રસાર્ણવ · અધ્યાય 5

નિયામનાદિકં કર્મ ક્રામણાન્તં સુરેશ્વર
યયા સમ્પદ્યતે હ્ય્ એષામ્ ઓષધીં વક્તુમર્હસિ ॥

સર્પાક્ષો વહ્નિકર્કોટી કઞ્ચુકી જલબિન્દુજા
શતાવરી ભૃઙ્ગરાજઃ શરપુઙ્ખા પુનર્નવા ॥

મણ્ડૂકપર્ણી મત્સ્યાક્ષી બ્રહ્મદણ્ડી શિખણ્ડિની
અનન્તા કાકજઙ્ઘા ચ કાકમાચી કપોતિકા ॥

વિષ્ણુક્રાન્તા સહચરા સહાદેવી મહાબલા
બલા નાગબલા કૃષ્ણા ચક્રમર્દઃ કુરુઙ્ગિણી ॥

પાઠા ચામલકી નીલી જ્વાલિની પદ્મચારિણી
ફણિત્રિજિહ્વા ગોજિહ્વા કોકિલાક્ષો ઘનધ્વનિઃ ॥

આખુપર્ણી ત્રિપર્ણી ચ દ્વિપર્ણી ચૈકપર્ણિકા
તિત્તિડી ક્ષીરિણી રાસ્ના મેષશૃઙ્ગી ચ કુક્કુટી ॥

કૃષ્ણપર્ણી ચ તુલસી શ્વેતા ચ ગિરિકર્ણિકા
એતા નિયામકૌષધ્યઃ પુષ્પમૂલદલાન્વિતાઃ
દોલાસ્વેદઃ પ્રકર્તવ્યો મૂલેનાનેન સુવ્રતે ॥

ચણ્ડાલી રાક્ષસી વ્યાઘ્રી ખડ્ગારી ગજકર્ણિકા
શઙ્ખપુષ્પ્યગ્નિધમની લાઙ્ગલી બાલમોચકા ॥

રક્તસ્નુહી રક્તશૃઙ્ગી રક્તિકા નીલચિત્રકઃ
શૃગાલજિહ્વા બૃહતી વજ્રા ચક્રી ચ રાજિકા ॥

એકવીરા નરકસા રુદન્તી બ્રહ્મચારિણી
ઉચ્ચટા માનિનીકન્દા કુમારી રક્તચિત્રકઃ ॥

લક્ષ્મીઃ શાખોટકશ્ચૈવ કઞ્ચુકી મેષશૃઙ્ગિકા
હિમાવતી સોમલતા મોદા વ્યાઘ્રનખી શમી ॥

કાઞ્ચની વનરાજી ચ કાકમાચી ચ કેશિની
અજમારી કોટરાક્ષી હનૂમત્યઙ્ગનાયિકા ॥

નરજીવા હેમપુષ્પી કાકમુણ્ડી ચ કાલિકા
તોયવલ્લી ગજારી ચ હંસાઙ્ઘ્રી કુહુકંવિકા
તામ્બૂલી સૂર્યભક્તા ચ રસનિર્જીવકારિકાઃ ॥

કટુતુમ્બી ચ ગોસન્ધી દેવદાલીન્દ્રવારુણી
વાકુચી બ્રહ્મબીજાનિ કાર્પાસં કૃષ્ણજીરકમ્ ॥

કઙ્ગુની કૃષ્ણકનકં શ્વેતાર્કં ચ પિપીલિજમ્
દન્તિની યવચિઞ્ચા ચ કર્કોટી કારવલ્લિકા ॥

ગોજિહ્વા કાકજઙ્ઘા ચ મહાકાલી ચ શમ્બરી
શ્વેતગુઞ્જા સિતાઙ્કોલઃ પટોલી બિલ્વમેવ ચ
એકૈકમોષધીબીજં મારયેદ્રસભૈરવમ્ ॥

રક્તસ્નુહી સોમલતા રુદન્તી રક્તચિત્રકઃ
શાખોટકી દગ્ધરુહા મોદિની વૃદ્ધદારુકઃ ॥

ત્રિશૂલી કૃષ્ણમાર્જારી ચક્રિકા ક્ષીરકુક્કુટી
દેવદાલી શઙ્ખપુષ્પી કાકમાચી હનૂમતી ॥

નીલજ્યોતિસ્ તૃણજ્યોતિર્ ઉત્કટા હેમવલ્લરી
ત્રિદણ્ડી બ્રહ્મદણ્ડી ચ ચક્રાઙ્કી સ્થલપદ્મિની ॥

નાગજિહ્વા નાગકર્ણી વીરા વર્તુલપર્ણિકા
અર્કપત્ત્રી વંશપત્ત્રી તામ્રપર્ણી તથેશ્વરી
ઇન્દુરી દેવદેવેશિ રસબન્ધકરાઃ પ્રિયે ॥

તીવ્રગન્ધરસસ્પર્શૈર્ દ્રવ્યૈઃ સ્થાવરજઙ્ગમૈઃ
મ્રિયતે બધ્યતે ચૈવ રસઃ સ્વેદનમર્દનાત્ ॥

સૂર્યાવર્તશ્ચ કદલી વન્ધ્યા કોશાતકી તથા
વજ્રકન્દોદકકણા કાકમાચી ચ શિગ્રુકઃ ॥

દેવદાલી ચ દેવેશિ દ્રાવિકાઃ પરિકીર્તિતાઃ
દોષાન્ હરન્તિ યોગિન ધાતૂનાં પારદસ્ય ચ ॥

કાકમાચી ઘનરવઃ કાસમર્દઃ કૃતાઞ્જલિઃ
વરાહકર્ણી સટિરી હંસદાવી શતાવરી ॥

તામ્બૂલી નાગિની બ્રહ્મી હંસપાદી ચ લક્ષણા
અર્જુની ક્ષીરનાલી ચ કારવેલ્લો ઽર્કપત્ત્રિકા
વ્યાઘ્રી ચવી કુરવકઃ ક્રામિકાઃ સુરવન્દિતે ॥

બ્રહ્મદણ્ડઃ સુદણ્ડશ્ચ લોહદણ્ડસ્તૃતીયકઃ
એતે રસાયને યોગ્યા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ॥

ભૂપાટલી ચ કૌમારી સિંહવલ્લી ચ શૂકરી
હેમપર્ણી પટોલી ચ નાગવલ્લી ચ ભૃઙ્ગરાટ્
ઇત્યષ્ટ મૂલિકાઃ પ્રોક્તાઃ પઞ્ચરત્નં શૃણુ પ્રિયે ॥

મન્ત્રસિદ્ધાસના દેવી તથા કઙ્કાલખેચરી
ઇન્દિરા ચ ક્ષમાપાલી પઞ્ચમી તુ નિશાચરી
પઞ્ચરત્નમિદં દેવિ રસશોધનજારણે ॥

રસસ્ય બન્ધને શસ્તમ્ એકૈકં સુરવન્દિતે
રસાઙ્કુશેન ગૃહ્ણીયાત્ પઞ્ચરત્નાનિ સુવ્રતે
દદાતિ ખેચરીં સિદ્ધિં રસભૈરવસંગમે ॥

ત્રિક્ષારં ટઙ્કણક્ષારો યવક્ષારશ્ચ સર્જિકા
તિલાપામાર્ગકદલી પલાશશિગ્રુમોચિકાઃ
મૂલકાર્દ્રકચિઞ્ચાશ્ચ વૃક્ષક્ષારાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

અમ્લવેતસજમ્બીર લુઙ્ગામ્લચણકામ્લકમ્
નારઙ્ગં તિન્તિણીકં ચ ચાઙ્ગેર્યમ્લગણોત્તમાઃ ॥

સામુદ્રં સૈન્ધવં ચૈવ ચૂલિકાલવણં તથા
સૌવર્ચલં ચ કાચં ચ લવણાઃ પઞ્ચ કીર્તિતાઃ ॥

સક્તુકં કાલકૂટં ચ સિતમુસ્તા તથૈવ ચ
શૃઙ્ગી કૃષ્ણવિષં ચૈવ પઞ્ચૈતે તુ મહાવિષાઃ ॥

સ્નુહ્યર્કોન્મત્તકં ચૈવ કરવીરં ચ લાઙ્ગલી
પઞ્ચૈવોપવિષા મુખ્યાઃ તૈલાનિ હ્ય્ ઉત્તમાનિ વૈ
કુસુમ્ભકઙ્ગુણીનક્તા તિલસર્ષપજાનિ તુ ॥

હસ્ત્યશ્વછાગનારીણાં મૂત્રં ગવ્યં ચ પઞ્ચમમ્ ॥

પિત્તં પઞ્ચવિધં મત્સ્ય ગવાશ્વનરબર્હિજમ્ ॥

વસા પઞ્ચવિધા મત્સ્ય મેષાહિનરબર્હિજા ॥

કપોતચાષગૃધ્રાણાં શિખિકુક્કુટયોશ્ચ વિટ્ ॥

મઞ્જિષ્ઠા કુઙ્કુમં લાક્ષા ખદિરશ્ચાસનં તથા
રક્તવર્ગસ્તુ દેવેશિ પીતવર્ગમતઃ શૃણુ
કુસુમ્ભં કિંશુકં રાત્રી પતંગો મદયન્તિકા ॥

શુક્લવર્ગઃ સુધાકૂર્મ શઙ્ખશુક્તિવરાટિકાઃ ॥

ગુઞ્જાટઙ્કણમધ્વાજ્ય ગુડા દ્રાવણપઞ્ચકમ્ ॥

કાચટઙ્કણસૌવીરં શોધનત્રિતયં પ્રિયે ॥

સર્વે મલહરાઃ ક્ષારાઃ સર્વે ચામ્લાઃ પ્રબોધકાઃ
વિષાણિ ચ તમોઘ્નાનિ સ્નેહા માર્દવકારકાઃ ॥

ઇત્યોષધિગણાઃ પ્રોક્તાઃ સિદ્ધિદા રસસંગમે
ક્રિયાં કુર્વન્તિ તદ્યોગાત્ શક્તયશ્ચ મહારસાઃ ॥

તન્મમાચક્ષ્વ દેવેશિ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ ॥