રસાર્ણવ · અધ્યાય 6
દેવદેવ મહાદેવ શક્તીનાં લક્ષણં કથમ્
રસકર્મણિ યોગ્યત્વે સંસ્કારસ્ તસ્ય કથ્યતામ્ ॥
કદાચિદ્ગિરિજા દેવી હરં દૃષ્ટ્વા મનોહરમ્
મુમોચ યત્તદા વીર્યં તજ્જાતં શુભમભ્રકમ્
પીતં કૃષ્ણં તથા શુક્લં રક્તં ભૂમેશ્ચ સંગમાત્ ॥
અભ્રકં કાન્તપાષાણં વજ્રં વૈક્રાન્તકં શૃણુ ॥
પિનાકં દર્દુરં નાગં વજ્રં ચાભ્રં ચતુર્વિધમ્
પિનાકે ઽગ્નિં પ્રવિષ્ટે તુ શબ્દશ્ ચિટિચિટિર્ ભવેત્ ॥
દર્દુરે ઽગ્નિં પ્રવિષ્ટે તુ શબ્દઃ કુક્કુટવદ્ભવેત્
અગ્નિં પ્રવિષ્ટં નાગં તુ ફૂત્કારં દેવિ મુઞ્ચતિ ॥
અગ્નિં પ્રવિષ્ટં વજ્રં તુ વજ્રવત્તિષ્ઠતિ પ્રિયે ॥
કુષ્ઠપ્રદં પિનાકાભ્રં દર્દુરં મરણપ્રદમ્
નાગં દેહગતં નિત્યં વ્યાધિં કુર્યાદ્ ભગંદરમ્ ॥
રસે રસાયને ચૈવ યોજ્યં વજ્રાભ્રકં પ્રિયે
અનેકવર્ણભેદેન તચ્ચતુર્વિધમભ્રકમ્ ॥
રક્તં પીતં ચ હેમાર્થે કૃષ્ણં હેમશરીરયોઃ
તારકર્મણિ શુક્લં ચ કાચકિટ્ટં સદા ત્યજેત્ ॥
એકપત્ત્રં કૃતં પૂર્વમ્ અભ્રકં સુરનાયિકે
અગસ્ત્યપુષ્પતોયેન કુમુદાનાં રસેન ચ ॥
કપિતિન્દુકજમ્બીર મેઘનાદપુનર્નવૈઃ
યવચિઞ્ચારનાલામ્લ કરવીરારુણોત્પલૈઃ ॥
વનસૂરણભૂધાત્રી ભિણ્ડીમૂલામ્લવેતસૈઃ
મેષશૃઙ્ગીશશવસા શૃઙ્ગતૈલશમીરસૈઃ ॥
વજ્રવલ્લીક્ષીરકન્દ મરિચૈઃ સુમુખેન ચ
ત્રિદિનં સ્વેદયેદ્ દેવિ જાયતે દોષવર્જિતમ્ ॥
ધાન્યાભ્રકં પુરા કૃત્વા સુશ્લક્ષ્ણં નવનીતવત્
ત્રિંશત્પલં વ્યોમરજઃ ક્ષુદ્રમત્સ્યપલદ્વયમ્ ॥
તિલચૂર્ણપલં ગુઞ્જા ત્રિપલં પાદટઙ્કણમ્
ગોધૂમબદ્ધા તત્પિણ્ડી પઞ્ચગવ્યેન ભાવિતા ॥
ધમનાત્ કોષ્ઠિકાયન્ત્રે ભસ્ત્રાભ્યાં તીવ્રવહ્નિના
પતત્યભ્રકસત્ત્વં તુ સત્ત્વાનિ નિખિલાનિ ચ ॥
સ્વેદનૌષધિનિર્યાસ લોલિતં પુટિતં મુહુઃ
મૃતં તુ પઞ્ચનિચુલ પુટૈર્ બહુલપોતકમ્ ॥
પિણ્ડિતં વ્યોમ નિષ્ક્લેદં દત્ત્વા સત્ત્વં નિરઞ્જનમ્
ઉમાફલૈશ્ચ પુષ્પૈશ્ચ ષષ્ટિકામ્લપરિપ્લુતૈઃ
ઔમદણ્ડવિમર્દેન ગમનં દ્રવતિ સ્ફુટમ્ ॥
અગ્નિજારં નવે કુમ્ભે સ્થાપયિત્વા ધરોત્તરમ્
ગગનં દ્રવતિ ક્ષિપ્રં મુક્તાફલસમપ્રભમ્ ॥
શતધા કઞ્ચુકીચૂર્ણં કઞ્ચુકીરસભાવિતમ્
દ્રાવયેદ્ગગનં દેવિ લોહાનિ સકલાનિ ચ ॥
ધાન્યામ્લકે પર્ય્યુષિતં નિચુલક્ષારવારિણિ
સ્થિતં તદ્દ્રવતાં વાતિ નિર્લેપરસસન્નિભમ્ ॥
અગસ્ત્યપુષ્પતોયેન પિષ્ટ્વા સૂરણકન્દકે
કોષ્ઠભૂમિગતં માસં જાયતે રસસન્નિભમ્ ॥
છાગમૂત્રેણ સંસિક્તં કપિતિન્દુકરેણુના
અભ્રકં વાપિતં દેવિ જાયતે જલસન્નિભમ્ ॥
કાકિનીવીજચૂર્ણેન ઘૃષ્ટમભ્રકજં રજઃ
સ્નુહિક્ષીરેણ સપ્તાહં સિક્તં ધ્માતં દ્રુતં ભવેત્ ॥
અપામાર્ગસ્ય પઞ્ચાઙ્ગમ્ અભ્રકં ચ સુપેષિતમ્
સ્થાપયેન્મૃન્મયે પાત્રે તદ્ભવેત્ સલિલં યથા ॥
ઘૃષ્ટમભ્રકચૂર્ણં તુ કપાલીમરિચૈઃ સહ
શિલયા વાપિતં ભૂયો ઽપ્ય્ અગસ્ત્યરસસંયુતમ્ ॥
માર્જારપાદીસ્વરસ ફલમૂલામ્લમર્દિતમ્
માતુલુઙ્ગફલે ન્યસ્તં વ્રીહિમધ્યે નિધાપયેત્
તદ્દ્રવેત્ પક્ષમાત્રેણ શિલાસૈન્ધવયોજિતમ્ ॥
એકપત્રીકૃતં સપ્ત દિનં મુનિરસે ક્ષિપેત્
દાર્વીમરિચસંમિશ્રં મૌર્વીરસપરિપ્લુતમ્ ॥
સૌવર્ચ્ચલયુતો મેઘા વજ્રવલ્લીરસપ્લુતઃ
શરાવસંપુટે ધ્માતો જાયતે જલસન્નિભઃ ॥
વેગાફલસ્ય ચૂર્ણેન સમમભ્રકજં રજઃ
ભાવિતાં કુલિશક્ષીરે ધ્માતં દ્રવતિ તત્ક્ષણાત્ ॥
વજ્રવલ્લીરસૈઃ પિષ્ટ્વા વ્યોમ સૌવર્ચલાન્વિતમ્
શરાવસંષુટે પક્ત્વા દ્રવેત્ સલિલસન્નિભમ્ ॥
ગોમાંસસૈન્ધવાર્કૈસ્તુ મુનિતોયયુતં પુનઃ
કદલીકન્દકાન્તઃસ્થં ગોમયાગ્નૌ ત્ર્યહં દ્રવેત્ ॥
કૃષ્ણાભ્રપત્રં સંગૃહ્ય પીલુતૈલેન લેપયેત્
સપ્તાહમાતપે તપ્તમ્ આમ્લે ક્ષિપ્ત્વા દિનત્રયમ્ ॥
વજ્રાર્કચિત્રકક્ષારં તુમ્બીક્ષારસ્તથાર્જુનઃ
સર્જક્ષારો યવક્ષાર ષ્ટઙ્કણશ્ચાષ્ટમો ભવેત્ ॥
ક્ષીરકન્દરસં ચૈવ વજ્રકન્દરસં તથા
વૃહતીત્રયસંયુક્તં ક્ષારવર્ગઞ્ચ લેપયેત્ ॥
કલ્કેનાનેન લિપ્તં તત્ પત્રાભ્રં કાંસ્યભાજને
ધમનાત્ સૂર્ય્યતાપોત્થાત્ ત્રિદિનેન દ્રુતં ભવેત્ ॥
અથવાભ્રકપત્રં તુ કઞ્ચુકોક્ષીરમધ્યગમ્
ભાવયેચ્ચ તથા તેન યાવચ્ચૂર્ણં તતો ભવેત્ ॥
ગ્રાહયેદભ્રપત્રાણિ નિક્ષિપ્યામ્લે દિનત્રયમ્
લેપયેત્તેન કલ્કેન કાંસ્યપાત્રે નિધાપયેત્
સૂર્ય્યતાપેન સપ્તાહં દ્રુતિઃ સઞ્જાયતે ક્ષણાત્ ॥
કાકાણ્ડીફલચૂર્ણેન દ્રાવકૈઃ પઞ્ચભિસ્તથા
અભ્રકસ્ય યુતં ચૂર્ણં ધ્માતં મૂષાગતં દ્રવત્ ॥
ભ્રામકં ચુમ્બકં ચૈવ કર્ષકં દ્રાવકં તથા
એવં ચતુર્વિધં કાન્તં રોમકાન્તઞ્ચ પઞ્ચમમ્ ॥
એકદ્વિત્રિચતુઃપઞ્ચ સર્બ્બતોમુખમેવ તત્
પીતં કૃષ્ણં તથા રક્તં ત્રિવર્ણં સ્યાત્ પૃથક્ પૃથક્ ॥
ક્રમેણ દેવતાસ્તત્ર બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ॥
સ્પર્શવેધિ ભવેત્ પીતં કૃષ્ણં શ્રેષ્ઠં રસાયને
રક્તવર્ણં મહાભાગે રસબન્ધે પ્રશસ્યતે ॥
ભ્રામકં તુ કનિષ્ઠં સ્યાત્ ચુમ્બકં મધ્યમં પ્રિયે
ઉત્તમં કર્ષકં દેવિ દ્રાવકં ચોત્તમોત્તમમ્ ॥
ભ્રામયેલ્લોહજાતં તુ તત્કાન્તં ભ્રામકં પ્રિયે
ચુમ્બયેચ્ચુમ્બકં કાન્તં કર્ષયેત્ કર્ષકં પ્રિયે ॥
યત્સાક્ષાદ્દ્રાવયેલ્લોહં તક્રાન્તં દ્રાવકં ભવેત્
તદ્રોમકાન્તં સ્ફુટિતાત્ યથા રોમોદ્ગમો ભવેત્ ॥
કનિષ્ઠં સ્યાદેકમુખં મધ્યં દ્વિત્રિમુખં ભવેત્
ચતુઃપઞ્ચમુખં શ્રેષ્ઠમ્ ઉત્તમં સર્વતોમુખમ્ ॥
ભ્રામકં ચુમ્બકઞ્ચૈવ વ્યાધિનાશે પ્રશસ્યતે
રસે રસાયને ચૈવ કર્ષકં દ્રાવકં હિતમ્ ॥
મદોન્મત્તગજઃ સૂતઃ કાન્તમઙ્કુશમુચ્યતે
ક્ષેત્રં ખાત્વા ગ્રહીતવ્યં તત્પ્રયત્નેન ભૂયસા ॥
મારુતાતપવિક્ષિપ્તં વર્જયેત્ સુરસુન્દરિ
બહિઃસ્થિતં ત્વયસ્કાન્તં છાગરક્તેન ભાવયેત્ ॥
છાગરક્તપ્રલિપ્તેન વાસસા પરિવેષ્ટયેત્
છાગચર્મપરીવેષ્ટ્ય વિન્યસેત્ પૂર્વ્વવત્ ક્ષિતૌ ॥
ઉદ્ધૃતં સપ્તભિર્માસૈઃ તોયકુમ્ભે વિનિક્ષિપેત્ ॥
રક્તપુષ્પૈઃ સદા પૂજ્યં રક્તમાલ્યાનુલેપનૈઃ
પૂજિતં મદ્યમાંસૈશ્ચ યોજ્યં રસરસાયને ॥
સંસ્કૃતં છાગરક્તેન ભ્રામકં ચુમ્બકં ભવેત્
અનેન ક્રમયોગેન દ્રાવકં ભવતિ પ્રિયે ॥
સૂતલોહસ્ય વક્ષ્યામિ સંસ્કારમતિસૌખ્યદમ્
જીવદેહે પ્રવેશે ચ દેહસૌખ્યબલપ્રદમ્ ॥
કાન્તલોહં વિના સૂતો દેહે ન ક્રામતિ ક્વચિત્
વેધયેદ્વ્યાપયેચ્છીઘ્રં તૈલબિન્દુરિવામ્ભસિ ॥
ન સૂતેન વિના કાન્તો ન કાન્તઃ સૂતવર્જિતઃ
કાન્તસૂતસમાયુક્તઃ પ્રયોગો દેહધારકઃ ॥
યવક્ષારન્તુ સંગૃહ્ય સ્નિગ્ધભાણ્ડે નિધાપયેત્
મરિચાભ્રકચૂર્ણેન પિણ્ડીબન્ધન્તુ કારયેત્
કાન્તલોહં દ્રવેદ્ધ્માતં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
ત્રિંશચ્ચુમ્બકકાન્તં ચ પિષ્ટ્વા તુ ત્રિફલામ્ભસા
તેનૈવ ક્ષાલનં કાર્ય્યં પઞ્ચનિષ્કં તુ ટઙ્કણમ્ ॥
જીર્ણવસ્ત્રે વિનિક્ષિપ્ય મધુસર્પિર્યુતં પુટેત્
સંસ્થાપ્ય માસપર્ય્યન્તં તત્ર શુદ્ધિર્ભવેત્પ્રિયે ॥
સિનાડિકાયા મૂલં તુ દશનિષ્કમિતં યુતમ્
ફલત્રયકષાયન ખલ્લે તુ પરિમર્દયેત્ ॥
ત્રિમૂષાસુ સમં સ્થાપ્યમ્ અષ્ટાઙ્ગુલમિતાસુ ચ
મૂષકાલેપનં કાર્ય્યં તન્મૂલં નિષ્કમાત્રકમ્ ॥
શિવપઞ્ચમુખીકાર્ય્યા મૂષાં પ્રતિ સમં તતઃ
યન્ત્રહસ્તે સુસંબધ્ય ખોટકં ચ શિલાતલે ॥
તૈલેન મિશ્રિતં કૃત્વા કાન્તનાગં લભેત્તતઃ
અભ્રકક્રમયોગેન દ્રુતિપાતઞ્ચ સાધયેત્ ॥
સુરાસુરૈર્મથ્યમાને ક્ષીરોદે મન્દરાદ્રિણા
પીતં તદમૃતં દેવૈર્ અમરત્વમ્ ઉપાગતમ્ ॥
પિબતાં બિન્દવો દેવિ પતિતા ભૂમિમણ્ડલે
શુષ્કાસ્તે વજ્રતાં યાતા નાનાવર્ણા મહાબલાઃ ॥
બિન્દવઃ કે ઽપિ સઞ્જાતાઃ સસ્યકા વિમલાસ્તથા
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્ત્રિયા વૈશ્વાઃ શુદ્રાશ્ચૈવમનેકધા ॥
શ્વેતા રક્તાસ્તથા પીતા કૃષ્ણાશ્ચૈવ ચતુર્વિધાઃ
પુરુષાશ્ચ સ્ત્રિયશ્ચૈવ નપુંસકમ્ અનુક્રમાત્ ॥
વૃત્તાઃ ફલકસંપૂર્ણાસ્ તેજસ્વન્તો મહત્તરાઃ
પુરુષાસ્તે નિબોદ્ધવ્યા રેખાબિન્દુવિવર્જિતાઃ ॥
રેખાબિન્દુસમાયુક્તાઃ ખણ્ડાશ્ચૈવ તુ યોષિતઃ
ત્રિકોણાઃ પત્તલા દીર્ઘાઃ વિજ્ઞેયાસ્તે નપુંસકાઃ ॥
સત્ત્વવન્તો બલોપેતા લોહે ક્રામણશીલિનઃ
રસબન્ધકરાઃ શીઘ્રં પુંવજ્રાઃ સુરવન્દિતે ॥
શરીરકાન્તિજનનાઃ સ્ત્રીવજ્રાઃ સ્વલ્પશક્તયઃ
નપુંસકાઃ સત્ત્વહીનાઃ કષ્ટં લોહે ક્રમન્તિ ચ ॥
ક્ષત્રિયાઃ સર્વકાર્ય્યેષુ વર્જ્યાશ્ચ રસકર્મણિ
ઉત્તમા મધ્યમાશ્ચૈવ કનિષ્ઠાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
સ્થૂલાતિસ્થૂલમધ્યાશ્ચ સૂક્ષ્માઃ સૂક્ષ્મતરાઃ પ્રિયે
આસ્ફોટદાહભેદૈશ્ચ નિર્વ્યઙ્ગા નિરુપદ્રવાઃ
વીર્ય્યવન્તશ્ચ તે જ્યેષ્ઠા નિર્મલા બલવત્તરાઃ ॥
રસાયને ભવેદ્ વિપ્રો હ્ય્ અણિમાદિગુણપ્રદઃ
ક્ષત્રિયો મૃત્યુનાશાર્થો વલીપલિતરોગહા ॥
દ્રવ્યકારો તથા વૈશ્યઃ શરીરં દૃઢતાં નયેત્
વ્યાધિપ્રશમનં શૂદ્રો વયઃસ્તમ્ભં કરોતિ ચ ॥
ક્લીબે ક્લીવાઃ સ્ત્રિયઃ સ્ત્રીણાં સર્બ્બેષાં પુરુષા હિતાઃ ॥
યથા જાતિસ્તથોત્સાહં યથા સત્ત્વં તથા ગુણાન્
યથા રુચિસ્તથા શીલં યથા શીલં તથા વરમ્
યથા વરસ્તથા વર્ણં કુર્વન્તિ કુલિશાઃ પ્રિયે ॥
શ્યામા શમી ઘનરવો વષાભૂન્મત્તકોદ્રવાઃ
આખુકર્ણી મુનિતરુઃ કુલત્થં ચામ્લવેતસમ્ ॥
મેષશૃઙ્ગી રસો ઽપ્યેષાં કન્દસ્ય સૂરણસ્ય તુ
શોધયેત્ત્રિદિનં વજ્રં શુદ્ધિમેતિ સુરેશ્વરિ ॥
મેષશૃઙ્ગં ભુજઙ્ગાસ્થિ કૂર્મપૃષ્ઠં શિલાજતુ
સ્નુક્કીલાલરસં સ્તન્યં કાન્તપાષાણમેવ ચ ॥
વજ્રકં ચાપિ વૈક્રાન્તં તન્મધ્યે પ્રક્ષિપેત્ પ્રિયે
તીવ્રાનલે પુટં દત્ત્વા પુટાન્તં યાવદાગતમ્ ॥
કુલત્થં કોદ્રવં ચાપિ હયમૂત્રેણ પેષયેત્
તપ્તં નિપેચયેત્ પીઠે યાવત્તદ્ભસ્મતાં ગતમ્ ॥
એષ કાપાલિકો યોગો વજ્રમારણ ઉત્તમઃ ॥
માક્ષિકં મેષશૃઙ્ગં ચ શિલાગન્ધકટઙ્કણમ્
વૈક્રાન્તં તાલકં ચાપિ વજ્રીક્ષીરપરિપ્લુતમ્ ॥
લેપં મૂષોદરે દત્ત્વા સમાવર્ત્તં તુ કારયેત્
મ્રિયન્તે હીરકાસ્તત્ર દ્વન્દ્વે સમ્યઙ્મિલન્તિ ચ ॥
ગન્ધકં ચ શિલાધાતું ભ્રામકસ્ય મુખં તથા
શશકસ્ય ચ દન્તાંશ્ચ વેતસામ્લેન પેષયત્ ॥
અનેન સિદ્ધકલ્કેન મૂષાલેપં તુ કારયેત્
અન્ધમૂષાગતં ધ્માતં વજ્રં તુ મ્રિયતે ક્ષણાત્ ॥
તેનૈવ મિલિતં વજ્રં તારહેમ્નિ ન સંશયઃ ॥
તાલકં ગન્ધકં કાન્તં તાપ્યં કર્પૂરટઙ્કણમ્
ચિઞ્ચાસ્થિ મેષશૃઙ્ગં ચ સ્ત્રીરજઃપરિપેષિતમ્
મૂષાલેપગતં ધ્માતં વજ્રં તુ મ્રિયતે ક્ષણાત્ ॥
શરપુઙ્ખસ્ય પઞ્ચાઙ્ગં પેષ્યં સ્ત્રીરજસા તતઃ
પેટારીબીજમ્ અથવા સંપેષ્યં તણ્ડુલામ્ભસા ॥
પેષ્યં ત્રિકર્ષકાર્પાસ મૂલં વા તણ્ડુલામ્ભસા
આરક્તરાકામૂલં વા સ્ત્રીસ્તન્યેન તુ પેષિતમ્ ॥
પેષયેદ્વજ્રકન્દં વા વજ્રીક્ષીરેણ સુવ્રતે
તત્કલ્કપુટિતં ધ્માતં વજ્રં ચૈવ મૃતં ભવેત્ ॥
મહાનદીશ્વેતશુક્ત્યાં દિનમેકન્તુ ભાવિતમ્
ક્ષીરેણોત્તરવારુણ્યાઃ કલ્કેનાનેન સુવ્રતે ॥
તાલેન મેષશૃઙ્ગ્યા ચ વજ્રવલ્લ્યા ચ વેષ્ટિતમ્
અન્ધમૂષાગતં ધ્માતં વજ્રં તુ મ્રિયતે ક્ષણાત્ ॥
કાન્તસ્ય પિષ્ટિકામધ્યે વજ્રં દેવિ વિનિક્ષિપેત્
પેષયેદ્ગન્ધતૈલેન મ્રિયતે વજ્રમ્ ઈશ્વરિ ॥
કુલત્થામ્ભસિ કાસીસ સૌરાષ્ટ્રીતાલકાન્વિતે
અપામાર્ગક્ષારયુતે વજ્રં સિક્તં મૃતં ભવેત્ ॥
અમૃતાકન્દતિમિર બીજત્વક્ક્ષીરવેષ્ટિતમ્
મેષશૃઙ્ગગતં વજ્રં મૃલ્લિપ્તં મ્રિયતે પુટૈઃ ॥
પેટારી હંસપાદી ચ વજ્રવલ્લી ચ સૂરણમ્
અશ્વત્થસ્યાઙ્કુરા દેવિ સર્વે સ્ત્રીસ્તન્યપેષિતાઃ ॥
અનેન સિદ્ધકલ્કેન વેષ્ટિતં બૃહતીફલે
ક્ષિપ્તં બહિર્મૃદા લિપ્તં મ્રિયતે સપ્તભિઃ પુટૈઃ ॥
શ્વેતેન્દુરેખાપુષ્પામ્બુ ગન્ધકત્રયમાક્ષિકૈઃ
વેષ્ટિતં કુલિશં દેવિ પુટપાકાત્ મૃતં ભવેત્ ॥
અશ્વત્થબદરીભિણ્ડી માક્ષીકં કર્કટાસ્થિ ચ
સ્નુહીક્ષીરેણ સંપેષ્ય પુટાદ્વિપ્રો મૃતો ભવેત્ ॥
કરવીરાર્કદુગ્ધેન મેષશૃઙ્ગં સહિઙ્ગુલમ્
ઉદુમ્બરસમાયુક્તં પુટાત્ ક્ષત્રિયમારણમ્ ॥
બાલા ચાતિબલા ચૈવ ગન્ધકં કર્કટાસ્થિ ચ
ક્ષીરેણોત્તરવારુણ્યાઃ પુટનાદ્વૈશ્યમારણમ્ ॥
કણ્ડૂલસૂરણેનૈવ શિલયા લશુનેન ચ
ન્યગ્રોધશઙ્ખદુગ્ધેન શૂદ્રો ઽપિ મ્રિયતે ક્ષણાત્ ॥
સ્થૂલા બહુસ્થૂલપુટૈઃ નશ્યન્તિ ફલકાદયઃ
સુસ્વિન્ના ઇવ જાયન્તે મૃદુત્વમુપજાયતે ॥
પિષ્ટ્વામલકપઞ્ચાઙ્ગં ગૌરાભામ્ ઇન્દ્રવારુણીમ્
અનેન વેષ્ટિતં વજ્રં મ્રિયતે સપ્તભિઃ પુટૈઃ ॥
માતૃવાહકજીવસ્ય મધ્યે વજ્રં વિનિક્ષિપેત્
દોલાસ્વેદે ત્ર્યહં દેવિ ગુણપત્ત્રસમં ભવેત્ ॥
એરણ્ડવૃક્ષમધ્યે તુ વજ્રં દેવિ વિનિક્ષિપેત્
એકમાસે ગતે દેવિ ગુણપત્ત્રસમં ભવેત્ ॥
કાન્તસ્ય પિષ્ટિકામધ્યે વજ્રં દેવિ વિનિક્ષિપેત્
કાર્પાસનિમ્બપત્ત્રં ચ બદરીપત્ત્રસંયુતમ્ ॥
એકત્ર પેષયેત્તત્તુ કાન્તગોલકવેષ્ટિતમ્
બાહ્યે તામ્બૂલપત્ત્રેણ સ્થાપયેજ્જાનુમધ્યતઃ ॥
યામદ્વયેન તદ્વજ્રં જાયતે મૃદુ નિશ્ચિતમ્
તત્ક્ષણાન્મ્રિયતે વજ્રં તારે હેમ્નિ ન સંશયઃ ॥
જમ્બીરફલમધ્યસ્થં વસ્ત્રપોટલિકાગતમ્
ક્વાથયેત્ કોદ્રવક્વાથે ક્રમેણાનેન તુ ત્ર્યહમ્
તદ્વજ્રં જાયતે ખોટં હેમ્ના મિલતિ તત્ક્ષણાત્ ॥
નાગવલ્લ્યા પ્રલિપ્તં તુ તત્પત્ત્રેણૈવ વેષ્ટિતમ્
જાનુમધ્યે સ્થિતં યામં મૃદુ સંજાયતે ધ્રુવમ્ ॥
મૂલે વજ્રલતાયાસ્તુ મૃદુ વજ્રં વિનિક્ષિપેત્
પુટં દદ્યાત્ પ્રયત્નેન ભસ્મીભવતિ તત્ક્ષણાત્ ॥
સુખાદ્બન્ધકરં હ્ય્ આશુ સત્ત્વં મુઞ્ચતિ તત્ક્ષણાત્
સર્વમૃત્યુપ્રશમનાઃ સર્વસિદ્ધિકરાશ્ ચ તે ॥
અસ્થિશૃઙ્ખલમધ્યસ્થં કૃત્વા વજ્રં વિરન્ધ્રિતમ્
જલભાણ્ડે તુ તત્ સ્વિન્નં સપ્તાહં દ્રવતાં વ્રજેત્ ॥
ક્ષારત્રયં રામઠં ચ ચણકામ્લામ્લવેતસમ્
ક્ષિપ્ત્વા જ્વાલામુખીક્ષીરં સ્થલકુમ્ભીરસેન ચ ॥
એતૈસ્તુ મર્દિતં વજ્રં સ્નુહ્યર્કપયસા તથા
દોલાયાં સ્વેદયેદ્દેવિ જાયતે રસવદ્ યથા ॥
અથવાપ્યભ્રકં સ્વિન્નં મૌક્તિકં ચ પ્રવાલકમ્
માક્ષિકં નીલપુષ્પં ચ પીતં મરકતં મહત્
વૈડૂર્યસ્ફટિકાદીનિ દ્રવન્તિ સલિલં યથા ॥
લોહજાતં તથા ધ્માતમ્ અગ્નિવર્ણં તુ દૃશ્યતે
વાપિતં સકૃદ્ એકેન મૃતં જલસમં ભવેત્ ॥
મુક્તાફલં તુ સપ્તાહં વેતસામ્લેન ભાવિતમ્
જમ્બીરોદરમધ્યસ્થં ધાન્યરાશૌ નિધાપયેત્
પુટપાકેન તચ્ચૂર્ણં જાયતે સલિલં યથા ॥
શૃણુ દેવિ મહાભાગે વૈક્રાન્તાખ્યં મહારસમ્ ॥
દૈત્યેન્દ્રો મહિષઃ સિદ્ધો હરદેહસમુદ્ભવઃ
દુર્ગા ભગવતી દેવી તં શૂલેન વ્યમર્દયત્ ॥
તસ્ય રક્તં તુ પતિતં યત્ર યત્ર સ્થિતં ભુવિ
તત્ર તત્ર તુ વૈક્રાન્તો વજ્રાકારો મહારસઃ ॥
વિન્ધ્યસ્ય દક્ષિણે ચાસ્તિ ઉત્તરે નાસ્તિ સર્વથા
વિકૃન્તયતિ લોહાનિ તેન વૈક્રાન્તકઃ સ્મૃતઃ ॥
શ્વેતઃ પીતસ્તથા રક્તો નીલઃ પારાવતપ્રભઃ
મયૂરવાલસદૃશશ્ ચાન્યો મરકતપ્રભઃ ॥
દેહસિદ્ધિકરઃ કૃષ્ણઃ પીતે પીતઃ સિતે સિતઃ
સર્વાર્થસિદ્ધિદો રક્તઃ તથા મરકતપ્રભઃ
શેષે દ્વે નિષ્ફલે વર્જ્યે વૈક્રાન્તમિતિ સપ્તધા ॥
યત્ર ક્ષેત્રે સ્થિતં દેવિ વૈક્રાન્તં તત્ર ભૈરવમ્
વિનાયકં ચ સમ્પૂજ્ય ગૃહ્ણીયાત્ સાધકોત્તમઃ ॥
વૈક્રાન્તં ચૂર્ણિતં સૂક્ષ્મં સુરાસુરનમસ્કૃતમ્
વ્યાઘ્રીકન્દસ્ય મધ્યસ્થં ધમયિત્વા પુટે સ્થિતમ્ ॥
અશ્વમૂત્રેણ મૃદ્વગ્નૌ સ્વેદયેત્ સપ્તવાસરાત્
છાયાશુષ્કં તતઃ કુર્યાદ્ ઇદં વૈક્રાન્તમુત્તમમ્ ॥
અથવા લવણક્ષાર મૂત્રામ્લકૃષ્ણતૈલકૈઃ
કુલત્થકોદ્રવક્વાથે સ્વેદયેત્ સપ્ત વાસરાન્ ॥
વન્ધ્યાચૂર્ણં તુ વૈક્રાન્તં સમાંશેન તુ ચૂર્ણયેત્
અજામૂત્રેણ સંભાવ્ય છાયાશુષ્કં તુ કારયેત્
અન્ધનાલે ધમિત્વા તુ મૂષાસત્ત્વં તુ જાયતે ॥
મોક્ષમોરટપાલાશ ક્ષારગોમૂત્રભાવિતમ્
વજ્રકન્દશિફાકલ્ક લાક્ષાટઙ્કણસંયુતમ્ ॥
વૈક્રાન્તસમ્ભવં ચૂર્ણં મેષશૃઙ્ગીદ્રવાન્વિતમ્
પિણ્ડિતં મૂકમૂષાયાં ધ્માતં સત્ત્વં વિમુઞ્ચતિ ॥
વૈક્રાન્તં વજ્રકન્દં ચ પેષયેદ્ વજ્રવારિણા
માહિષે નવનીતે ચ સક્ષૌદ્રં પિણ્ડિતં તતઃ
શોધયિત્વા ધમેત્ સત્ત્વમ્ ઇન્દ્રગોપસમં પતેત્ ॥
કેતકીસ્વરસઃ કાઙ્ક્ષી મણિમત્થં સખેચરમ્
સ્વેદનાજ્જાયતે દેવિ વૈક્રાન્તં રસસંનિભમ્ ॥
સુવર્ણં રજતં તામ્રં કાન્તલોહસ્ય વા રજઃ
અનેન સ્વેદવિધિના દ્રવન્તિ સલિલં યથા ॥
ઇત્યુક્તમભ્રકાદીનાં ચતુર્ણાં લક્ષણાદિકમ્
તન્મમાચક્ષ્વ દેવેશિ કિમન્યચ્છ્રોતુમ્ ઇચ્છસિ ॥
મૂળ પાઠ: Rasārṇava, 1-12 · Edition: Praphulla Chandra Ray Calcutta : Asiatic Society 1908-1910 (Bibliotheca Indica, 175) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0