રસરત્નાકર · અધ્યાય 3.8

ર્રા, 3, 8
{તિન્:: શોધન}
કાર્પાસાર્કકરઞ્જધૂર્તમુનિજૈર્ ભલ્લાતગુઞ્જાગ્નિજૈઃ સ્નુગ્વજ્રીપયસા ચ સૂરણભવૈર્દ્રાવૈશ્ચ મૂલૈઃ ફલૈઃ ।
તક્રાક્તૈર્બહુતપ્તખર્પરગતં વઙ્ગં નિષિઞ્ચ્યાન્મુહુર્ યાવત્પઞ્ચદિનં તદ્ એવ વિમલં વાદે સદા યોજયેત્

{તિન્:: શોધન}
અથવા વઙ્ગચૂર્ણં તુ માષૈર્ભલ્લાતજૈઃ ફલૈઃ ।
સમં ખલ્વે દિનં મર્દ્યં ભલ્લાતતૈલસંયુતમ્

તત્પિણ્ડં માહિષે શૃઙ્ગે ક્ષિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા મહાપુટે ।
પચેત્તસ્માત્સમુદ્ધૃત્ય પુનસ્તદ્વચ્ચ મર્દયેત્

ઇત્યેવં સપ્તધા કુર્યાત્ ખોટં પાકં ચ મર્દનમ્ ।
તદ્વઙ્ગં મલનિર્મુક્તં સ્તમ્ભકર્મણિ યોજયેત્

{તિન્:: સ્તમ્ભન}
તીક્ષ્ણપાષાણસત્ત્વં ચ દ્રુતવઙ્ગે દ્રુતં ક્ષિપેત્ ।
ચતુઃષષ્ટિતમાંશેન સ્તમ્ભમાયાતિ નિશ્ચિતમ્

{તિન્ => સિલ્વેર્}
શ્વેતાભ્રં શ્વેતકાચં ચ ટંકણં શઙ્ખપુષ્પિકા ।
વિષં ચ તુલ્યતુલ્યાંશં ચૂર્ણં ભાવ્યં ત્રિસપ્તધા

કાકમાચીદ્રવૈઃ ક્ષીરૈઃ સ્નુહ્યર્કૈશ્ચાતપે ખરે ।
દ્રુતે વઙ્ગે પ્રદાતવ્યં પ્રતિવાપં ચ સેચયેત્

પુત્રજીવોત્થતૈલેન સપ્તવારં પુનઃ પુનઃ ।
તત્તારં જાયતે દિવ્યં યાવચ્ચન્દ્રાર્કતારકમ્

{તિન્ => સિલ્વેર્}
શ્વેતાભ્રં શ્વેતકાચં ચ વિષસૈન્ધવટંકણમ્ ।
સ્નુહીક્ષીરૈર્દિનં મર્દ્યં શ્વેતવઙ્ગસ્ય પત્રકમ્

લેપ્યં પાદાંશકલ્કેન ચાંધમૂષાગતં ધમેત્ ।
આદાય દ્રાવયેદ્ ભૂમૌ પૂર્વતૈલેન સેચયેત્

પત્રાદિલેપસેકં ચ સપ્તવારાણિ સેચયેત્ ।
તદ્ વઙ્ગં જાયતે તારં શંખકુન્દેન્દુસન્નિભમ્

{તિન્ => સિલ્વેર્}
સમં તાલં શિલાં પિષ્ટ્વા દેવદાલ્યા દ્રવૈર્દિનમ્ ।
દ્રવૈર્ ઈશ્વરલિઙ્ગ્યાશ્ચ દિનમેકં વિમર્દયેત્

નાગં વઙ્ગં સમં દ્રાવ્યં તચ્ચૂર્ણં પલપઞ્ચકમ્ ।
પૂર્વકલ્કેન સંતુલ્યં સમાલોડ્યાન્ધિતં પુટેત્

એવં પુનઃ પુનઃ પાચ્યં પૂર્વકલ્કેન સંયુતમ્ ।
ભવેત્ષષ્ટિપુટૈઃ સિદ્ધં વઙ્ગસ્તમ્ભકરં પરમ્

શતમાંશેન દાતવ્યં વેધાત્તારં કરોત્યલમ્

{તિન્ => સિલ્વેર્}
સૂતકં તાલમેકૈકં નૃકપાલં દ્વિભાગકમ્ ।
સર્વતુલ્યં વિષં યોજ્યં પઞ્ચાઙ્ગં રક્તચિત્રકાત્

વિષતુલ્યં ક્ષિપેચ્ચૂર્ણં વજ્રીક્ષીરેણ ભાવિતમ્ ।
માસમાત્રં દિવારાત્રૌ તદ્વાપં ષોડશાંશતઃ

દત્તે વારત્રયં વઙ્ગે તારં ભવતિ શોભનમ્

{તિન્ => સિલ્વેર્}
ગોરમ્ભા હ્યૌષધી નામ નરમૂત્રેણ પેષયેત્ ।
તેન પિણ્ડદ્વયં કૃત્વા તત્રૈકસ્યોપરિ ક્ષિપેત્

ક્ષારત્રયસ્ય ચૂર્ણં તુ તત્પૃષ્ઠે વઙ્ગચૂર્ણકમ્ ।
ક્ષારત્રયં તતો દત્ત્વા પિણ્ડં તસ્યોપરિ ક્ષિપેત્

મુખં બદ્ધ્વા પુટે પચ્યાત્સ્વાઙ્ગશીતં સમુદ્ધરેત્ ।
એવં વારત્રયં કુર્યાત્તારં ભવતિ શોભનમ્

વસન્તે જાયતે સા તુ ગોરમ્ભા પીતપુષ્પિકા ।
તસ્યા મધ્યમકાણ્ડાર્ધે શ્વેતકાર્પાસવદ્ભવેત્

વસન્તપુષ્પિકાં વાપિ તદભાવે નિયોજયેત્ ।
બાલા નામ સમાખ્યાતા કટ્યા ધૂલીસમા તથા

{તિન્ => સિલ્વેર્}
શ્વેતપાલાશપુષ્પાણિ છાયાશુષ્કાણિ ચૂર્ણયેત્ ।
એકવિંશતિવારેણ મેષીક્ષીરેણ ભાવયેત્

તચ્ચૂર્ણં ષોડશાંશેન દ્રુતે વઙ્ગે પ્રદાપયેત્ ।
તારં ભવતિ રૂપાઢ્યં શંખકુન્દેન્દુસન્નિભમ્

{તિન્ => સિલ્વેર્}
તત્પુષ્પં હરિતાલં ચ મેષીદુગ્ધેન પેષયેત્ ।
તદ્વાપં ષોડશાંશેન દ્રુતે વઙ્ગે પ્રદાપયેત્

તારં ભવતિ રૂપાઢ્યં શંખકુન્દેન્દુસન્નિભમ્ ।
{તિન્ => સિલ્વેર્}
તક્રેણ તાનિ પુષ્પાણિ ભાવયિત્વા ત્રિસપ્તધા

તેન કલ્કેન વઙ્ગસ્ય પત્રાણિ પરિલેપયેત્ ।
અંધમૂષાગતં ધામ્યમેવં કુર્યાત્ત્રિસપ્તધા

તત્તારં જાયતે દિવ્યં ધર્મકામફલપ્રદમ્ ।
{તિન્ => સિલ્વેર્}
રસો મૂષકપાષાણં ફટ્કિરી નીલમ્ અઞ્જનમ્

અગસ્તિપત્રનિર્યાસૈઃ સર્વં મર્દ્યં દિનાવધિ ।
ભાણ્ડમધ્યે નિધાયાથ પાચયેદ્દીપવહ્નિના

અગસ્તિપત્રનિર્યાસં જીર્ણે જીર્ણે પ્રદાપયેત્ ।
દિનાન્તે તત્સમુદ્ધૃત્ય દ્રુતે વઙ્ગે પ્રદાપયેત્

ત્રિંશદંશેન તત્તારં જાયતે દેવભૂષણમ્ ।
{તિન્ => સિલ્વેર્}
તારેણ દ્વંદ્વયેદ્વજ્રં સ્વર્ણેન દ્વંદ્વિતં યથા

અસ્ય દ્વંદ્વસ્ય ભાગૌ દ્વૌ ત્રિભાગં શુદ્ધપારદમ્ ।
અમ્લેન મર્દયેત્ તાવદ્યાવદ્ભવતિ ગોલકમ્

મેષશૃઙ્ગ્યાસ્તુ પઞ્ચાઙ્ગં સ્ત્રીસ્તન્યેન તુ પેષયેત્ ।
અનેન વેષ્ટયેદ્ ગોલં તદ્બહિર્નિગડેન ચ

સ્વેદાદિધમનાન્તં ચ કર્તવ્યં હેમપિષ્ટિવત્ ।
ઉત્તરાવારુણીક્ષીરૈસ્ તત્ખોટં ચ પ્રલેપયેત્

મૂષામધ્યે નિધાયાથ તારં દત્ત્વા સમં સમમ્ ।
દત્ત્વા વિડવટીં ચૈવ ધમેત્સૂતાવશેષિતમ્

એવં પુનઃ પુનસ્ તાપ્યમ્ એકવિંશતિવારકમ્ ।
દત્ત્વા સમં સમં જાર્યં ત્રિધા તારેણ સારયેત્

ઇદમેવ સહસ્રાંશં દ્રુતે વઙ્ગે વિનિક્ષિપેત્ ।
તદ્ વઙ્ગં જાયતે તારં વઙ્ગસ્તમ્ભં શિવોદિતમ્

{તિન્ => સિલ્વેર્}
રક્તપારદભાગૈકં ભાગૈકં શંખચૂર્ણકમ્ ।
શ્વેતાભ્રકસ્ય સત્ત્વં ચ સમ્યગ્ભાગદ્વયં ભવેત્

ટંકણસ્ય ચ ભાગૈકં સર્વમેતદ્દિનત્રયમ્ ।
વજ્રીક્ષીરેણ સંમર્દ્યમેવં વારાંશ્ચતુર્દશ

અનેન શતમાંશેન દ્રુતં વઙ્ગં ચ વેધયેત્ ।
સ્તમ્ભતે નાત્ર સંદેહસ્તારં ભવતિ શોભનમ્

{તિન્ => સિલ્વેર્}
હેમસૂતાદ્યથા જાતં પિષ્ટીખોટં તુ શોભનમ્ ।
તથૈવ તારસૂતેન પિષ્ટીખોટં તુ કારયેત્

તત્ખોટં તારવઙ્ગં ચ સત્ત્વં શ્વેતાભ્રજં સમમ્ ।
જાર્યં વિડવટીં દત્ત્વા યાવત્ખોટાવશેષિતમ્

જારણેન ત્રિધા સાર્યં દ્રુતે શુલ્બે નિયોજયેત્ ।
શતાંશેન તુ તત્તારં જાયતે શંભુભાષિતમ્

{તિન્ => સિલ્વેર્}
દ્રુતં સૂતં તીક્ષ્ણચૂર્ણં સમાંશં તપ્તખલ્વકે ।
ટેણ્ટૂછલ્લીદ્રવૈર્ મર્દ્યં યાવદ્ભવતિ ગોલકમ્

ગોલકસ્ય ચતુર્ભાગા ભાગૈકં મૃતવજ્રકમ્ ।
તપ્તખલ્વે દિનં મર્દ્યં ટેણ્ટૂછલ્લીરસૈર્ નવૈઃ

અન્ધિતં ભૂધરે પચ્યાદ્દિનાન્તે તત્સમુદ્ધરેત્ ।
પૂર્વતુલ્યં દ્રુતં સૂતં દત્ત્વા મર્દ્યં ચ પૂર્વવત્

પૂર્વવદ્ ભૂધરે પચ્યાદિત્યેવં સપ્તધા ક્રમાત્ ।
દ્રુતસૂતં પ્રદાતવ્યં મર્દનં ચ પુટં ક્રમાત્

અનેન ષોડશાંશેન દ્રુતં વઙ્ગં તુ વેધયેત્ ।
જાયતે દિવ્યરૂપાઢ્યં તારં કુન્દેન્દુસન્નિભમ્

{તિન્ => સિલ્વેર્}
ષોડશાંશેન યદ્દત્તં વઙ્ગં તસ્યાપરો વિધિઃ ।
તત્તુલ્યં ગંધકં રુદ્ધ્વા ધ્માતે ખોટં પ્રજાયતે

તત્ખોટં તીક્ષ્ણચૂર્ણં ચ સમભાગં પ્રકલ્પયેત્ ।
તાભ્યાં તુલ્યં દ્રુતં સૂતં તત્સર્વં તપ્તખલ્વકે

મર્દયેટ્ટેણ્ટુજદ્રાવૈર્ યાવદ્ભવતિ ગોલકમ્ ।
રુદ્ધ્વાથ ભૂધરે પચ્યાદહોરાત્રાત્સમુદ્ધરેત્

પૂર્વાંશં દ્રુતસૂતં ચ દત્ત્વા તદ્વચ્ચ મર્દયેત્ ।
તં રુદ્ધ્વા ચ પુટેત્તદ્વદેવં કુર્યાત્ત્રિસપ્તધા

અંધમૂષાગતં ધામ્યં તત્ખોટં જાયતે રસઃ ।
તુલ્યેન તીક્ષ્ણચૂર્ણેન મર્દયેચ્ચાન્ધિતં ધમેત્

અનેન ક્રમયોગેન તીક્ષ્ણં દેયં પુનઃ પુનઃ ।
યાવત્ સપ્તગુણં તીક્ષ્ણં દત્ત્વા દત્ત્વા ધમેદ્ધિ તત્

તં ખોટં સારયેત્પશ્ચાત્ક્ષારેણૈવ ત્રિધા ક્રમાત્ ।
લક્ષાંશેનૈવ તેનૈવ વઙ્ગવેધં પ્રદાપયેત્ ।
શંખકુન્દેન્દુસંકાશં તારં ભવતિ શોભનમ્

{ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્}
મધુસંજીવનીં પિષ્ટ્વા ગર્દભસ્ય તુ મૂત્રતઃ ।
સપ્તાહં તેન મૂત્રેણ ભાવયિત્વા તતઃ પુનઃ

તેનૈવ મર્દયેત્સૂતં તપ્તખલ્વે દિનત્રયમ્ ।
તત્તુલ્યં ગંધકં દત્ત્વા હ્યંધમૂષાગતં ધમેત્

તત્ખોટં જાયતે દિવ્યં રઞ્જનં તસ્ય કથ્યતે ।
વઙ્ગં શ્વેતાભ્રસત્ત્વં ચ દ્વંદ્વમેલાપસંયુતમ્

મૂષામધ્યે તુ તત્ખોટં પલમાત્રં વિચૂર્ણયેત્ ।
મર્દયેદ્ ગંધકામ્લેન રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્

પુનર્મર્દ્યં પુનઃ પાચ્યમેવં વારાંશ્ચતુર્દશ ।
અનેન પૂર્વખોટં તુ રઞ્જયેત્સપ્તવારકમ્

યથા વઙ્ગાભ્રકેનૈવ તથા નાગાભ્રકૈઃ પુનઃ ।
રઞ્જયેત્સપ્તવારાણિ સૂક્ષ્મચૂર્ણં તુ કારયેત્

દ્રુતસૂતેન સંયુક્તં દ્રાવયેત્ પૂર્વવત્ ક્રમાત્ ।
દ્રુતસ્ય જારયેત્તારં દોલાસ્વેદેન યત્નતઃ

ત્રિષડ્ગુણં યદા તારં જીર્ણં ભવતિ પારદે ।
સારયેત્સારણાસ્તિસ્રઃ સહસ્રાંશેન વેધયેત્

દ્રુતં શુલ્બં ભવેત્તારં શંખકુન્દેન્દુસન્નિભમ્

{ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્}
શ્વેતાભ્રકસ્ય સત્ત્વં તુ કાન્તસત્ત્વં તથાયસમ્ ।
વઙ્ગં તારં ચ વૈક્રાંતં કદમ્બં નાગમેવ ચ

તુલ્યાંશમંધમૂષાયાં ધ્માતે ખોટં વિચૂર્ણયેત્ ।
દ્રુતસૂતેન સંમર્દ્યં યાવદમ્લેન ગોલકમ્

ગોલકસ્ય ચતુર્ભાગા ભાગૈકં મૃતવજ્રકમ્ ।
મર્દયેત્તપ્તખલ્વે તુ દિનૈકં કન્યકાદ્રવૈઃ

રુદ્ધ્વાથ ભૂધરે પચ્યાદેવં કુર્યાત્ત્રિસપ્તધા ।
તત્તુલ્યં ગંધકં દત્ત્વા ચાંધમૂષાગતં ધમેત્

રજતેન સમાવર્ત્ય સારણાત્રયસારિતમ્ ।
સહસ્રાંશેન શુલ્બસ્ય દ્રુતસ્યોપરિ દાપયેત્

તત્તારં જાયતે દિવ્યં પુટે દત્તે ન હીયતે

{ચોપ્પેર્ ઓર્ તિન્ => સિલ્વેર્}
વજ્રેણ સારિતં યત્તુ સૂતભસ્મ પુરા કૃતમ્ ।
તેનૈવ ચામ્લપિષ્ટેન તારપત્રં ચતુર્ગુણમ્

લિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા પુટે પચ્યાત્સમુદ્ધૃત્યાથ મર્દયેત્ ।
પાદાંશં ભસ્મસૂતં ચ દત્ત્વા રુદ્ધ્વા પુટે પચેત્

એવં ચતુઃપુટૈઃ પક્વં તત્તારં મ્રિયતે ધ્રુવમ્ ।
તેનૈવ ષોડશાંશેન દ્રુતં તામ્રં તુ વેધયેત્ ।
અથવા દ્રાવિતં વઙ્ગં તારં ભવતિ શોભનમ્

{ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્}
તારવન્મારયેદ્ વઙ્ગં તેન તામ્રં તુ વેધયેત્ ।
તત્તારં જાયતે દિવ્યં ષોડશાંશે ન સંશયઃ

{ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્}
શુદ્ધસૂતસમાં રાજીં મર્દયેત્કન્યકાદ્રવૈઃ ।
ત્રિદિનં તપ્તખલ્વે તુ તત્સૂતં ખર્પરોદરે

ચુલ્લ્યાં ચણ્ડાગ્નિના પાચ્યં પ્રક્ષિપેત્કન્યકાદ્રવૈઃ ।
ત્રિદિનાન્તે સમુદ્ધૃત્ય સૈન્ધવં તચ્ચતુર્ગુણમ્

દત્ત્વા વિમર્દયેદ્યામં પાતનાયન્ત્રકે પચેત્ ।
ચતુર્યામાત્સમુદ્ધૃત્ય ક્ષાલયેદારનાલકૈઃ

અધઃસ્થિતં સમાદદ્યાત્ શુદ્ધઃ સ્યાત્પારદઃ શુભઃ ।
એતત્સૂતં મૃતં વઙ્ગં શ્વેતાભ્રસત્ત્વટઙ્કણમ્

વિષં ચ તુલ્યતુલ્યાંશં તાલસત્ત્વં ચતુઃસમમ્ ।
મર્દ્યં સ્નુહ્યર્કસત્ત્વાભ્યાં ખલ્વકે દિવસત્રયમ્

તદ્વટીઃ કાચકૂપ્યાન્તઃ ક્ષિપ્ત્વા કૂપીં મૃદા લિપેત્ ।
સચ્છિદ્રવાલુકાયન્ત્રે હણ્ડીં મન્દાગ્નિના પચેત્

શુષ્કે દ્રાવે મુખં રુદ્ધ્વા શનૈર્યામાષ્ટકં પચેત્ ।
સ્વાઙ્ગશીતં સમુદ્ધૃત્ય દ્રુતં શુલ્બં તુ વેધયેત્ ।
ચતુઃષષ્ટિતમાંશેન તારં ભવતિ શોભનમ્

{તિન્ + સિલ્વેર્ + ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્}
પલં સૂતં પલં તાલં તાલસ્થાનેઽથવા શિલા ।
કૃષ્ણોન્મત્તદ્રવૈર્મર્દ્યં ત્રિદિનાન્તે સમુદ્ધરેત્

વજ્રમૂષાગતં રુદ્ધ્વા ચક્રયન્ત્રે દિનં પચેત્ ।
પુનર્મર્દ્યં પુનઃ પાચ્યમેવં સપ્તવિધે કૃતે

તન્મૃતં વઙ્ગતારાર્કૈઃ ક્રમેણાવેષ્ટયેત્સમૈઃ ।
રુદ્ધ્વા તીવ્રાગ્નિના ધામ્યં તારં ભવતિ શોભનમ્

{ચોપ્પેર્ + સિલ્વેર્ => સિલ્વેર્}
શુદ્ધસૂતત્રયો ભાગા ભાગૈકં તામ્રપત્રકમ્ ।
સ્ત્રીસ્તન્યે મર્દયેદ્યામં જાયતે તારપિષ્ટિકા

બીજાન્યુત્તરવારુણ્યાઃ સ્ત્રીસ્તન્યેન તુ પેષયેત્ ।
તેનૈવ લેપયેત્પિષ્ટીં વજ્રમૂષાં નિરોધયેત્

દિનૈકં ભૂધરે પચ્યાત્પુનર્લિપ્ત્વા ચ પાચયેત્ ।
ઇત્યેવં સપ્તધા પાચ્યં પિષ્ટીસ્તમ્ભો ભવેદ્ દૃઢઃ

દ્વાત્રિંશાંશેન તેનૈવ શુલ્બે વેધં પ્રદાપયેત્ ।
દશાંશં ચ ક્ષિપેત્તારં રૌપ્યં ભવતિ શોભનમ્

{ચોપ્પેર્ + સિલ્વેર્ => સિલ્વેર્}
શૃઙ્ગાટી શંખચૂર્ણં તુ ગોમૂત્રૈઃ સારનાલકૈઃ ।
પિષ્ટ્વા તત્કલ્કમધ્યે તુ તપ્તં તપ્તં નિષિઞ્ચયેત્

શુલ્બપત્રં ભવેદ્યાવજ્જીર્ણં તચ્ચ સમુદ્ધરેત્ ।
મધ્વાજ્યટંકણૈઃ સાર્ધં મૂષામધ્યે ગતં ધમેત્

તારાર્ધેન સમાવર્ત્ય શુદ્ધં તારં ભવેત્તુ તત્

{ચોપ્પેર્:: દલયોગ્ય}
અર્કાપામાર્ગકદલીક્ષારમમ્લેન લોલિતમ્ ।
તેન લિપ્તં તામ્રપત્રં ધામ્યં મૂષાગતં પુનઃ

પત્રં કૃત્વા પ્રલિપ્યાથ તદ્વદ્ ધામ્યં પુનઃ પુનઃ ।
ઇત્યેવં સપ્તધા કુર્યાત્ વાદે સ્યાદ્દલયોગ્યકમ્

{ચોપ્પેર્:: દલયોગ્ય}
અથવા તામ્રપત્રાણિ સુતપ્તાનિ નિષેચયેત્ ।
લોણારનાલમધ્યે તુ શતધા પૂર્વવદ્ભવેત્

પલાશમૂલજં ક્ષારં ફટ્કિરી ચામ્લપેષિતમ્ ।
તામ્રપત્રાણિ સંલિપ્ય દ્રાવયેત્પત્ત્રયેત્પુનઃ

ઇત્યેવં સપ્તધા કુર્યાદ્દલયોગ્યં ભવેત્તુ તત્

{ચોપ્પેર્ + સિલ્વેર્ => સિલ્વેર્}
સુશુદ્ધં તાલકં સૂતં સામુદ્રલવણં સમમ્ ।
દ્વિયામં મર્દયેત્ખલ્વે નવભાણ્ડગતં પચેત્

મન્દાગ્નૌ ચાલયેત્તાવદ્યાવત્કૃષ્ટિર્ભવેત્તુ તત્ ।
તતઃ સમુદ્રલવણં તાલાંશં મર્દયેત્પૃથક્

યાવચ્ચિટચિટીશબ્દો નિવર્તેત સમાહરેત્ ।
ચૂર્ણિતં મૃણ્મયે યન્ત્રે લવણાર્ધમથો ક્ષિપેત્

તત્પૃષ્ઠે પૂર્વત્રિતયં તન્મધ્યે લવણાર્ધકમ્ ।
ક્ષિપ્ત્વા મૃલ્લવણૈઃ સંધિં લિપ્ત્વા શુષ્કં વિચૂર્ણયેત્

યામદ્વાદશપર્યન્તં ભાણ્ડપૃષ્ઠે દૃઢાગ્નિના ।
તત્સત્ત્વં મૃતસૂતાભમ્ ઊર્ધ્વલગ્નં સમાહરેત્

બદ્ધ્વા વસ્ત્રેણ દણ્ડાગ્રે કુન્તવેધં નિયોજયેત્ ।
દશાંશે તુ દ્રુતે તામ્રે ઢાલયેદ્દધિગોમયે ।
તારાર્ધેન સમાવર્ત્ય શંખકુન્દેન્દુસન્નિભમ્

{સિલ્વેર્:: પ્રોદુચ્તિઓન્}
ઇત્યેવં મર્દયેન્નાગં કાન્તલોહાષ્ટભાગકમ્ ।
મૂષાયાં દ્વંદ્વલિપ્તાયાં સર્વચૂર્ણં દૃઢં ધમેત્ ।
તત્ખોટં સમતારેણ દ્રાવિતં તારતાં વ્રજેત્

{સિલ્વેર્:: રઞ્જન}
તામ્રાયસ્કાંતનાગં ચ ચૂર્ણિતં પૂર્વવદ્ધમેત્ ।
તારાર્ધેન સમાવર્ત્ય તારં ભવતિ શોભનમ્

{સિલ્વેર્:: રઞ્જન, ઓપ્તિમિસિન્ગ્ થે ચોલોઉર્}
તારં બંગં તથા કાંસ્યં સમં દ્રાવ્યં સટઙ્કણમ્ ।
અસ્ય ખોટસ્ય ભાગૈકં ત્રિભાગં શુદ્ધતામ્રકમ્

સમાવર્ત્ય કૃતં ખોટં સમે તારે વિમિશ્રયેત્ ।
તત્તારં જાયતે શુદ્ધં હિમકુંદેન્દુસન્નિભમ્

{સિલ્વેર્:: રઞ્જન, ઓપ્તિમિસિન્ગ્ થે ચોલોઉર્}
મુણ્ડલોહસ્ય ચૂર્ણં તુ ગ્રાહયેદ્ભાગપઞ્ચકમ્ ।
તદ્ગર્ભે તાલસત્ત્વં તુ ભાગૈકં સંનિવેશયેત્

ટંકણં શ્વેતકાચં ચ ઊર્ધ્વં દત્ત્વા નિરોધયેત્ ।
ધ્માતં તીવ્રં તુ સંચૂર્ણ્ય પુનઃ સત્ત્વં તુ દાપયેત્

કાચં ટંકણકં દત્ત્વા મૂષાયાં ચાન્ધિતં ધમેત્ ।
ઇત્યેવં પઞ્ચધા કુર્યાત્ સત્ત્વં દત્ત્વા પુનઃ પુનઃ

તત્તુલ્યં શુદ્ધતારં ચ મૃતોત્થં બંગભસ્મકમ્ ।
ત્રિતયં તુ સમાવર્ત્ય તામ્રારે દ્રાવિતે સમે

વેધો દેયો દશાંશેન બીજં પાદં ચ યોજયેત્ ।
તત્તારં જાયતે દિવ્યં શંખકુંદેન્દુસન્નિભમ્

{સિલ્વેર્:: રઞ્જન}
શુદ્ધસૂતં મૃતં બંગં શ્વેતાભ્રં ટંકણં સમમ્ ।
તથા મૂષકપાષાણં પઞ્ચાનાં ચ ચતુર્ગુણમ્

યોજયેત્તાલકં શુદ્ધં સ્નુહ્યર્કપયસા દૃઢમ્ ।
સર્વં દિનત્રયં મર્દ્યં કાચકૂપ્યાં નિવેશયેત્

સમ્યઙ્ મૃદ્વસ્ત્રલિપ્તાયાં સુશુષ્કાયાં પચેત્તતઃ ।
સચ્છિદ્રે વાલુકાયન્ત્રે કૂપ્યામારોપિતં પચેત્

શુષ્કે દ્રવે મુખં રુદ્ધ્વા લોણમૃત્તિકયા દૃઢમ્ ।
તતશ્ચણ્ડાગ્નિના પચ્યાદ્યાવત્ ષોડશયામકમ્

સ્વાંગશીતં સમુદ્ધૃત્ય સ્ફોટયેત્કાચકૂપિકામ્ ।
ઊર્ધ્વલગ્નં તાલસત્ત્વં સંગ્રાહ્ય તેન વેધયેત્

ષોડશાંશેન શુલ્બં તુ ઢાલયેદ્દધિગોમયે ।
તતઃ શુદ્ધેન તારેણ સમાવર્ત્ય સમેન તુ ।
તત્તારં જાયતે શુદ્ધં હિમકુન્દેન્દુસન્નિભમ્ ।
{ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્}
તાલકં સાબુણીતુલ્યં પિષ્ટ્વા ભ્રષ્ટં ચ ખર્પરે

ચાલયન્નેવ લઘ્વગ્નૌ યાવત્કૃષ્ણં ભવેત્તુ તત્ ।
મૃલ્લિપ્તકાચકૂપ્યાન્તઃ ક્ષિપ્ત્વા તસ્યાં ક્ષિપેત્પુનઃ

ભર્જિતં લવણં ચૈવ તાલકાદ્દશમાંશકમ્ ।
પૂર્વવદ્વાલુકાયન્ત્રે પક્ત્વા સત્ત્વં સમાહરેત્

સાબુણીસત્ત્વપાદાંશં દત્ત્વા પિષ્ટ્વા પચેત્પુનઃ ।
પૂર્વવદ્ વાલુકાયન્ત્રે કૂપિકામષ્ટયામકમ્

તત્સત્ત્વં તિલતૈલં ચ સમાંશે પિશિતે પચેત્ ।
ચાલયેલ્લોહપાત્રે તુ તૈલં યાવત્તુ જીર્યતે

ઇત્યેવં સપ્તધા પાચ્યં સમં તૈલે પુનઃ પુનઃ ।
તદ્વચ્ચ સપ્તધા પાચ્યં સિદ્ધં કથકેન સમં સમમ્

ચતુઃષષ્ટિતમાંશેન દ્રુતં શુલ્બં તુ વેધયેત્ ।
વેધયેત્ કુન્તવેધેન ઢાલયેદ્દધિગોમયે ।
પાદાંશં દાપયેદ્ બીજં તારં ભવતિ શોભનમ્

{સિલ્વેર્:: શોધન (?); ચોપ્પેર્ + સિલ્વેર્ => સિલ્વેર્ (?)}
ટંકણં શુદ્ધતાલસ્ય દશાંશેન દાપયેત્ ।
મેષીક્ષીરૈસ્તથાજ્યૈશ્ચ ખલ્વે મર્દ્યં દિનત્રયમ્

દિનમેરંડતૈલેન મર્દ્યં કૂપ્યાં નિવેશયેત્ ।
પૂર્વવત્પાચયેદ્યંત્રે દ્રવે શુષ્કે નિવેશયેત્

ગ્રાહ્યં ષોડશયામાન્તે સત્ત્વં મૃદુતરં મહત્ ।
ષોડશાંશેન તેનૈવ શુલ્બકં તેન વેધયેત્

તારાર્ધં ચ દ્રુતં દ્રાવ્યં શુદ્ધં ભવતિ પૂર્વવત્

{ચોપ્પેર્ + સિલ્વેર્ => સિલ્વેર્}
ષણ્ નિષ્કં તામ્રમાવર્ત્ય આખુપાષાણનિષ્કકમ્ ।
પ્રદેયં કુંતવેધેન હ્યર્ધબીજં ભવેદ્દલમ્

તાલકં ટંકણં સર્જિક્ષારં ચૈવાપામાર્ગજમ્ ।
વજ્રિદુગ્ધૈઃ સમં મર્દ્યં ખલ્વે યામચતુષ્ટયમ્

અનેન ચાર્ધભાગેન તામ્રપત્રાણિ લેપયેત્ ।
અંધમૂષાગતં ધ્માતમ્ એવં વારત્રયે કૃતે ।
તારાર્ધેન સમાવર્ત્ય શુદ્ધતારં ભવેત્તુ તત્

{ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્}
ગુંજાકાર્પાસશિગ્રૂણાં તૈલમેકસ્ય ચાહરેત્ ।
તસ્મિંસ્તૈલે દ્રુતં તામ્રં ઢાલયેચ્ચ ત્રિસપ્તધા

ષડંશં દાપયેદ્ બીજં શુદ્ધતારં ભવેત્તુ તત્ ।
શિગ્રુમૂલપ્રલિપ્તાયાં મૂષાયાં દ્રાવયેત્તતઃ

{સિલ્વેર્, ગોલ્દ્:: મૃદૂકરણ}
અર્કાપામાર્ગકદલીભસ્મતોયેન લોલયેત્ ।
તદ્વસ્ત્રગલિતં ગ્રાહ્યં સ્વચ્છં તોયં તદાતપે

શોષિતં લવણં તસ્માત્સમાદાય પ્રયત્નતઃ ।
રૌપ્યે વા યદિ વા સ્વર્ણે દ્રાવિતે શતમાંશતઃ

તદેવ દાપયેદ્વાપ્યં ઢાલયેત્તિલતૈલકે ।
ઇત્યેવં તુ ત્રિધા કુર્યાદ્ અત્યન્તં મૃદુતાં વ્રજેત્

{મૃદૂકરણ}
અશ્વગોમહિષીણાં ચ ખુરં શૃઙ્ગં સમાહરેત્ ।
તચ્ચૂર્ણવાપમાત્રેણ અત્યન્તં મૃદુતાં વ્રજેત્

{મૃદૂકરણ}
ગજદન્તસ્ય ચૂર્ણં વા શુષ્કં વાથ નૃણાં મલમ્ ।
કઠિને દાપયેદ્વાપં ભવેન્મૃદુતરં મહત્

{દલ (?):: નિર્મલીકરણ (?)}
નાનાવિધાનિ કાર્યાણિ ભૂષણાનિ દલેન વૈ ।
શ્વેતં રક્તં ચ વર્ષાભૂમૂલં પિષ્ટ્વારનાલકૈઃ

પિષ્ટ્વાથ લવણં કિંચિત્ ક્ષિપ્ત્વા તત્રૈવ પેષયેત્ ।
તત્કિંચિદ્દલજાતં તુ ઘટિકાર્ધાત્સમુદ્ધરેત્

ઘર્ષયન્ લવણામ્લાભ્યાં ધામ્યમગ્નૌ પુનઃ પચેત્ ।
ઇત્યેવં તુ ત્રિધા કુર્યાત્ દલં ભવતિ નિર્મલમ્

{દલ (?):: નિર્મલીકરણ (?)}
ફટ્કરીચૂર્ણમાદાય ખર્પરે હ્યધરોત્તરમ્ ।
દત્ત્વા દલસ્ય સંરુધ્ય સમ્યગ્ગજપુટે પચેત્

આદાય રજ્જુકાં બદ્ધ્વા દોલાયંત્રે દિનં પચેત્ ।
ચિઞ્ચારનાલભાણ્ડે તુ શુભ્રં ભવતિ શંખવત્

અભિનવસુખસાધ્યૈઃ સાધને યુક્તિગર્ભૈર્ગદિતમિહ સુસિદ્ધં સ્તમ્ભનં શુદ્ધબંગે ।
સુગમમપિ ચ તારં સૂતશુલ્બારયોગૈઃ દલમ્ અતિમલહીનં વાર્તિકાનાં હિતાર્થમ્