતૈર્ વિમર્દિતઃ સૂતો ગ્રસતે સર્વલોહકમ્

<વિડ:: અનોન્ય્મોઉસ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
ભાવયેન્નિમ્બુકક્ષારં દેવદાલીફલદ્રવૈઃ ।
એકવિંશતિવારં તુ વિડોઽયં સત્ત્વજારણે

એવં વિડાન્તરાણ્યપિ ગ્રન્થાન્તરાદ્ અનુસર્તવ્યાનિ

<જારણ:: પરિણામ>
ચતુઃષષ્ટ્યંશકં હેમપત્ત્રં માયૂરમાયુના ।
વિલિપ્તં તપ્તખલ્વસ્થે રસે દત્ત્વા વિમર્દયેત્ ।
દિનં જમ્બીરતોયેન ગ્રાસે ગ્રાસે ત્વ્ અયં વિધિઃ

શનૈઃ સંસ્વેદયેદ્ભૂર્જે બદ્ધ્વા સપટુકાઞ્જિકે ।
ભાણ્ડકે ત્રિદિનં સૂતં જીર્ણસ્વર્ણં સમુદ્ધરેત્

અધિકસ્તોલિતશ્ચેત્સ્યાત્પુનઃ સ્વેદ્યઃ સમાવધિ ।
દ્વાત્રિંશત્ષોડશાષ્ટાંશક્રમેણ વસુ જારયેત્

રૂપ્યાદિષુ ચ સત્ત્વેષુ વિધિરેવંવિધઃ સ્મૃતઃ ।
ચુલ્લિકાલવણં ગન્ધમભાવે શિખિપિત્તતઃ

<તપ્તખલ્વ>
અજાશકૃત્તુષાગ્નિં ચ ખાનયિત્વા ભુવિ ક્ષિપેત્ ।
તસ્યોપરિ સ્થિતં ખલ્વં તપ્તખલ્વમિતિ સ્મૃતમ્

<દોલાયન્ત્ર>
સગ્રાસં પઞ્ચષડ્ભાગૈર્યવક્ષારૈર્વિમર્દયેત્ ।
સૂતકાત્ ષોડશાંશેન ગન્ધેનાષ્ટાંશકેન વા

તતો વિમર્દ્ય જમ્બીરરસે વા કાઞ્જિકેઽથવા ।
દોલાપાકો વિધાતવ્યો દોલાયન્ત્રમિદં સ્મૃતમ્

<કચ્છપયન્ત્રે જારણમ્ આહ>
શશ્વદ્ભૃતામ્બુપાત્રસ્થશરાવચ્છિદ્રસંસ્થિતા ।
પક્વમૂષા જલે તસ્યાં રસોઽષ્ટાંશવિડાવૃતઃ

સંરુદ્ધો લોહપાત્ર્યાથ ધ્માતો ગ્રસતિ કાઞ્ચનમ્ ।
વાલુકોપરિ પુટો યુક્ત્યા મહામુદ્રયા ચ નિર્વાહઃ

અતિચિપિટપાત્ર્યા પિધાય સંલિપ્ય વહ્નિના યોજ્યઃ ।
<જારણ>
કુણ્ડામ્ભસિ લોહમયે સવિડં સગ્રાસમ્ ઈશજં પાત્રે ।
અતિચિપિટલોહપાત્ર્યા પિધાય સંલિપ્ય વહ્નિના યોજ્યઃ

<જારણ:: ઇમ્પોર્તન્ચે fઓર્ અલ્છેમ્ય્ અન્દ્ રસાયન>
ઇયતૈવ રસાયનત્વં પર્યવસિતિ કિંતુ વાદસ્ય ન પ્રાધાન્યમ્ ।
સમ્પ્રત્યુભયોરેવ પ્રાધાન્યેન જારણોચ્યતે

<પક્ષછેદ:: ઐમ્>
ઘનરહિતબીજજારણસમ્પ્રાપ્તદલાદિસિદ્ધિકૃતકૃત્યાઃ ।
કૃપણાઃ પ્રાપ્ય સમુદ્રં વરાટિકાલાભસંતુષ્ટાઃ

વિનૈકમ્ અભ્રસત્ત્વં નાન્યો રસપક્ષકર્તનસમર્થઃ ।
તેન નિરુદ્ધપ્રસરો નિયમ્યતે બધ્યતે ચ સુખમ્

<અભ્ર:: સુબ્ત્ય્પેસ્:: ચોલોઉર્>
રક્તં પીતં ચ હેમાર્થે કૃષ્ણં હેમશરીરયોઃ ।
તારકર્મણિ તચ્છુક્લં કાચકિટ્ટં સદા ત્યજેત્

<જારણ:: સમુખ (?)>
ત્રુટિશો દત્ત્વા મૃદિતં સોષ્ણે ખલ્વેઽભ્રસત્ત્વહેમાદિ ।
ચરતિ રસેન્દ્રઃ ક્ષિતિખગવેતસજમ્બીરબીજપૂરામ્લૈઃ ।
પૂર્વસાધિતકાઞ્જિકેનાપિ

અભ્રકજારણમ્ આદૌ ગર્ભદ્રુતિજારણં ચ હેમ્નોઽન્તે ।
યો જાનાતિ ન વાદી વૃથૈવ સો ઽર્થક્ષયં કુરુતે

<ગર્ભદ્રુતિ>
વ્યોમસત્ત્વં સમાંશેન તાપ્યસત્ત્વેન સંયુતમ્ ।
સાકલ્યેન ચરેદ્દેવિ ગર્ભદ્રાવી ભવેદ્રસઃ

એવં તારાભ્રાદયઃ સ્વસ્વરિપુણા નિર્વ્યૂઢાઃ પ્રયોજનમવલોક્ય પ્રયોજ્યાઃ ।
<ગર્ભદ્રુતિ (2); શુલ્વાભ્ર>
કમલઘનમાક્ષિકાણાં ચૂર્ણં સમભાગયોજિતં મિલતિ ।
તચ્છુલ્વાભ્રં શીઘ્રં ચરતિ રસેન્દ્રો દ્રવતિ ગર્ભે

<ગર્ભદ્રુતિ:: દેfઇનિતિઓન્>
ગર્ભદ્રુતિમ્ અન્તરેણ જારણૈવ ન સ્યાદતસ્તલ્લક્ષણમાહ ।
વહ્નિવ્યતિરેકે ઽપિ રસગ્રાસીકૃતાનાં લોહાનાં દ્રવત્વં ગર્ભદ્રુતિઃ

<બીજ:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
બીજાનાં સંસ્કારઃ કર્તવ્યસ્તાપ્યસત્ત્વસંયોગાત્ ।
તેન દ્રવન્તિ ગર્ભા રસરાજસ્યામ્લવર્ગયોગેન

<બીજ:: અનોન્ય્મોઉસ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
શિલયા નિહતો નાગસ્તાપ્યં વા સિન્ધુના હતમ્ ।
તાભ્યાં તુ મારિતં બીજં સૂતકે દ્રવતિ ક્ષણાત્

<??>
પટ્વમ્લક્ષારગોમૂત્રસ્નુહીક્ષીરપ્રલેપિતે ।
બહિશ્ચ બદ્ધં વસ્ત્રેણ ભૂર્જે ગ્રાસનિવેશિતમ્ ।
ક્ષારારનાલમૂત્રેષુ સ્વેદયેત્ત્રિદિનં ભિષક્

<મેર્ચુર્ય્:: પુરિfઇચતિઓન્ અfતેર્ જારણ>
ઉષ્ણેનૈવારનાલેન ક્ષાલયેજ્જારિતં રસમ્ ।
તં ચ કિંચિન્મલેઽનષ્ટે ઘર્ષયેદુત્થિતે રસે

મલપ્રવિષ્ટં રસમલ્પેનૈવ જમ્ભરસેન સિક્તં યાવદુત્થાનં ઘર્ષયેદિત્યર્થઃ ।
તદા ન ત્રુટિરિતિ ગુરુસંકેતઃ

<જારણ:: wઇથ્ કચ્છપયન્ત્ર>
ક્રમેણાનેન દોલાયાં જાર્યં ગ્રાસચતુષ્ટયમ્ ।
તતઃ કચ્છપયન્ત્રેણ જ્વલને જારયેદ્રસમ્

<જારણ>
નાન્દીપયસિ શરાવોદરકુહરનિવિષ્ટલોહસમ્પુટગઃ ।
હરયોનિર્ અન્તરા સંજરતિ પુટૈર્ગગનગન્ધાદિ

અઙ્ગારેણ કરીષેણ વા પુટદાનમ્

<જારણ:: wએઇઘ્ત્ ઓf અદ્દેદ્ સુબ્સ્તન્ચેસ્, દણ્ડધારિન્ એત્ચ્.>
ચતુઃષષ્ટ્યંશકઃ પૂર્વો દ્વાત્રિંશાંશો દ્વિતીયકઃ ।
તૃતીયઃ ષોડશાંશસ્તુ ચતુર્થો ઽષ્ટાંશ એવ ચ

ચતુઃષષ્ટ્યંશકગ્રાસાદ્દણ્ડધારી ભવેદ્રસઃ ।
જલૌકાવદ્ દ્વિતીયે તુ ગ્રાસયોગે સુરેશ્વરિ

ગ્રાસેન તુ તૃતીયેન કાકવિષ્ઠાસમો ભવેત્ ।
ગ્રાસેન તુ ચતુર્થેન દધિમણ્ડસમો ભવેત્

અન્યદ્ દુર્જરત્વાન્ન લિખિતમ્

<જારણ:: wએઇઘ્ત્ ઓf અદ્દેદ્ સુબ્સ્તન્ચેસ્>
ભગવદ્ગોવિન્દપાદાસ્તુ કલાંશમેવ ગ્રાસં લિખન્તિ ।
યથા પઞ્ચભિરેવં ગ્રાસૈર્ ઘનસત્ત્વં જારયિત્વાદૌ ।
ગર્ભદ્રાવે નિપુણો જારયતિ બીજં કલાંશેન

તન્મતે ચતુઃષષ્ટિચત્વારિંશત્ત્રિંશદ્વિંશતિષોડશાંશાઃ પઞ્ચ ગ્રાસાઃ

<ગર્ભદ્રુતિ:: સુઇતબ્લે ક્ષારસ્>
જમ્બીરબીજપૂરચાઙ્ગેરીવેતસામ્લસંયોગાત્ ।
ક્ષારા ભવન્તિ નિતરાં ગર્ભદ્રુતિજારણે શસ્તાઃ

<મેર્ચુર્ય્:: રઞ્જન>
તારકર્મણ્યસ્ય ન તથા પ્રયોગો દૃશ્યતે ।
કેવલં નિર્મલં તામ્રં વાપિતં દરદેન તુ ।
કુરુતે ત્રિગુણં જીર્ણં લાક્ષારસનિભં રસમ્

<મેર્ચુર્ય્:: રઞ્જન>
ગન્ધકેન હતં નાગં જારયેત્ કમલોદરે ।
એતસ્ય ત્રિગુણે જીર્ણે લાક્ષાભો જાયતે રસઃ

એતત્તુ નાગસંધાનં ન રસાયનકર્મણિ

<મેર્ચુર્ય્:: રઞ્જન>
કિંવા યથોક્તસિદ્ધબીજોપરિ ત્રિગુણતામ્રજારણાત્ તદ્બીજં સમજીર્ણં સ્વાતન્ત્ર્યેણૈવ રઞ્જયતિ

<બીજ:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
કુટિલં વિમલા તીક્ષ્ણં સમચૂર્ણં પ્રકલ્પયેત્ ।
પુટિતં પઞ્ચવારં તુ તારે વાહ્યં શનૈર્ધમેત્ ।
યાવદ્દશગુણં તત્ તુ તાવદ્બીજં ભવેચ્છુભમ્

<બીજ:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
સત્ત્વં તાલોદ્ભવં વઙ્ગં સમં કૃત્વા તુ ધારયેત્ ।
તચ્ચૂર્ણં વાહયેત્તારે ગુણાન્ યાવત્તુ ષોડશ

પ્રતિબીજમિદં શ્રેષ્ઠં પારદસ્ય નિબન્ધનમ્ ।
ચારણાત્સારણાચ્ચૈવ સહસ્રાંશેન વિધ્યતિ

<બીજ:: => શતવેધિરસ>
વઙ્ગાભ્રં વાહયેત્તારે ગુણાનિ દ્વાદશૈવ તુ ।
એતદ્બીજે સમે જીર્ણે શતવેધી ભવેદ્રસઃ

<બીજ:: હેમબીજ>
કુનટીહતકરિણા વા રવિણા વા તાપ્યગન્ધકહતેન ।
દરદનિહતાસિના વા ત્રિર્ વ્યૂઢં હેમ તદ્બીજમ્

બલિના વ્યૂઢં કેવલમર્કમપિ ।
<બીજ:: => રસબન્ધન>
નાગાભ્રં વાહયેદ્ધેમ્નિ દ્વાદશૈવ ગુણાનિ ચ ।
પ્રતિબીજમિદં શ્રેષ્ઠં પારદસ્ય તુ બન્ધનમ્

<નાગબીજ>
માક્ષિકેણ હતં તામ્રં નાગં ચ રઞ્જયેન્મુહુઃ ।
તં નાગં વાહયેદ્બીજે દ્વિષોડશગુણાનિ ચ

બીજં ત્વ્ ઇદં વરં શ્રેષ્ઠં નાગબીજં પ્રકીર્તિતમ્ ।
સમચારિતમાત્રેણ સહસ્રાંશેન વિધ્યતિ

<બીજ:: રઞ્જન ઓf ~>
મઞ્જિષ્ઠા કિંશુકં ચૈવ ખદિરં રક્તચન્દનમ્ ।
કરવીરં દેવદારુ સરલો રજનીદ્વયમ્

અન્યાનિ રક્તપુષ્પાણિ પિષ્ટ્વા લાક્ષારસેન તુ ।
તિલં વિપાચયેત્તેન કુર્યાદ્ બીજાદિરઞ્જનમ્

<સારણાતૈલ:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
દ્વિગુણે રક્તપુષ્પાણાં રક્તપીતગણસ્ય ચ ।
ક્વાથે ચતુર્ગુણં ક્ષીરં તૈલમેકં સુરેશ્વરિ

જ્યોતિષ્મતીકરઞ્જાખ્યકટુતુમ્બીસમુદ્ભવમ્ ।
પાટલાકાકતુણ્ડાહ્વમહારાષ્ટ્રીરસૈઃ પૃથક્

ભેકસૂકરમેષાહિમત્સ્યકૂર્મજલૌકસામ્ ।
વસયા ચૈકયા યુક્તં ષોડશાંશૈઃ સુપેષિતૈઃ

ભૂલતામલમાક્ષીકદ્વંદ્વમેલાપકૌષધૈઃ ।
પાચિતં ગાલિતં ચૈવ સારણાતૈલમુચ્યતે

અત્ર ગન્ધર્વતૈલમપિ રસહૃદયસ્વરસાત્

<દ્વન્દ્વમેલાપક>
ઊર્ણાટઙ્કણગિરિજતુમહિષીકર્ણાક્ષિમલેન્દ્રગોપકર્કટકા દ્વંદ્વમેલાપકૌષધાનિ

<"રઞ્જકતૈલ">
યથાપ્રાપ્તૈઃ શ્વેતપુષ્પૈર્ નાનાવૃક્ષસમુદ્ભવૈઃ ।
રસં ચતુર્ગુણં યોજ્યં કઙ્ગુનીતૈલમધ્યતઃ

પચેત્તૈલાવશેષં તુ તસ્મિંસ્તૈલે નિષેચયેત્ ।
દ્રાવિતં તારબીજં તુ હ્ય્ એકવિંશતિવારકમ્

રઞ્જિતં જાયતે તત્તુ રસરાજસ્ય રઞ્જનમ્ ।
કુટિલે બલમ્ અત્યધિકં રાગસ્તીક્ષ્ણે ચ પન્નગે સ્નેહઃ ।
રાગસ્નેહબલાનિ તુ કમલે નિત્યં પ્રશંસન્તિ

બલમાસ્તે ઽભ્રકસત્ત્વે જારણરાગાઃ પ્રતિષ્ઠિતાસ્તીક્ષ્ણે ।
બન્ધશ્ચ સારલૌહે ક્રામણમથ નાગવઙ્ગગતમ્

ક્રામતિ તીક્ષ્ણેન રસસ્તીક્ષ્ણેન ચ જીર્યતે ગ્રાસઃ ।
હેમ્નો યોનિસ્તીક્ષ્ણં રાગાન્ ગૃહ્ણાતિ તીક્ષ્ણેન

તદપિ ચ દરદેન હતં કૃત્વા વા માક્ષિકેણ રવિસહિતમ્ ।
વાસિતમપિ વાસનયા ઘનવચ્ચાર્યં ચ જાર્યં ચ

<મેર્ચુર્ય્:: બન્ધન>
સર્વૈર્ એભિર્ લૌહૈર્ માક્ષિકમૃદિતૈર્ દ્રુતૈસ્તથા ગર્ભે ।
વિડયોગેન ચ જીર્ણે રસરાજો બન્ધમ્ ઉપયાતિ

<??>
નિર્બીજં સમજીર્ણે પાદોને ષોડશાંશં તુ ।
અર્ધેન પાદકનકં પાદેનૈકેન તુલ્યકનકં ચ

સમાદિજીર્ણસ્ય સારણાયોગ્યત્વં શતાદિવેધકત્વં ચ ।
ઇતો ન્યૂનજીર્ણસ્ય પત્ત્રલેપાર્ધકાર એવ

<પત્રલેપ>
અત્યમ્લિતમ્ ઉદ્વર્તિતતારારિષ્ટાદિપત્રમ્ અતિશુદ્ધમ્ ।
આલિપ્ય રસેન તતઃ ક્રામણલિપ્તં પુટેષુ વિશ્રાન્તમ્

<પુટપ્રકાર>
પુટઃ પ્રાયેણ ચુલ્લિકાધસ્તાદસ્ય

<વર્ણપુટ>
અર્ધેન મિશ્રયિત્વા હેમ્ના શ્રેષ્ઠેન તદ્દલં પુટિતમ્ ।
ક્ષિતિખગપટુરક્તમૃદા વર્ણપુટોઽયં તતો દેયઃ

અર્ધેનેત્યુપલક્ષણમ્

<ગોલ્દ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
તારાર્કમર્કટશિરઃશિલાગન્ધાન્ પ્રચૂર્ણયેત્ ।
પચેદ્ભૂયઃ ક્ષિપન્ ગન્ધં યથા સૂતો ન ગચ્છતિ ।
પક્વં તદ્ધેમપત્રસ્થં હેમતાં પ્રતિપદ્યતે

<??>
રજ્જુભિર્ ભેકરઙ્ગાદ્યૈઃ સ્તમ્ભયોઃ સારલૌહયોઃ ।
બધ્યતે રસમાતઙ્ગો યુક્ત્યા શ્રીગુરુદત્તયા

<ગોલ્દ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
શિલાચતુષ્કં ગન્ધેશૌ કાચકૂપ્યાં સુવર્ણકૃત્ ।
કીલાલાયઃકૃતો યોગઃ ખટિકાલવણાધિકઃ

<ગોલ્દ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્ (?)>
મણ્ડૂકપારદશિલાબલયઃ સમાનાઃ સંમર્દિતાઃ ક્ષિતિબિલેશયમન્ત્રજિહ્વૈઃ ।
યન્ત્રોત્તમેન ગુરુભિઃ પ્રતિપાદિતેન સ્વલ્પૈર્દિનૈરિહ પતતિ ન વિસ્મયધ્વમ્

<બીજ:: લૌહભેકિ>
લોહં ગન્ધં ટઙ્કણં ભ્રામયિત્વા તેનોન્મિશ્રં ભેકમ્ આવર્તયેત્તુ ।
<બીજ:: તારતાલકી>
તાલં કૃત્વા તુર્યવઙ્ગાન્તરાલે રૂપ્યસ્યાન્તસ્તચ્ચ સિદ્ધોક્તબીજે

ઇતીદં લૌહભેકિતારતાલકીતિ સિદ્ધમતે બીજદ્વયમ્

<??>
દ્રુતદર્દુરપૂતિલૌહતાપઃ કુરુતે હિઙ્ગુલખણ્ડપક્ષખણ્ડમ્ ।
શશિહેલિહિરણ્યમૂષિકા ધ્રુવમ્ અક્ષોણધિયામનેન લક્ષ્મીમ્

<મેર્ચુર્ય્ (?):: સ્તબિલિસતિઓન્>
દરદગુટિકાશ્ ચન્દ્રક્ષોદૈર્ નિરન્તરમ્ આવૃતાસ્ તરણિકનકૈઃ કિંવા ગન્ધાશ્મના સહ ભૂરિણા ।
રચય સિકતાયન્ત્રે યુક્ત્યા મુહુર્ મુહુર્ ઇત્યસૌ હુતભુજિ વસન્ન સ્થેમાનં કથઞ્ચન મુઞ્ચતિ

<બાહ્યદ્રુતિ>
અથ બાહ્યદ્રુતયઃ ।
એતાસ્તુ કેવલમારોટમેવ મિલિતા નિબધ્નન્તિ ।
ફલમસ્ય કલ્પપ્રમિતમાયુઃ ।
કિંવા પૂર્વોક્તગ્રાસક્રમજારિતાઃ પૂર્વોક્તફલપ્રદા ભવન્તિ ।
ઉચ્યતે સ સમજીર્ણશ્ચાયં શતવેધી દ્વિગુણજીર્ણઃ સહસ્રવેધી ।
એવં લક્ષાયુતકોટિવેધી સમનુસર્તવ્યઃ ।
ચતુઃષષ્ટિગુણજીર્ણસ્તુ ધૂમસ્પર્શાવલોકશબ્દતોઽપિ વિધ્યતિ

<સારણ:: પ્રોપેર્ ચ્રુચિબ્લે>
અન્ધમૂષા તુ કર્તવ્યા ગોસ્તનાકારસન્નિભા ।
સૈવ છિદ્રાન્વિતા મધ્યે ગમ્ભીરા સારણોચિતા

<સારણ:: પ્રોચેદુરે>
અસ્યામેવ મૂષાયાં તત્તૈલમપગતકલ્કવિમલમાપૂર્ય તસ્મિન્નધિકમ્ ઊષ્માત્મનિ દ્રુતબીજપ્રક્ષેપસમકાલમેવ સમાવર્તનીયઃ સૂતવરસ્તદનુ સદ્યો મૂષાનનમ્ આચ્છાદનીયમ્ એતત્ તૈલાક્તપટખણ્ડગ્રન્થિબન્ધેન અરુણસિતબીજાભ્યામ્ અમુના સારણકર્મણા મિલિતશ્ચેત્સારિતઃ સમ્યક્ સંયમિતશ્ચ વિજ્ઞેયઃ પ્રતિસારિતસ્તુ દ્વિગુણબીજેન તદ્વદનુસારિતસ્તુ ત્રિગુણબીજેન અત્ર ત્રિવિધાયામેવ સારણાયામરુણસિતકર્મણોઃ ક્રામણાર્થમ્ ઈષત્પન્નગવઙ્ગૌ વિશ્રાણનીયાવિતિ ।
<=> કોટિવેધિરસ>
સારિતો જારિતશ્ચૈવ પુનઃ સારિતજારિતઃ ।
સપ્તશૃઙ્ખલિકાયોગાત્કોટિવેધી ભવેદ્રસઃ ।
ઇત્યાદીનિ કર્માણિ પુનઃ કેવલમીશ્વરાનુગ્રહસાધ્યત્વાન્ન પ્રપઞ્ચિતાનિ

શિલયા નિહતો નાગો વઙ્ગં વા તાલકેન શુદ્ધેન ।
ક્રમશઃ પીતે શુક્લે ક્રામણમેતત્સમુદ્દિષ્ટમ્

<વિડવટી>
ખોટકં સ્વર્ણસંતુલ્યં સમાવર્ત્તં તુ કારયેત્ ।
માક્ષિકં કાન્તપાષાણં શિલાગન્ધં સમં સમમ્

ભૂનાગૈર્મર્દયેદ્યામં વલ્લમાત્રં વટીકૃતમ્ ।
એષા વિડવટી ખ્યાતા યોજ્યા સર્વત્ર જારણે

<મેર્ચુર્ય્:: રઞ્જન => શતવેધિન્>
દરદં માક્ષિકં ગન્ધં રાજાવર્તં પ્રવાલકમ્ ।
શિલાતુત્થં ચ કુઙ્કુષ્ઠં સમચૂર્ણં પ્રકલ્પયેત્

વર્ગાભ્યાં પીતરક્તાભ્યાં કઙ્ગુણીતૈલકૈઃ સહ ।
ભાવયેદ્દિવસાન્ પઞ્ચ સૂર્યતાપે પુનઃ પુનઃ

જારિતં સૂતખોટં ચ કલ્કેનાનેન સંયુતમ્ ।
વાલુકાહણ્ડિમધ્યસ્થં શરાવપુટમધ્યગમ્

ત્રિદિનં પાચયેચ્ચુલ્લ્યાં કલ્કો દેયઃ પુનઃ પુનઃ ।
રઞ્જિતો જાયતે સૂતઃ શતવેધી ન સંશયઃ

<મેર્ચુર્ય્:: રઞ્જન (?)>
લૌહં ગન્ધં ટઙ્કણં ધ્માતમેતત્ તુલ્યં ચૂર્ણૈર્ ભાનુભેકાહિવઙ્ગૈઃ ।
સૂતં ગન્ધં સર્વસામ્યેન કૂપ્યામીષત્સાધ્યં ચાત્ર નો વિસ્મયધ્વમ્

<હેમકૃષ્ટિ:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
રસદરદતાપ્યગન્ધકમનઃશિલાભિઃ ક્રમેણ વૃદ્ધાભિઃ ।
પુટમૃતશુલ્બં તારે ત્રિર્વ્યૂઢં હેમકૃષ્ટિરિયમ્

<શતાંશવિધિ (1)>
અષ્ટાનવતિભાગં ચ રૂપ્યમેકં ચ હાટકમ્ ।
સૂતૈકેન ચ વેધઃ સ્યાચ્છતાંશવિધિર્ ઈરિતઃ

<શતાંશવિધિ (2)>
ચન્દ્રસ્યૈકોનપઞ્ચાશત્તથા શુદ્ધસ્ય ભાસ્વતઃ ।
વહ્નિરેકઃ શમ્ભુરેકઃ શતાંશવિધિરીરિતઃ

દ્વાવેવ રજતયોનિતામ્રયોનિત્વેનોપચર્યેતે ।
એવં સહસ્રવેધાદયો જારણબીજવશાદ્ અનુસર્તવ્યાઃ

<વેધવિધાન>
ચત્વારઃ પ્રતિવાપાઃ સુલક્ષયા મત્સ્યપિત્તભાવિતયા ।
તારે વા શુલ્બે વા તારારિષ્ટેઽથવા કૃષ્ટૌ

તદનુ ક્રામણમૃદિતઃ સિક્થકપરિવેષ્ટિતો દેયઃ ।
અતિવિદ્રુતે ચ તસ્મિન્ વેધોઽસૌ કુન્તવેધેન

તદનુ સિદ્ધતૈલેનાપ્લાવ્ય ભસ્માવછાદનપૂર્વકમ્ અવતાર્ય સ્વાઙ્ગશૈત્યપર્યન્તમ્ અપેક્ષિતવ્યમિતિ

<સેલ્લિન્ગ્ fઅચ્તિતિઓઉસ્ ગોલ્દ્।સિલ્વેર્>
વિદ્ધં રસેન યદ્દ્રવ્યં પક્ષાર્ધં સ્થાપયેદ્ભુવિ ।
તત આનીય નગરે વિક્રીણીત વિચક્ષણઃ

<બુભુક્ષિતવિધિઃ>
સમર્પિતઃ સૈન્ધવખણ્ડકોટરે વિધાય પિષ્ટિં સિકતાખ્યયન્ત્રે ।
વિશુદ્ધગન્ધાદિભિરીષદગ્નિના સમસ્તમ્ અશ્નાત્યશનીયમ્ ઈશજઃ

<રઞ્જન (??)>
કર્ષાષ્ટઙ્કણકઞ્જલીહરિરસૈર્ ગન્ધસ્ય ચ દ્વૌ રજઃ સિદ્ધાખ્યં સકલૈઃ કૃતં પલમથ દ્વિત્રૈશ્ચ લોહૈઃ શ્રિતમ્ ।
ભૂયો ગન્ધયુતં ચતુર્દશપુટૈઃ સ્યાદિન્દ્રગોપારુણં તત્તારે લઘુના પુટેન ધમનેનાર્કછવીમ્ ઈહતે

કર્ષા ઇતિ બહુવચનાત્ત્રયઃ ।
કર્માસ્ય ત્રિધા પત્રલેપેનેતિ જ્ઞેયમ્

<ગોલ્દ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
તુલ્યં તારં તામ્રમ્ આદાય સ્વચ્છં તાવત્તપ્તં ગન્ધચૂર્ણે કુનટ્યામ્ ।
ન્યસ્તં યાવજ્જીર્યતે ખણ્ડશોઽથ પ્રાજ્યૈર્ગાધૈઃ પાચયેત્કાચકૂપ્યામ્

ખણ્ડાકારં તાદૃશં ટઙ્કણેન સ્વર્ણાન્તઃસ્થં ભસ્મમૂષાન્તરાલે ।
ધ્માતં સાધુ સ્યાત્સુવર્ણં સતારં હીને વર્ણે રઞ્જયેન્માક્ષિકેણ

<ચોપ્પેર્:: પ્રેપરિન્ગ્ અ દ્રવીકારક>
તાલતામ્રશિલાગન્ધસંયુતં દરદં યદિ ।
કૂપિકાયાં મુહુઃ પક્વં દ્રવકારિ તદા મતમ્

<ક્ષેત્રીકરણમ્>
સ્નિગ્ધં સ્વિન્નં વિરિક્તં યન્નીરુજં સિદ્ધભેષજૈઃ ।
એતત્ક્ષેત્રં સમાસેન રસબીજાર્પણક્ષયમ્

<પઞ્ચકર્માણિ>
સ્નિગ્ધં પ્રાતસ્ત્રિદિનં ઘૃતસૈન્ધવપાનેન સ્વિન્નં વસ્ત્રાદિપુટવહ્નિના વિરિક્તમ્ ઇચ્છાભેદિના વાન્તં વચાદિરસેન પલાશબીજવિડઙ્ગગુડમોદકભક્ષણાત્ કીટપાતનમ્ અપિ કર્તવ્યમ્ ।
નીરુજં સંવત્સરમયનં વા પરિશોધિતૈઃ શૃઙ્ગારાભ્રલક્ષ્મીવિલાસાદ્યભ્રસત્ત્વપ્રધાનપ્રયોગૈર્ ઇતિ

નિમ્બક્વાથં ભસ્મસૂતં વચાચૂર્ણયુતં પિબેત્ ।
પીતાન્તં વમનં તેન જાયતે ક્લેશવર્જિતમ્

પઞ્ચકર્મભયત્રસ્તૈઃ સુકુમારૈર્નરૈરિહ ।
રેચનાન્તે ઇદં સેવ્યં સર્વદોષાપનુત્તયે

અક્ષેત્રીકરણે સૂતો મૃતોઽપિ વિષવદ્ભવેત્ ।
ફલસિદ્ધિઃ કુતસ્તસ્ય સુબીજસ્યોષરે યથા

અકૃતે ક્ષેત્રીકરણે રસાયનં યો નરઃ પ્રયુઞ્જીત ।
તસ્ય ક્રામતિ ન રસઃ સર્વાઙ્ગદોષકૃદ્ભવતિ

કર્તવ્યં ક્ષેત્રકરણં સર્વસ્મિંશ્ચ રસાયને ।
ન ક્ષેત્રકરણાદ્દેવિ કિંચિત્ કુર્યાદ્ રસાયનમ્

ઇતિ શુદ્ધો જાતબલઃ શાલ્યોદનજાઙ્ગલાદિમુદ્ગરસૈઃ ।
ક્ષેત્રીકૃતનિજદેહઃ કુર્વીત રસાયનં મતિમાન્

મૃતાભ્રં ભક્ષયેન્માસમ્ એકમ્ આદૌ વિચક્ષણઃ ।
પશ્ચાત્સ યોજ્યતાં દેહે ક્ષેત્રીકરણમિચ્છતા

ઘનસત્ત્વપાદજીર્ણો ઽર્ધકાન્તજીર્ણશ્ચ તીક્ષ્ણસમજીર્ણઃ ।
ક્ષેત્રીકરણાય રસઃ પ્રયુજ્યતે ભૂય આરોગ્યાય

યોઽગ્નિસહત્વં પ્રાપ્તઃ સંજાતો હેમતારકર્તા ચ ।
શુદ્ધો રસશ્ચ ભુક્તૌ વિધિના સિદ્ધિપ્રદો ભવતિ

<મેર્ચુર્ય્:: જીર્ણ:: રિઘ્ત્ મેઅસુરે>
ઘનસત્ત્વકાન્તતામ્રસઙ્કરતીક્ષ્ણાદિજીર્ણસ્ય ।
સૂતસ્ય ગુઞ્જાવૃદ્ધ્યા માષકમાત્રં પરા માત્રા

ગુઞ્જામાત્રં રસં દેવિ હેમજીર્ણં તુ ભક્ષયેત્ ।
દ્વિગુણં તારજીર્ણસ્ય રવિજીર્ણસ્ય ચ ત્રયમ્

તીક્ષ્ણાભ્રકાન્તમાષૈકં પ્રાયો માત્રેતિ કીર્તિતા ।
વજ્રવૈક્રાન્તજીર્ણં તુ ભક્ષયેત્સર્ષપોપમમ્

નાગવઙ્ગાદિભિર્ બદ્ધં વિષોપવિષબન્ધિતમ્ ।
મૂત્રશુક્રહઠાદ્ બદ્ધં ત્યજેત્કલ્પે રસાયને

<મેર્ચુર્ય્:: જીર્ણ:: લોન્ગેવિત્ય્>
ભસ્મનસ્તીક્ષ્ણજીર્ણસ્ય લક્ષાયુઃ પલભક્ષણાત્ ।
એવં ભુક્ત્વા દશપલં તીક્ષ્ણજીર્ણસ્ય માનવઃ ।
તદા જીવેન્મહાકલ્પં પ્રલયાન્તે શિવં વ્રજેત્

ભસ્મનઃ શુલ્બજીર્ણસ્ય લક્ષાયુઃ પલભક્ષણાત્ ।
કોટ્યાયુર્બ્રાહ્મમાયુષ્યં વૈષ્ણવં રુદ્રજીવિતમ્ ।
દ્વિત્રિચતુઃપઞ્ચષષ્ઠે મહાકલ્પાયુરીશ્વરઃ

ભસ્મનો હેમજીર્ણસ્ય લક્ષાયુઃ પલભક્ષણાત્ ।
વિષ્ણુરુદ્રશિવત્વં ચ દ્વિત્રિચતુર્ભિરાપ્નુયાત્

ગુઞ્જામાત્રં હેમજીર્ણં જ્ઞાત્વા ચાગ્નિબલાબલમ્ ।
ઘૃતેન મધુના ચાદ્યાત્તામ્બૂલં કામિનીં ત્યજેત્

એકો હિ દોષઃ સૂક્ષ્મોઽસ્તિ ભક્ષિતે ભસ્મસૂતકે ।
ત્રિસપ્તાહાદ્વરારોહે કામાન્ધો જાયતે નરઃ

નારીસંગાદ્વિના દેવિ હ્યજીર્ણં તસ્ય જાયતે ।
મૈથુનાચ્ચલિતે શુક્રે જાયતે પ્રાણસંશયઃ

યુવત્યા જલ્પનં કાર્યં તાવત્તન્મૈથુનં ત્યજેત્

બ્રહ્મચર્યેણ વા યોગી સદા સેવેત સૂતકમ્ ।
સમાધિકરણં તસ્ય ક્રામણં પરમં મતમ્

પ્રભાતે ભક્ષયેત્સૂતં પથ્યં યામદ્વયાધિકે ।
ન લઙ્ઘયેત્ ત્રિયામં તુ મધ્યાહ્ને ચૈવ ભોજયેત્

સકણામમૃતાં ભુક્ત્વા મલે બદ્ધે સ્વપેન્નિશિ ।
તામ્બૂલાન્તર્ગતે સૂતે કિટ્ટબન્ધો ન જાયતે

<મેર્ચુર્ય્:: સેવન:: રુલેસ્ ઓf ચોન્દુચ્ત્>
અતિપાનં ચાત્યશનમ્ અતિનિદ્રાં પ્રજાગરમ્ ।
સ્ત્રીણામ્ અતિપ્રસઙ્ગં ચાપ્યધ્વાનં ચ વિવર્જયેત્

અતિકોપં ચાતિહર્ષં નાતિદુઃખમ્ અતિસ્પૃહામ્ ।
શુષ્કવાદં જલક્રીડામ્ અતિચિન્તાં ચ વર્જયેત્

<કકારાષ્ટક>
કૂષ્માણ્ડકં કર્કટીં ચ કલિઙ્ગં કારવેલ્લકમ્ ।
કુસુમ્ભિકાં ચ કર્કોટીં કદલીં કાકમાચિકામ્

કકારાષ્ટકમેતદ્ધિ વર્જયેદ્રસભક્ષકઃ ।
પાતકં ચ ન કર્તવ્યં પશુસઙ્ગં ચ વર્જયેત્

ચતુષ્પથે ન ગન્તવ્યં વિણ્મૂત્રં ચ ન લઙ્ઘયેત્ ।
ધીરાણાં નિન્દનં દેવિ સ્ત્રીણાં નિન્દાં ચ વર્જયેત્

સત્યેન વચનં બ્રૂયાદપ્રિયં ન વદેદ્વચઃ ।
કુલત્થાનતસીતૈલં તિલાન્માષાન્મસૂરકાન્

કપોતાન્ કાઞ્જિકં ચૈવ તક્રભક્તં ચ વર્જયેત્ ।
હેમચન્દ્રાદયઃ પ્રાહુઃ કુક્કુટાનપિ વર્જયેત્

કટ્વમ્લતિક્તલવણં પિત્તલં વાતલં ચ યત્ ।
બદરં નારિકેલં ચ સહકારં સુવર્ચલમ્

નાગરઙ્ગં કામરઙ્ગં શોભાઞ્જનમપિ ત્યજેત્ ।
ન વાદજલ્પનં કુર્યાદ્દિવા ચાપિ ન પર્યટેત્

નૈવેદ્યં નૈવ ભુઞ્જતિ કર્પૂરં વર્જયેત્સદા ।
કુઙ્કુમાલેપનં વર્જ્યં ન સ્વપેત્કુશલઃ ક્ષિતૌ

ન ચ હન્યાત્કુમારીં ચ માતુલાનીં ચ વર્જયેત્ ।
ક્ષુધાર્તો નૈવ તિષ્ઠેત હ્યજીર્ણં નૈવ કારયેત્ ।
દિવારાત્રં જપેન્મન્ત્રં નાસત્યવચનં વદેત્

હિતં મુદ્ગાન્નદુગ્ધાજ્યશાલ્યન્નાનિ સદા યતઃ ।
શાકં પૌનર્નવં દેવિ મેઘનાદં સવાસ્તુકમ્

સૈન્ધવં નાગરં મુસ્તાં પદ્મમૂલાનિ ભક્ષયેત્ ।
આત્મજ્ઞાનં કથા પૂજા શિવસ્ય ચ વિશેષતઃ

એતાંસ્તુ સમયાદ્ભદ્રે ન લઙ્ઘેદ્ રસભક્ષણે ।
એવં ચૈવ મહાવ્યાધીન્ રસેઽજીર્ણે તુ લક્ષયેત્

<રસાજીર્ણશમનમ્>
કાર્ષિકં સ્વર્જિકક્ષારં કારવેલ્લીરસપ્લુતમ્ ।
ગોમૂત્રં સૈન્ધવયુતં તસ્ય સંસ્રાવણં પરમ્

સિન્ધુકર્કોટિગોમૂત્રં કારવેલ્લીરસપ્લુતમ્ ।
સૌવર્ચલસમોપેતં રસાજીર્ણી પિબેદ્ બુધઃ

શરપુઙ્ખાં સુરદાલીં પટોલબીજં ચ કાકમાચીં ચ ।
એકતમાં તુ ક્વથિતામ્ અવિજીર્ણરસાયને તુ પિબેત્

કથમપિ યદ્યજ્ઞાનાન્નાગાદિકલઙ્કિતો રસો ભુક્તઃ ।
તત્સ્રાવણાય વિજ્ઞઃ પિબેચ્છિફાં કારવેલ્લભવામ્

નિષિદ્ધવર્જં મતિમાન્વિચિત્રરસભોજનં કુર્યાત્ ।
સ્રવતિ ન યથા રસેન્દ્રો ન ચ નશ્યતિ જાઠરો વહ્નિઃ

ક્ષારક્ષોણીરુહાણાં વિધિવદવહિતાઃ ક્ષારમ્ આકલ્પયધ્વમ્ ।
કાસીસસ્વર્જિકાભ્યાં પટુચયનરસારક્ષપાપક્ષિટઙ્કૈઃ

કૂપીભિઃ પાતયધ્વં બહુ બહુલયવક્ષારમમ્ભો હિ કલ્પ્યમ્ ।
તસ્મિન્નાધત્ત ધીરાઃ સકવલમ્ અગજાવલ્લભં જારણાય