રસસંકેતકલિકા · અધ્યાય 4

ર્સ્ક્, 4
કિયન્તોઽપ્યથ વક્ષ્યન્તે રસાઃ પ્રત્યયકારકાઃ ।
શાસ્ત્રં દૃષ્ટ્વા ગુરોર્વક્ત્રાત્ સંપ્રદાયાદ્યથાગતાઃ

પારદો રસકસ્તાલસ્તુત્થં ગન્ધકટઙ્કણમ્ ।
સર્વમેતત્સમં શુદ્ધં કારવેલ્લ્યા રસૈર્દિનમ્

મર્દયેત્તેન વિદધ્યાચ્ચ તામ્રપાત્રોદરં ઘનમ્ ।
અઙ્ગુલાર્ધાર્ધમાનેન તત્ પચેત્સિકતાદ્વયે

યન્ત્રે યાવત્સ્ફુટન્ત્યેવ વ્રીહ્યસ્તસ્ય પૃષ્ઠતઃ ।
તતઃ સુશીતલે ગ્રાહ્યસ્તામ્રપાત્રોદરાદ્બુધૈઃ

તત્સમં મરિચં દત્ત્વા સર્વમેકત્ર ચૂર્ણયેત્ ।
દ્વિગુઞ્જં પર્ણખણ્ડેન વાતિકે પૈત્તિકે જ્વરે

ગુઞ્જૈકં સસિતં દદ્યાત્ત્રિગુઞ્જં વ્યોષયુક્કફે ।
સંનિપાતે જ્વરે દેયો વલ્લૈકર્માદ્રકદ્રવૈઃ

ત્રિદિનૈવિષમં તીવ્રમેકદ્વિત્રિચતુર્થકમ્ ।
નાશયેચ્છીતભઞ્જ્યાખ્યો રસો રુદ્રેણ નિર્મિતઃ

સૂતં ગન્ધં શિલાં તાલં સંમથ્ય નિમ્બુજૈર્દ્રવૈઃ ।
લિપ્ત્વા તન્વર્કપત્રાણિ યન્ત્રે ભસ્માભિધે ક્ષિપેત્

યામાષ્ટૌ જ્વાલયેદગ્નિં સ્વાઙ્ગશીતં સમુદ્ધરેત્ ।
વિષોષણં ચતુર્થાંશં દત્ત્વા વલ્લમિતા ગુટી

દેવદાલીરસૈર્બદ્ધા રસશ્ચૈતન્યભૈરવઃ ।
દત્તાર્દ્રકરસૈઃ સર્વસંનિપાતવિઘાતકૃત્

ભૂમૌ ગતં વિસંજ્ઞં ચ શીતાર્તં તન્દ્રિતં નરમ્ ।
તત્ક્ષણાદ્બોધયેદ્દાહે કુર્યાચ્છીતોપચારકાન્

વારાહચ્છાગમાત્સ્યાશ્વમાયૂરં પિત્તપઞ્ચકમ્ ।
અનેન ભાવિતશ્ચાપિ દેયશ્ચૈતન્યભૈરવઃ

વિષં રસં કલૈકાંશં કાચલિપ્તશરાવકે ।
રુદ્ધ્વા ચુલ્લ્યાં મન્દવહ્નૌ પચેદ્યામદ્વયં તતઃ

સ્વયં શીતં ચ ગૃહ્ણીયાદ્ ઉપરિષ્ટાચ્છરાવકાત્ ।
વાયુવર્જં ક્ષિપેત્કૂપ્યાં સંનિપાતે ઽહિદંષ્ટકે

સૂચ્યગ્રેણ ચ દાતવ્યઃ ક્ષણાઞ્જાગર્તિ માનવઃ ।
નો ચેત્ તાલુપ્રદેશે ચ ક્ષુરક્ષુણ્ણે પ્રચારયેત્

રસગન્ધકનેપાલા વૃદ્ધા દન્ત્યમ્બુમદિતાઃ ।
દ્વૌ યામૌ જ્વરનાશાય ગુઞ્જૈકા સિતયા સહ

પુરં ટઙ્કદ્રયાં કૃષ્ણધૂર્તબીજાષ્ટબલ્લકમ્ ।
પાલિકાત્રિતયં દેયં ચાતુર્થિકજ્વરાપહમ્

જ્વરાગમનવેલાયાં શીતવારિચતુર્ઘટૈઃ ।
શિરો ઽભિષિઞ્ચ્ય દાતવ્યં પથ્યે ક્ષીરં સશર્કરમ્

નિમ્નબીજં શિલાજાજી ધૂમઃ કૃષ્ણા સમાંશકમ્ ।
કારવેલ્લ્યા રસૈર્ભાવ્યમેકવિંશતિવારકાન્

યત્પાર્શ્વતોઽઞ્જયેન્નેત્રે જ્વરં તત્પાર્શ્વજં જયેત્ ।
અર્ધનારીનટેશાહ્વો રસઃ કૌતુકકારકઃ

હિઙ્ગુલં મરિચં ગન્ધં પિપ્પલી ટઙ્કણં વિષમ્ ।
કનકસ્ય તુ બીજાનિ સમાંશં વિજયારસૈઃ

મર્દયેદ્યામમાત્રં તુ ચણમાત્રા વટી કૃતા ।
જ્વરાતિસારં ગ્રહણીં નાશયેદ્ધેમસુન્દરઃ

શુદ્ધસૂતં પલં ચાર્કક્ષીરૈર્મર્દ્ય પુનઃ પુનઃ ।
દ્વિપલં શુદ્ધગન્ધસ્ય મહાકમ્બુપલાષ્ટકમ્

ઉભે વહ્નિરસૈર્ભાવ્યે પેષ્યે શોષ્યે દિનત્રયમ્ ।
મેલયેત્પૂર્વસૂતેન તદર્ધં ટઙ્કણં ક્ષિપેત્

અર્કક્ષીરૈઃ પુનઃ સર્વં યામૈકં મર્દયેદ્દૃઢમ્ ।
તચ્છુષ્કં ચૂર્ણલિપ્તેઽથ ભાણ્ડે રુદ્ધ્વા પુટે પચેત્

ચતુર્ગુઞ્જામિતં ખાદેન્મરિચાજ્યેન સંયુતમ્ ।
દેયં દધ્યોદનં પથ્યં વિજયા સગુડા નિશિ

ગ્રહણીદોષનાશાર્થં નાસ્ત્યનેન સમં ભુવિ ।
ગ્રહજીર્ નાશયેત્સર્વા અર્કલોકેશ્વરો રસઃ

કટુત્રિકરસૈર્ભાવ્યં તાલમેકં ચતુઃશિલા ।
દિનં વાસારસૈઃ પિષ્ટ્વા વાલુકાયન્ત્રપાચિતમ્

દ્વિયામાન્તે સમુદ્ધૃત્ય તત્તુલ્યં ચ કટુત્રયમ્ ।
નિર્ગુણ્ડીમૂલચૂર્ણં ચ વાસારસસમન્વિતા

શિલાતાલેશ્વરસ્યાસ્ય ગુઞ્જૈકા શ્વાસકાસજિત્ ।
સૂતં હેમાભ્રજં ભસ્મ શિલાગન્ધકતાલકમ્

ત્ર્યેકૈકભૂભવૈકાખ્યાન્ કૃત્વૈવં ક્રમશો ઽશકાન્ ।
વરાટીઃ પૂરયેત્તેન છાગીક્ષીરેણ ટઙ્કણમ્

પિષ્ટ્વા તેન મુખં રુદ્ધ્વા શરાવે ભૂપુટે પચેત્ ।
સ્વાઙ્ગશીતં સમુદ્ધૃત્ય કુર્યાત્તં વસ્ત્રગાલિતમ્

રસો રાજમૃગાઙ્કોઽયં ચતુર્ગુઞ્ચઃ ક્ષયાપહઃ ।
સુવર્ણં ભસ્મસૂતં ચ વલ્લાર્ધં મધુના લિહેત્

પથ્યભુગ્બ્રહ્મચર્યેણ મૃગાઙ્કો વા ક્ષયાપહઃ ।
શિલાજતુ મધુવ્યોષતપ્ત્યલોહરજાંસિ યઃ

ક્ષીરભુગ્લેઢિ તસ્યાશુ ક્ષયક્ષયકરો રસઃ ।
શુલ્વશ્યામાસ્નુહીદન્તીપથ્યાનેપાલકાન્ ક્રમાત્

ભૂદ્યવેકૈકાગ્નિયુગ્માંશ્ચ ગૃહીત્વોષ્ણામ્બુના પિબેત્ ।
અષ્ટોદરાણિ હન્ત્યેષ વિશેષેણ જલોદરમ્

આધ્માનગુલ્મશૂલઘ્ન ઉદરધ્વાન્તભાસ્કરઃ ।
દુગ્ધં શઙ્ખવરાટં ચ તુલ્યાર્કં નવનીતયુક્

ટઙ્કાર્ધં ભક્ષયેત્સર્વશૂલઘ્નઃ શઙ્ખભાસ્કરઃ ।
શુદ્ધં સૂતં તથા ગન્ધં ક્રમાદેકદ્વિભાગકમ્

તુલ્યાર્કં ભાવયેદાર્દ્રરસૈશ્ચાપિ ત્રિસપ્તધા ।
ગોલં કૃત્વાન્ધમૂષાયાં રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્

ઘૃતં શુણ્ઠ્યા ચ ગુઞ્જૈકં શીતોદં સસિતં હ્યનુ ।
ત્રિદોષં નાશયેચ્છીઘ્રં ક્રિયાં શીતાં પ્રયોજયેત્

સ્થૂલં કૃશં કૃશં સ્થૂલં કરોત્યગ્નિપ્રદીપનમ્ ।
ત્રિદોષાત્પતિતં રક્તં વ્રણનાડ્યભિઘાતજમ્

યકૃત્પ્લીહોત્થિતં યચ્ચ યચ્ચ કુષ્ઠકરં ત્વસૃક્ ।
શોધયેદ્દુષ્ટરક્તં ચ રસો રક્તારિસંજ્ઞકઃ

સૂતતારાર્કકં બોલં મર્દ્યમર્કપયસ્ત્ર્યહમ્ ।
વલ્લૈકં મધુના લેહ્યં સ્થૌલ્યમાશુ વ્યપોહતિ

દ્વિપલં ક્ષૌદ્રશીતોદમનુપાનં પિબેત્તતઃ ।
વડવાગ્નિરસે પથ્યં દધ્યાદિ શ્લેષ્મલં ત્યજેત્

સૂતાર્કૌ ગન્ધકં મર્દ્યં દિનં નિર્ગુણ્ડિકાદ્રવૈઃ ।
યામૈકં વાલુકાયન્ત્રે પક્ત્વા દેયો દ્વિગુઞ્જકઃ

બીજપૂરજટાક્વાથં સસિતં પાયયેદનુ ।
રસસ્ત્રિવિક્રમો મૂત્રકૃચ્છ્રોધાશ્મરીપ્રણુત્

નિસ્તુષીકૃત્ય વાકુચ્યા બીજાનાં પલવિંશતિમ્ ।
ગોજલસ્થાં ત્રિસપ્તાહં લોહં પથ્યાપલદ્વયમ્

ગૃહીત્વા ગોજલાચ્છોષ્યે સૂર્યતાપે ઽતિનિષ્ઠુરે ।
કાકોદુમ્બરિકાદ્રોણત્વચાં ક્વાથે ત્રિસપ્તકમ્

ભાવયેત્તસ્ય ચૂર્ણસ્ય ગન્ધસૂતં સમં કૃતમ્ ।
અમ્લેન કજ્જલીં કૃત્વા સર્વમેકત્ર કારયેત્

શિગ્રુમૂલરસેનાપિ નાગવલ્લીદલેન ચ ।
ભાવનાં ત્રિદિનં દત્ત્વા કર્ષાર્ધાંશાં ગુટીં કુરુ

એકૈકાં ભક્ષયેત્પ્રાતઃ શ્વેતકુષ્ઠોપશાન્તયે ।
ચિત્રકાઙ્ઘ્રિત્વચશ્ચૂર્ણં રાત્રૌ ગોદુગ્ધકે વરમ્

ક્ષિપેદધિ વિલોડ્યાથ ગ્રાહયેત્તક્રમુત્તમમ્ ।
તત્તક્રકુડવં ચૈકં મધ્યેઽષ્ટવલ્લગન્ધકમ્

પ્રક્ષિપ્ય ગુટિકાં પશ્ચાત્ પ્રપિબેદ્દ્વિત્રિસંખ્યકામ્ ।
નવનીતેન ચાભ્યઙ્ગઃ કાર્યઃ સ્થેયમથાતપે

સર્વશ્વિત્રે પ્રજાયન્તે સ્ફોટકાશ્ચાગ્નિદગ્ધવત્ ।
પ્રથમે સપ્તકે પાકો જાયેતાથ દ્વિતીયકે

રોહણં ચ તૃતીયે હિ પ્રાપ્નુવન્તિ ન સંશયઃ ।
નિમ્બુકસ્ય રસોપેતં કુઙ્કુમાલેપનં હિતમ્

સતક્રા ગુટિકા વાપિ રસસ્યાલેપને હિતા ।
શ્વિત્રાણાં રોહણં રમ્યં વર્ણદં જાયતે ભૃશમ્

ત્રિવેલં તક્રભક્તં ચ પૂર્વે દેયં ચ સપ્તકે ।
મકુષ્ઠામ્ અપિ રૂક્ષાશ્ચ દેયા જાતે દ્વિસપ્તકે

તૃતીયે સપ્તકે દેયા મકુષ્ઠાસ્ત્રિફલાઘૃતમ્ ।
ઘૃતમલ્પં પ્રદાતવ્યં શ્વિત્રકુષ્ઠી વરો ભવેત્

ચમ્પકાભં વરં દેહં કાન્તિયુક્તં ચ નીરુજમ્ ।
પ્રાપ્નુયાચ્છ્રીયુતઃ સમ્યઙ્મનુજો ભૂમિમણ્ડલે

રસરાજપ્રભાવેણ સત્યં સત્યં ચ નાન્યથા ।
શુદ્ધં સૂતં મૃતં લોહં તાપ્યગન્ધકાતાલકમ્ ।
પથ્યાગ્નિમન્થનિર્ગુણ્ડીત્ર્યૂષણં ટઙ્કણં વિષમ્

તુલ્યાંશં મર્દયેત્ખલ્વે દિનં નિર્ગુણ્ડિકાદ્રવૈઃ ।
મુણ્ડીદ્રવૈર્દિનૈકં તુ ગુઞ્જૈકં વટકીકૃતમ્

ભક્ષયેદ્વાતરોગાર્તો રસં સ્વચ્છન્દભૈરવમ્ ।
લઘુરાસ્નાહ્વયં ક્વાથં સપુરં હ્યનુપાનકમ્

શુદ્ધં સૂતં વચાક્વાથૈસ્ત્રિદિનં મર્દયેત્તતઃ ।
શઙ્ખપુષ્પીરસૈસ્તદ્વદ્ગન્ધકં મર્દિતં ક્ષિપેત્

ગોમૂત્રમર્દિતં ગોલં મૂષાયાં તુ નિરોધયેત્ ।
સપ્તધાલેપ્ય મૃદ્વસ્ત્રૈઃ પુટિતં સ્વાઙ્ગશીતલમ્

ચૂર્ણીકૃતં ચતુર્વલ્લાં સમસર્ષપચૂર્ણકમ્ ।
જીર્ણધૃતાનુપાનં ચ નસ્યે સ્નેહં તુ સાર્ષપમ્

કારયેત્તેન ચાભ્યઙ્ગં દિનાનામેકવિંશતિમ્ ।
ઉન્માદાપસ્મૃતી હન્તિ હ્યુન્માદગજકેશરી

સૂતં ગન્ધમ્ અયસ્ તામ્રમ્ એકદ્વ્યર્ધાર્ધકં પલમ્ ।
દ્રાવયેલ્લોહજે પાત્રે ક્ષિપેદેરણ્ડપત્ત્રકે

ચૂર્ણિતં વસ્ત્રપૂતં ચ લોહપાત્રે પુનઃ પચેત્ ।
જામ્બીરં બૈજપૂરં વા રસં પાત્રમિતં ક્ષિપેત્

સંચૂર્ણ્ય પઞ્ચકોલોત્થૈઃ કષાયૈશ્ચામ્લવેતસૈઃ ।
ભાવના ખલુ દાતવ્યાઃ પઞ્ચાશત્પ્રમિતાસ્તતઃ

ભૃષ્ટટઙ્કણચૂર્ણં તુ દદ્યાત્સર્વસમાનકમ્ ।
ટઙ્કણાર્ધં વિડં દદ્યાદ્વિડતુલ્યં મરીચકમ્

સપ્તધા ભાવયેત્યશ્ચાચ્ચણકક્ષારવારિણા ।
એવ સિદ્ધરસાદ્વલ્લદ્વિતયં વા ચતુષ્ટયમ્

સૈન્ધવં માષમેકં તુ જીરકં ચ દ્વિમાષકમ્ ।
તક્રેણ યોજિતં ચૈતદનુપાનં પિબેત્સુધીઃ

ભોજયેત્કણ્ઠપર્યન્તં ગુરુમામિષભોજનમ્ ।
ક્ષિપ્રં તજ્જીર્યતે ભુક્તં પુનઃ કાઙ્ક્ષતિ ભોજનમ્

ઘટશ્રવેન્દ્રભીમૈશ્ચ કુમ્ભયોનિચતુર્મુખૈઃ ।
શનૈશ્ચરેણ રુદ્રેણ બ્રહ્મણા સેવિતોઽગ્નયે

અસ્ય સંસેવનાદેતે સર્વે જાતા મહાશનાઃ ।
અતઃ સંસેવ્યતે ભૂપૈર્મહદગ્નિવિવૃદ્ધયે

કુર્યાદ્દીપનમ્ અદ્ભુતં પચનં દુષ્ટામયોચ્છેદનં તુન્દસ્થૌલ્યનિબર્હણં ગરહરઃ શૂલાર્તિમૂલાપહઃ ।
ગુલ્મપ્લીહવિનાશનો બહુરુજાં વિધ્વંસનઃ સ્રંસનો વાતગ્રન્થિમહોદરાપહરણઃ ક્રવ્યાદનામા રસઃ

સિહણક્ષોણિપાલાય ભૂરિભોજ્યપ્રિયાય ચ ।
દત્તવાન્ ભૈરવાનન્દો ભૂપો ગ્રામાષ્ટકં દદૌ

સૂતં ભુજંગમમૃતં લવણં હરિદ્રા વ્યોષં ધનંજયજટાવનિભૂતધાત્રી ।
ક્વષ્ટાદશદ્વયનિધિત્રયવેદસંખ્યાઃ શોભાઞ્જનાર્દ્રકકરીરકબીજપૂરૈઃ

નિમ્બૂફણીશ્વરલતા સુપલાશતોયૈર્ભાવ્યં વિશોષ્ય ખરલે પ્રપિધાય ચૂર્ણમ્ ।
વસ્ત્રસ્રુતં સકલવાતગણાન્નિહન્તિ વહ્નેરપાટવમરોચકશૂલવાન્તીઃ

સૂતં ગન્ધં વિષં શઙ્ખં કપર્દં ટઙ્કણોષણે ।
ચન્દ્રૈકાગ્નિગજત્રિદ્વિવસુભાગૈર્ મિતં ક્રમાત્

જમ્બીરકેન સંમર્દ્યં ભવેદગ્નિકુમારકઃ ।
વાતે મન્દાનલેઽજીર્ણે જ્વરશ્લેષ્મવિષૂચિકે

ગુઞ્જામાત્રં પ્રદાતવ્યો વિણ્મૂત્રશિરસો ગ્રહે ।
કાસે શ્વાસે ક્ષયે શૂલે સર્વરોગે તુ યોજયેત્

નૃસારં સ્ફટિકા સૌરં ત્રયમેકત્ર ચૂર્ણયેત્ ।
તત્ક્ષિપેન્મૃન્મયે કૂપે શુભે હસ્તમિતે દૃઢે

સરન્ધ્રોદરકાચોત્થે કૂપે તત્સંનિયોજયેત્ ।
સપ્તધા વેષ્ટયેત્પશ્ચાત્તત્સંધિં વસ્ત્રમૃત્સ્નયા

ખર્પરે વાલુકાપૂર્ણે તિર્યગૌષધકૂપકમ્ ।
અર્ધં યન્ત્રે નિધાયાત્ર શ્રીગુરોઃ સંપ્રદાયતઃ

અધોમુખં દ્વિતીયં તુ સ્થાપ્યં ચુલ્લેઃ પરાઙ્મુખે ।
અધઃ પ્રજ્વાલયેદગ્નિં હઠાદ્યાવદ્રસઃ સ્રવેત્

ધારયેત્કાચજે પાત્રે શઙ્ખદ્રાવરસં તતઃ ।
શાણૈકં સેવયેત્પશ્ચાદ્દન્તસ્પર્શવિવર્જિતમ્

ગુલ્મોદરયકૃત્પ્લીહવિદ્રધિગ્રન્થિશૂલનુત્ ।
બલપુષ્ટિપ્રદો હ્યેષ ભુક્તં જારયતે ક્ષણાત્

વિલોક્યતામહો લોકા રસમાહાત્મ્યમદ્ભુતમ્ ।
કપર્દકામ્બુલોહાનિ યસ્મિન્ ક્ષિપ્તે ગલન્તિ હિ

પારદં તત્તૃતીયાંશં ગન્ધં દત્ત્વા તુ મર્દયેત્ ।
દશાંશનવસારેણ યુતં ચોન્મત્તવારિણા

ખલ્વે સંમર્દ્ય તત્સર્વં કાચકૂપ્યાં નિવેશયેત્ ।
ગુરૂક્તસમ્પ્રદાયેન વાલુકાયન્ત્રમધ્યગમ્

પચેત્ ષોડશયામાંશ્ચ મન્દમધ્યહઠાગ્નિના ।
પક્વઃ સુશીતલો ગ્રાહ્યો હરગૌરીરસો ભવેત્

સૂતં ગન્ધં સમં કૃત્વા સર્પાક્ષીરસમર્દિતમ્ ।
પૂર્વવત્પાચિતં ત્વન્યે હરગૌરીરસં વિદુઃ

પારદાદ્દ્વિગુણં ગન્ધં દત્ત્વા કાર્પાસિકાદ્રવૈઃ ।
પૂર્વવત્પાચિતો હ્યેષ કામદેવરસઃ સ્મૃતઃ

સમાંશં ક્ષિપ્યતે સ્વર્ણં રૂપ્યં તામ્રં ચ મર્દયેત્ ।
મુસલ્યા ચાખુપર્ણ્યા ચ માતુલુઙ્ગરસૈસ્ત્ર્યહમ્

મોચચિઞ્ચાત્મગુપ્તાભિસ્તદા મૃત્યુઞ્જયો રસઃ ।
ત્રયાણાં સેવનં પથ્યમુચ્યતે ક્રમશો ગુણાઃ ।
એકમાસં સિતાજ્યાભ્યાં સદા સેવ્યો નરોત્તમૈઃ

એવં નિષેવ્ય સૂતેન્દ્રં ભુઞ્જીત મધુરં સદા ।
શાલ્યન્નં ગોપયઃ ખણ્ડં સિતાં જાઙ્ગલમામિષમ્

ગોધૂમજાન્ વિકારાંશ્ચ માષાન્નં કદલીફલમ્ ।
પનસં ચાથ ખર્જૂરં દ્રાક્ષાં ચ નાલિકેરકમ્

સેવેત સર્વં તત્પ્રાજ્ઞો વૃષ્યં યત્કિંચિદુચ્યતે ।
વલીં સંવત્સરાદ્ધન્તિ પલિતં ચ દ્વિહાયનાત્

સેવયા વજ્રદેહોઽસ્ય દ્રાવદ્વયેનિતાશતમ્ ।
ન રેતઃસંક્ષયસ્તસ્ય ષણ્ઢોઽપિ પુરુષાયતે

ઊર્ધ્વલિઙ્ગઃ સદા તિષ્ઠેલ્લલનામક્ષયં વ્રજેત્ ।
તપ્તહાટકવર્ણાભઃ શ્રીધીમેધાવિભૂષિતઃ

હયવેગો મયૂરાક્ષો વારાહશ્રુતિરેવ ચ ।
અપરઃ કામદેવોઽપિ માનિનીમાનમર્દનઃ

રાજયક્ષ્માદિરોગાંશ્ચ મેહાન્ જીર્ણજ્વરાનપિ ।
ગ્રહણીં હન્ત્યતીસારં ગોતક્રાદ્બહુમૂત્રતામ્

સર્વરોગહરો હ્યેષ નિજૌષધાનુપાનતઃ ।
હરગૌરીકામદેવરસો મૃત્યુઞ્જયાભિધઃ

કિમત્ર બહુનોક્તેન જરામૃત્યુહરાસ્ત્રયઃ ।
કજ્જલીં સૂતગન્ધાભ્યાં તુલ્યમુન્મત્તબીજકમ્ ।
તત્તૈલમર્દિતં સેવ્ય દ્વિવલ્લાં સસિતાપયઃ

મેહૌઘં નાશયેદ્વીર્યં સ્તમ્ભયેદ્દ્રાવયેત્ સ્ત્રિયમ્ ।
રસઃ કામપ્રદો ન્ઃણાં માનિનીમાનમર્દનઃ

હેમબીજવિષવઙ્ગસૂતકં હંસપાદકરં ચ જારણમ્ ।
શુદ્ધસૂતસ્ત્ર્યહં સ્વેદ્યો મન્દાગ્નૌ દધ્નિ મહિષે ।
ત્રુટિતે ત્રુટિતે દદ્યાદ્દધિ તુર્યેઽહ્નિ ચોદ્ધરેત્

તસ્મિન્ સ્વર્ણં ક્ષિપેત્પ્રાજ્ઞશ્ ચતુઃષષ્ઠિતમાંભકમ્ ।
મર્દયેન્નિમ્બુનીરેણ યાવદૈક્યં હિ જાયતે

પુનઃ સંસ્વેદ્ય તં સૂતં વટશુઙ્ગાહિવલ્લિજૈઃ ।
કાકમાચ્યા ચ જીવન્ત્યા રસૈઃ સ્યાદ્યામયુગ્મકાત્

દિનં શીતામ્બુકુમ્ભસ્થં દિનૈકં દધ્નિ મહિષે ।
એવં સિદ્ધરસાદ્વલ્લં પ્રત્યહં બ્રહ્મચર્યધૃક્

માસૈકં સેવતે ભર્તા સિતાદુગ્ધૌદનપ્રિયઃ ।
ત્રિફલાનિમ્બકાર્પાસીરસૈર્નારી ક્રમાત્પૃથક્

દિનાનિ સપ્તસંખ્યાનિ પીત્વા ઋતુસમાગમે ।
રસં વલ્લં ત્ર્યહં ચૈકં કાર્પાસ્યમ્બુસિતાયુતમ્

ટઙ્કણં સ્ફટિકા સૂતં પક્વામ્લિકરસાન્વિતમ્ ।
ત્રિદિનં મધુના યોનેર્લેપં શુદ્ધિકરં પરમ્

મહિષ્યા દધિમધ્યસ્થં દિવા સૂતં ત્રિમાષકમ્ ।
સ્ત્રીસેવાસમયે રાત્રૌ ભક્ષયેદ્દધિસંયુતમ્

સંભોગાન્તે તથા સ્થેયં યામાર્ધં સંપુટેન ચ ।
સર્વલક્ષણસમ્પન્નં સૂતં જનયતે વરમ્

તાપાદિકે સમુત્પન્ને દેયં દ્રાક્ષાસિતાદિકમ્ ।
કાર્યઃ શીતોપચારશ્ચ યુવત્યા ભિષજા સદા

આયુર્વૃદ્ધિં બલં કાન્તિં નષ્ટવીર્યવિવર્ધનમ્ ।
કુર્યાદ્રોગહરઃ પુત્રપ્રદો રુદ્રવિનિર્મિતઃ

રસં નાગાઞ્જનં ચન્દ્રમ્ એકૈકદ્વ્યર્ધભાગકમ્ ।
સૂક્ષ્મચૂર્ણીકૃતં નેત્રસ્યાઞ્જનાદ્ દિવ્યદૃષ્ટિકૃત્

સૂતં ગન્ધં સમં શુદ્ધં સપ્તધા ભાવયેત્ ક્રમાત્ ।
સ્નુહ્યર્કદુગ્ધૈઃ શ્રીખણ્ડદ્વયપથ્યોભયારસૈઃ

સમં નેપાલજં ચૂર્ણં દેયમેકત્ર મર્દયેત્ ।
ઉષ્ણામ્બુના વલ્લયુગ્મં દેયમષ્ટગુણે ગુડે

મલાઃ પૂર્વં જલં પશ્ચાત્તતશ્ચામઃ શનૈઃ શનૈઃ ।
ઉદરાચ્ચ વિનાન્ત્રાણિ સર્વં નિર્યાતિ કિલ્બિષમ્

જાતે વિરેકે સંશુદ્ધે પથ્યં દધ્યોદનં હિતમ્ ।
જયેજ્જ્વરાદિકાન્ રોગાન્ રસઃ સારણસુન્દરઃ

રાઢાર્કૌ મધુકં ચૈકસાર્ધદ્વિપઞ્ચભાગકમ્ ।
ટઙ્કૈકોઽમ્બુયુતો દત્તો રસોઽયં વામકઃ સ્મૃતઃ

રસં ગન્ધં સમં વ્યોષં મર્દ્યમુન્મત્તકૈર્ દિનમ્ ।
ઉન્મત્તાખ્યો રસો નામ નસ્યં સ્યાત્સન્નિપાતજિત્

તામ્રપત્રં ગન્ધલિપ્તં વહ્નૌ તપ્તં તુ તાડિતમ્ ।
તચ્ચૂર્ણં તક્રસંયુક્તં વલ્લાર્ધં વામયેદ્ભૃશમ્

સ્ફટિકા તુત્થનેપાલં મરિચં નિમ્બબીજકમ્ ।
પુત્રજીવકમજ્જા ચ નિમ્બુકેનાર્કભાજને

ભાવના સપ્ત દાતવ્યા ગુટી ગુઞ્જામિતાઞ્જનાત્ ।
સન્નિપાતમપસ્મારં વિષં સર્પસ્ય નાશયેત્

આકલ્લકં વિષં કૃષ્ણં હેમદ્રુફલભસ્મકમ્ ।
ઉદ્ધૂલનં સ્વેદહરમેકદ્વિત્ર્યષ્ટભાગકૈઃ