રસરત્નાકર · અધ્યાય 3.9

ર્રા, 3, 9
વજ્રેણ હેમમિલિતેન તુ રઞ્જિતેન સૂતેન હેમમિલિતેન સુરઞ્જિતેન ।
યોગૈઃ સુસુન્દરતરૈઃ કનકાદ્રિકૂટં કૃત્વાથ શક્રપદહેતુમખાંશ્ચ કુર્યાત્

{દ્વન્દ્વમેલાપન}
અયસ્કાંતમુખં ગુંજાં તયોર્દ્વિગુણગંધકમ્ ।
સ્ત્રીસ્તન્યૈઃ પેષિતં લેપ્યં મૂષાયાં દ્વંદ્વમેલકમ્

{દ્વન્દ્વમેલન:: વજ્ર}
ગંધશશદન્તાશ્ચ ભ્રામકસ્ય મુખં તથા ।
અમ્લવેતસઃ શિલાધાતુઃ સર્વં તુલ્યં પ્રપેષયેત્

મૂષાલેપેન તેનૈવ વજ્રદ્વંદ્વં મિલત્યલમ્

{વજ્રદ્વન્દ્વમેલાપન (3)}
મહિષીકર્ણનેત્રોત્થમલં ચૂર્ણં ચ ટંકણમ્ ।
સ્ત્રીસ્તન્યં કર્કટાસ્થીનિ શિલાજતુ સમં સમમ્ ।
પિષ્ટ્વા મૂષાં પ્રલેપેન વજ્રદ્વન્દ્વેષુ મેલકમ્

{વજ્રદ્વન્દ્વમેલાપન (4)}
ભ્રમરાસ્થિનૃકેશાંશ્ચ ટંકણં કાંતજં મુખમ્ ।
બાલવત્સપુરીષં ચ સ્ત્રીસ્તન્યેન તુ પેષયેત્ ।
તત્કલ્કલિપ્તમૂષાયાં વજ્રદ્વંદ્વં મિલત્યલમ્

{વજ્રસૂતમેલાપન}
ભૂનાગં કાંતપાષાણં માક્ષિકં ટંકણં મધુ ।
સ્નુક્પયઃકર્કટાસ્થીનિ કાચમર્કપયઃ સમમ્

સ્ત્રીસ્તન્યૈઃ પેષિતં સર્વં મૂષાલેપં તુ કારયેત્ ।
તન્મધ્યસ્થં વજ્રસૂતં હઠાદ્ધ્માતે મિલત્યલમ્

{સ્વર્ણવજ્રમેલાપન (દ્વન્દખોટ)}
મૃતવજ્રસ્ય ચત્વારો ભાગા દ્વાદશહાટકમ્ ।
નાગસ્ય ચ ત્રયો ભાગાઃ ષટ્ શુદ્ધસ્ય ચ પારદાત્

એકીકૃત્ય તુ તન્મર્દ્યં દિનમમ્લેન કેનચિત્ ।
તપ્તખલ્વે તુ તત્કલ્કં સમુદ્ધૃત્ય નિરોધયેત્

મૂષાયાં દ્વન્દ્વલિપ્તાયાં હઠાદ્ધ્માતે મિલત્યલમ્

{સ્વર્ણવજ્રમેલાપન (2)}
ક્ષારૈરુત્પલસારિણ્યા મૃતં વજ્રં વિભાવયેત્ ।
દિનૈકં શોધિતં પિષ્ટમ્ એકૈકાં કારયેદ્વટીમ્

ત્રિભાગં પારદં ચૈવ ભાગાશ્ચત્વારિ હાટકમ્ ।
અમ્લેન કારયેત્પિષ્ટીં તદ્ગર્ભે તાં ક્ષિપેદ્વટીમ્

ભૂર્જપત્રેણ તદ્બદ્ધ્વા ધાન્યરાશૌ વિનિક્ષિપેત્ ।
પક્ષમાત્રાત્સમુદ્ધૃત્ય પૂર્વમૂષાગતં ધમેત્

મિલત્યેવ ન સંદેહો ધામ્યમાનં પુનઃ પુનઃ

{સ્વર્ણવજ્રમેલાપન (દ્વન્દ્વખોટ, 2)}
મૃતવજ્રસ્ય ભાગૈકં સ્વર્ણપત્રેણ વેષ્ટયેત્ ।
સમ્યક્ ષોડશભાગેન મૂષાયાં પૂર્વવત્ક્ષિપેત્

સ્વર્ણતુલ્યં સિતં કાચમ્ અથવા નૃકપાલકમ્ ।
ચૂર્ણયિત્વા ક્ષિપેત્તસ્યાં રુદ્ધ્વા તીવ્રાગ્નિના ધમેત્

સમુદ્ધૃત્ય પુનર્દેયં કાચં વા નૃકપાલકમ્ ।
લિપ્ત્વા મૂષાં ધમેત્તદેવં મૂષાસુ સપ્તસુ

હેમ્ના મિલતિ તદ્વજ્રમ્ ઇત્યેવં મેલયેત્પુનઃ ।
યાવન્મિલતિ પાદાંશં સુવર્ણે મૃતવજ્રકમ્

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
દ્વિભાગં દ્વંદ્વખોટસ્ય ત્રિભાગં દ્રુતસૂતકમ્ ।
મર્દયેદમ્લયોગેન દિનાન્તે તં ચ ગોલકમ્

મેષશૃંગ્યાસ્તુ પઞ્ચાઙ્ગં સ્ત્રીસ્તન્યેન તુ પેષયેત્ ।
અનેન વેધયેદ્ ગોલં તદ્બહિર્નિગલેન ચ

સ્વેદાદિમેલનાન્તં ચ કારયેદ્ધેમપિષ્ટિવત્ ।
મેષશૃંગીભવૈઃ ક્ષારૈસ્તત્ખોટં મર્દયેત્ક્ષણમ્

મૂષાન્તર્લેપયેત્તેન તત્તુલ્યં હાટકં ક્ષિપેત્ ।
યાવજ્જીર્ણં ધમેત્તાવત્પુનઃ સ્વર્ણં ચ દાપયેત્

જારયેદ્ધમનેનૈવ દત્ત્વા વિડવટીં ક્રમાત્ ।
એવં વિંશગુણં યાવત્તાવત્સ્વર્ણં ચ જારયેત્

સ્વર્ણેન તુ સમાવર્ત્ય સારણાત્રયયોગતઃ ।
તેનૈવ વેધયેચ્છુલ્બં સહસ્રાંશેન કાંચનમ્ ।
જાયતે દિવ્યરૂપાઢ્યં જાંબૂનદસમપ્રભમ્

{સિતસ્વર્ણ => ગોલ્દ્}
વજ્રમૂષાગતં ધ્માતં દ્વંદ્વખોટં હઠાગ્નિના ।
માક્ષિકાદ્ધૌતસત્ત્વં વા સત્ત્વં વા માક્ષિકોદ્ભવમ્

સ્તોકં સ્તોકં ક્ષિપેત્તસ્મિન્ધ્માતે જીર્ણે પુનઃ પુનઃ ।
યાવત્તત્કુંકુમાભં સ્યાત્તાવદ્વજ્રં સમુદ્ધરેત્

લક્ષાંશેન તુ તેનૈવ સિતહેમં તુ વેધયેત્ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં દેવાભરણમુત્તમમ્

{સિતસ્વર્ણ => ગોલ્દ્}
વૈક્રાંતં માક્ષિકં તુત્થં રસકાઞ્જનગૈરિકમ્ ।
વિમલા ચૈવ વૈડૂર્યમ્ એતેષ્વેકં પલાર્ધકમ્

નાગબંગાર્કકેષ્વેકં યથાલાભં પલાર્ધકમ્ ।
દ્વંદ્વચૂર્ણં તતો રુદ્ધ્વા વજ્રમૂષાગતં ધમેત્

પૂર્વવદ્ ગંધકામ્લેન મર્દ્યં રુદ્ધ્વા પુટે પચેત્ ।
ચતુર્દશપુટૈરેવં બાલાર્કસદૃશં ભવેત્

અનેન વજ્રખોટં તુ યથાપૂર્વં તુ રઞ્જયેત્ ।
તદ્વદ્વધ્યં સિતં હેમ લક્ષાંશાત્કાંચનં ભવેત્

અથવા દ્વંદ્વખોટં તુ સૂક્ષ્મચૂર્ણં તુ કારયેત્ ।
એતત્ખોટં શુદ્ધચૂર્ણમ્ અંધમૂષાગતં ધમેત્

આરોટરસતસ્તુલ્યં જમ્બીરૈર્મર્દયેત્ દિનમ્ ।
વસ્ત્રે બદ્ધ્વા દિનં સ્વેદ્યં દોલાયંત્રે સકાંજિકે

સવસ્ત્રં પાચયેત્પશ્ચાદ્ ગન્ધતૈલે દિનાવધિ ।
તતો વસ્ત્રાત્સમુદ્ધૃત્ય નિગડેન તુલે પચેત્

સ્વેદાદિધમનાન્તં ચ કારયેદ્ધેમપિષ્ટિવત્ ।
તત્ખોટં તુ સમુદ્ધૃત્ય રઞ્જયેત્તન્ નિગદ્યતે

તીક્ષ્ણં શુલ્બં સમં ચૂર્ણ્ય અંધમૂષાગતં ધમેત્ ।
તત્ખોટં પલમેકં તુ સિદ્ધચૂર્ણેન સંયુતમ્

ચૂર્ણં રુદ્ધ્વા ધમેદ્ ગાઢં તત્ખોટં મર્દયેત્પુનઃ ।
પૂર્વવદ્ગંધકામ્લેન પુટાન્દદ્યાચ્ચતુર્દશ

અનેન પૂર્વખોટં તુ મૂષામધ્યે ચ પૂર્વવત્ ।
યાવત્કુંકુમવર્ણં સ્યાત્તાવદ્વારં શનૈઃ શનૈઃ

સ્વર્ણેન ચ સમાવર્ત્ય સારણાત્રયસારિતમ્ ।
અનેન લક્ષભાગેન દ્રુતં શુલ્વં તુ વેધયેત્

જાયતે કનકં દિવ્યં સત્યં શંકરભાષિતમ્

{મેર્ચુર્ય્:: રેદ્ ભસ્મન્}
કર્ષૈકં દ્રુતસૂતસ્ય હ્યષ્ટગુંજં તુ હાટકમ્ ।
ચતુર્ગુંજં મૃતં વજ્રં હંસપાદ્યા દ્રવૈર્દિનમ્

મર્દયેત્તપ્તખલ્વે તુ વજ્રમૂષાન્ધિતં પચેત્ ।
ભૂધરાખ્યપુટૈકેન સમુદ્ધૃત્યાથ મર્દયેત્

હંસપાદ્યા દ્રવૈરેવં તપ્તખલ્વે દિનાવધિ ।
પૂર્વવદ્ભૂધરે પચ્યાદેવં શતપુટૈઃ પચેત્

રક્તવર્ણં ભવેદ્ ભસ્મ સર્વયોગેષુ યોજયેત્

{મેર્ચુર્ય્:: જારણ:: ઓf અભ્ર}
દ્રવૈર્વર્તુલપત્રાયાઃ સોમવલ્લ્યા દ્રવૈશ્ચ વા ।
ધાન્યાભ્રં સપ્તધા ભાવ્યં તતો જારણમારભેત્

ગોસ્તનાકારમૂષાયાં સૂતં શુદ્ધં વિનિક્ષિપેત્ ।
પૂર્વાભ્રં ષોડશાંશં ચ મૂષાયાં ચણકદ્રવૈઃ

વાલુકાભાણ્ડમધ્યે તુ ચુલ્લ્યાં મૃદ્વગ્નિના પચેત્ ।
અભ્રકે ચણકદ્રાવં જીર્ણે જીર્ણે ક્ષિપેત્પુનઃ

ઇત્યેવં જારયેત્તુલ્યં પારદે ગગનં ક્રમાત્ ।
{અભ્ર:: પિષ્ટી}
સોમવલ્લીરસૈર્યામં મર્દ્યં ધાન્યાભ્રકં તતઃ

રુદ્ધ્વા વનોત્પલૈર્ દદ્યાત્ ક્રમાદ્ એવં પુટત્રયમ્ ।
સપ્તધા ભાવયેદ્ ઘર્મે સોમવલ્લ્યા દ્રવૈર્દિનમ્

શ્વેતાયાઃ શરપુઙ્ખાયા મૂલૈર્ગોક્ષીરઘર્ષિતૈઃ ।
કલ્કિતૈર્મૃણ્મયં પાત્રં લિપ્ત્વા તત્રાભ્રકં ક્ષિપેત્

તન્મધ્યે નિક્ષિપેત્સૂતં તત્પૃષ્ઠે ચાભ્રકં પુનઃ ।
સોમવલ્લીદ્રવૈઃ પૂર્વં તત્પાત્રં ચાતપે ખરે

ધારયેચ્ચરતે દીર્ઘં જાયતે વ્યોમપિષ્ટિકા ।
{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્; કોટિવેધ}
પૂર્વોક્તા ગન્ધપિષ્ટી યા સ્તમ્ભિતા જારણં વિના

તથા હ્યભ્રકપિષ્ટી ચ અભ્રસત્ત્વં તૃતીયકમ્ ।
ચતુર્થં રક્તભસ્માપિ પૂર્વં વજ્રેણ યત્કૃતમ્

ચત્વારઃ પ્રતિકર્ષાંશં જારિતં પારદં પલમ્ ।
સર્વમેતત્તપ્તખલ્વે હંસપાદ્યા દ્રવૈર્દિનમ્

મર્દિતં તત્સમુદ્ધૃત્ય પચેત્કચ્છપયંત્રકે ।
યાવત્સૂતાવશેષં તુ તાવજ્જાર્યં પુટેન વૈ

અસ્ય સૂતસ્ય તુલ્યાંશં વજ્રદ્વંદ્વં નિયોજયેત્ ।
દોલાસ્વેદેન પક્તવ્યં યાવદ્ ભવતિ ગોલકમ્

જારયેત્કચ્છપે યંત્રે યાવત્સૂતાવશેષિતમ્ ।
ઇત્યેવં ષડ્ગુણં જાર્યં વજ્રદ્વંદ્વં પ્રયત્નતઃ

તેનૈવ વજ્રદ્વંદ્વેન સારયેત્સારણાત્રયમ્ ।
અનેન કોટિભાગેન દ્રુતં શુલ્બં તુ વેધયેત્ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં દેવાભરણભૂષણમ્

{ચન્દ્રાર્ક => ગોલ્દ્}
ભાગૈકં મૃતવજ્રસ્ય શુદ્ધસૂતસ્ય ષોડશ ।
મર્દયેદમ્લવર્ગેણ તપ્તખલ્વે દિનાવધિ

પક્વબીજસ્ય પત્રાણિ તુલ્યાન્યેતેન લેપયેત્ ।
સુપક્વભાનુપત્રૈસ્તુ લિપ્તપત્રાણિ વેષ્ટયેત્

શરાવસંપુટે રુદ્ધ્વા નિખનેચ્ચુલ્લિમધ્યતઃ ।
ત્રિદિનં જ્વાલયેત્તત્ર વહ્નિમલ્પાલ્પશઃ ક્રમાત્

તતો નિગડલિપ્તાયાં મૂષાયાં તેન રોધયેત્ ।
કારીષવહ્નિના પચ્યાત્ અહોરાત્રાત્સમુદ્ધરેત્

મધુના મર્દયેત્કિંચિત્ તતસ્તેન શતાંશતઃ ।
લિપ્ત્વા ચન્દ્રાર્કપત્રાણિ હ્યંધમૂષાગતં ધમેત્ ।
સ્વર્ણં ભવતિ રૂપાઢ્યં સત્યં શંકરભાષિતમ્

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
મૃતવજ્રસ્ય ભાગૈકં ભાગૈકં હાટકસ્ય ચ ।
ત્રિભાગં દ્રુતસૂતસ્ય સર્વં સ્તન્યેન મર્દયેત્

તદ્ગોલં બન્ધયેદ્વસ્ત્રે ગન્ધતૈલે ત્ર્યહં પચેત્ ।
તતસ્તુલ્યેન સ્વર્ણેન સમાવર્તં તુ કારયેત્

દત્ત્વા વિડવટીં ચૈવ એકવિંશતિવારકમ્ ।
એકવિંશગુણે જીર્ણે સારયેત્સારણાત્રયમ્

સહસ્રાંશેન તેનૈવ શુલ્બે વેધં પ્રદાપયેત્ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં દેવાભરણભૂષણમ્

{સિલ્વેર્, ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
શુદ્ધસૂતં મૃતં વજ્રં હંસપાદ્યા દ્રવૈઃ સમમ્ ।
મર્દયેત્તપ્તખલ્વે તુ ત્રિદિનાન્તે સમુદ્ધરેત્

બીજૈર્ દિવ્યૌષધાનાં ચ પિષ્ટ્વા મૂષાં પ્રલેપયેત્ ।
તત્ર પૂર્વરસં ક્ષિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા તત્ કરિષાગ્નિના

સમુદ્ધૃત્ય પુનસ્તસ્મિન્ શુદ્ધસૂતં સમં ક્ષિપેત્ ।
હંસપાદ્યા દ્રવૈર્મર્દ્યં પૂર્વવદ્ દિવસત્રયમ્

તદ્ગોલં પૂર્વમૂષાયાં રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્ ।
જાયતે ભસ્મ સૂતોઽયં સર્વકર્મસુ યોજયેત્

અસ્ય તુલ્યં શુદ્ધસૂતં સૂતપાદં ચ ટંકણમ્ ।
સર્વમમ્લૈર્દિનં મર્દ્યં કૃત્વા ગોલં સમુદ્ધરેત્

રક્તકાર્પાસયોર્બીજં રાજિકા યવચિઞ્ચિકા ।
વન્ધ્યાકર્કોટકી ચૈવ પિષ્ટ્વા ગોલં પ્રલેપયેત્

ઊર્ધ્વાધો લવણં દત્ત્વા રુદ્ધ્વા મૂષાં વિશોષયેત્ ।
કારીષાગ્નૌ દિવારાત્રૌ પાચયિત્વા સમુદ્ધરેત્

પૂર્વકલ્કેન તદ્ગોલં ક્ષિપ્ત્વા રુદ્ધ્વાથ પૂર્વવત્ ।
પુટે પચ્યાદ્દિવારાત્રૌ એવં કુર્યાચ્ચ સપ્તધા

તતસ્તેનૈવ કલ્કેન લિપ્ત્વા રુદ્ધ્વાથ શોષયેત્ ।
સમ્યગ્ગજપુટે પચ્યાત્તતો મૂષાગતં ધમેત્

શતમાંશેન તેનૈવ ચન્દ્રાર્કૌ વેધયેદ્ દ્રુતમ્ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં દેવાભરણભૂષણમ્

{ચન્દ્રાર્ક => ગોલ્દ્}
અથવા ભસ્મસૂતં તત્કાર્યં ટંકણસંયુતમ્ ।
અંધમૂષાગતં ધ્માતં ખોટં ભવતિ શોભનમ્

ખોટતુલ્યં શુદ્ધહેમ સર્વમેકત્ર દ્રાવયેત્ ।
ચન્દ્રાર્કં વેધયેત્તેન પૂર્વવત્કાંચનં ભવેત્

{શતવેધિકલ્કઃ - તારે તામ્રે}
વજ્રભસ્મ સ્નુહીક્ષીરૈર્દિનમ્ એકં વિમર્દયેત્ ।
રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાત્ એવં શતપુટૈઃ પચેત્

તત્તુલ્યં પારદં શુદ્ધં ક્ષિપ્ત્વા મર્દ્યં દિનત્રયમ્ ।
દેવદાલ્યા દ્રવૈરેવં તદ્ગોલં ચાન્ધિતં પુટેત્

કારીષાગ્નૌ દિવારાત્રૌ સમુદ્ધૃત્યાથ મર્દયેત્ ।
દેવદાલ્યા દ્રવૈસ્ ત્ર્યહં તદ્વદ્રુદ્ધ્વા પુટે પચેત્

એવં દશપુટૈઃ પાચ્યં વજ્રતુલ્યં ચ હાટકમ્ ।
ક્ષિપ્ત્વા કાંચનકદ્રાવૈર્ મર્દયેદ્દિવસત્રયમ્

પૂર્વવત્પુટપાકેન એવં દશપુટૈઃ પચેત્ ।
સ્વર્ણતુલ્યં તતસ્તીક્ષ્ણં ચૂર્ણં કૃત્વા નિયોજયેત્

મર્દયેત્ત્રિફલાદ્રાવૈસ્ તત્સર્વં દિવસત્રયમ્ ।
પુટયેત્પૂર્વયોગેન એવં દશપુટૈઃ પચેત્

તીક્ષ્ણતુલ્યં મૃતં નાગં દત્ત્વા સર્વં વિમર્દયેત્ ।
વાસારક્તાશ્વમારોત્થદ્રાવૈઃ ખલ્વે દિનત્રયમ્

રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાત્ પુનર્મર્દ્યં ચ પાચયેત્ ।
એવં દશપુટૈઃ પક્વં સમુદ્ધૃત્યાથ મર્દયેત્

અમ્લવર્ગેણ તત્સર્વં મર્દ્યં યામચતુષ્ટયમ્ ।
રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચ્યાત્ પુનર્મર્દ્યં ચ પાચયેત્

એવં દશપુટૈઃ પાચ્યં સિન્દૂરસદૃશં ભવેત્ ।
અનેન શતમાંશેન ચન્દ્રાર્કં વેધયેદ્ દ્રુતમ્

અથવા મધુનાક્તેન ચન્દ્રાર્કૌ લેપયેત્તતઃ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં પુટે દત્તે ન હીયતે

અથવા તારપત્રાણિ મધુનાક્તેન લેપયેત્ ।
ચતુઃષષ્ટિતમાંશેન દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્

{ચન્દ્રાર્ક => ગોલ્દ્ (શતવેધિકલ્કઃ)}
ચતુઃષષ્ટિગુણં સૂતં ભાગૈકં મૃતવજ્રકમ્ ।
મર્દયેદમ્લવર્ગેણ તપ્તખલ્વે દિનત્રયમ્

ભાગત્રયં હેમપત્રમ્ અનેનૈવ પ્રલેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વાથ ભૂધરે પચ્યાત્સમુદ્ધૃત્યાથ મર્દયેત્

શુદ્ધેન સૂતરાજેન ત્રિગુણેન ચ સંયુતમ્ ।
અમ્લવર્ગૈસ્ત્ર્યહં મર્દ્યં રુદ્ધ્વાથ ભૂધરે પુટેત્

પુનર્મર્દ્યં પુનઃ પાચ્યમ્ એકવિંશતિવારકમ્ ।
અનેન શતમાંશેન ચંદ્રાર્કં મધુના સહ

લિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા ધમેદ્ ગાઢં દિવ્યં ભવતિ કાઞ્ચનમ્

{સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્ (ષોડશવેધિકલ્કઃ)}
પૂર્વોક્તભસ્મસૂતેન અમ્લપિષ્ટેન લેપયેત્ ।
ચતુર્ગુણં સ્વર્ણપત્રં રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્ ।
પાદાંશેન પુનસ્તસ્મિન્ ભસ્મસૂતં નિયોજયેત્

મર્દયેદમ્લવર્ગેણ તદ્વદ્રુદ્ધ્વા પુટે પચેત્ ।
એવં ચતુઃપુટૈઃ પક્વં મ્રિયતે હાટકં શુભમ્

તેનૈવ ષોડશાંશેન દ્રુતં તારં તુ વેધયેત્ ।
અથવા પત્રલેપેન દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્; શતવેધિકલ્કઃ}
મૃતવજ્રસ્ય ભાગૈકં શુદ્ધસૂતસ્ય ષોડશ ।
દેવદાલીશઙ્ખપુષ્પીરસૈર્ મર્દ્યં દિનત્રયમ્

વજ્રમૂષાગતં રુદ્ધ્વા દિનૈકં ભૂધરે પચેત્ ।
સમુદ્ધૃત્યાથ તદ્દ્રાવૈર્દિનં મર્દ્યં નિરુધ્ય ચ

દિનૈકં ભૂધરે પચ્યાત્ તદ્વન્મર્દ્યં ચ પાચયેત્ ।
ઇત્યેવં સપ્તધા કુર્યાજ્જાયતે ભસ્મસૂતકમ્

તદ્ભસ્મસૂતકં તુલ્યં વજ્રમૂષાન્ધિતં ધમેત્ ।
તત્ ખોટં જાયતે દિવ્યં રઞ્જયેત્તન્નિગદ્યતે

તીક્ષ્ણં શુલ્બં સમં ચૂર્ણ્ય અંધમૂષાગતં ધમેત્ ।
તત્ ખોટં સિદ્ધચૂર્ણં તુ ગંધકામ્લેન મર્દયેત્

પૂર્વવત્ક્રમયોગેન પુટાન્દદ્યાચ્ચતુર્દશ ।
અનેન પૂર્વખોટં તુ દ્રુતં વાપ્યં પુનઃ પુનઃ

તદ્ભસ્મ ગંધકં તુલ્યં વજ્રમૂષાન્ધિતં ધમેત્ ।
દશવારેણ તત્ ખોટં જાયતે કુંકુમપ્રભમ્

સ્વર્ણેન ચ ત્રિધા સાર્યં શતવેધી ભવેચ્ચ તત્ ।
દ્રુતશુલ્બે પ્રદાતવ્યં દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્

{તારારિષ્ટ => ગોલ્દ્ (સહસ્રવેધિકલ્કઃ)}
પૂર્વોક્તં ભસ્મસૂતં તુ પલૈકં સમપન્નગમ્ ।
કાંતપાત્રગતં મર્દ્યં દિનૈકં લોહમુષ્ટિના

મૃદ્વગ્નિના તુ તત્પાત્રે મર્દયેત્પાચયેચ્છનૈઃ ।
યાવન્મિશ્રં સમુદ્ધૃત્ય રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્

મર્દ્યં વાસારસૈઃ પચ્યાદેવં વારચતુર્દશ ।
ગોપિત્તેન પુનર્મર્દ્યં દેયં પુટચતુર્દશ

તત્તુલ્યં સ્વર્ણચૂર્ણં ચ દત્ત્વા પિત્તેન મર્દયેત્ ।
દિનાન્તે તત્સમુદ્ધૃત્ય ક્રામણેન સમાયુતમ્

સહસ્રાંશેન તેનૈવં તારારિષ્ટં તુ વેધયેત્ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં દેવાભરણમુત્તમમ્

નાગસ્થાને યદા બંગં પૂર્વવત્ક્રમયોગતઃ ।
તારચૂર્ણેન સંયુક્તં શુલ્બે વેધં પ્રદાપયેત્ ।
સહસ્રાંશેન તત્તારં ભવેત્કુંદેન્દુસન્નિભમ્

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
દ્રુતસૂતેન વજ્રેણ વજ્રૈઃ શુદ્ધરસેન વા ।
મૃતસૂતેન વજ્રેણ વજ્રૈઃ શુદ્ધરસેન વા

દિવ્યયોગવરૈઃ ખોટં પૂર્વં નાનાવિધં તુ યત્ ।
પ્રોક્તં તત્ખોટમેકં તુ દ્રાવયેત્પિષ્ટિખોટવત્

દ્રુતં તુ પારદં દિવ્યં મૃત્યુદારિદ્ર્યનાશનમ્ ।
અથાસ્ય દ્રુતસૂતસ્ય જારયેત્પક્વબીજકમ્

ક્રમેણ ષડ્ગુણં યાવત્કચ્છપાખ્યે વિડાન્વિતે ।
વક્ષ્યમાણપ્રકારેણ વ્યોમસત્ત્વં યથા જરેત્

જારિતં તત્ત્રિધા સાર્યં પક્વબીજેન વૈ ક્રમાત્ ।
અનેન કોટિમાંશેન દ્રુતશુલ્બં તુ વેધયેત્

જાયતે કનકં દિવ્યં દેવાભરણભૂષણમ્

{વજ્ર:: દ્રાવણ}
અથાસ્ય કોટિવેધસ્ય રસેન્દ્રસ્યાપરો વિધિઃ ।
વિષ્ણુક્રાન્તા ચ ચક્રાઙ્કા કણ્ટારી ચૈવ ચિઞ્ચિકા

એતાસાં દ્રવમાદાય મૂષાલેપં તુ કારયેત્ ।
તસ્યાં પૂર્વરસં ક્ષિપ્ત્વા ધમેદ્ દ્રાવં ક્ષિપન્ ક્ષિપન્

વજ્રં તત્રૈવ દાતવ્યં દ્રવત્યેવ ન સંશયઃ ।
{મેર્ચુર્ય્:: શબ્દવેધિન્}
તતસ્તસ્માત્સમુદ્ધૃત્ય દોલાયંત્રે ત્ર્યહં પચેત્

ઉદ્ધૃત્ય વિડલિપ્તાયાં મૂષાયાં પ્રકટં ધમેત્ ।
ગ્રસન્ત્યેવ ન સંદેહસ્ તીવ્રધ્માતાનલેન ચ

વજ્રં વા પદ્મરાગં વા જાર્યં દશગુણે રસે ।
કારયેદ્વજ્રબીજેન શબ્દવેધી ભવેદ્રસઃ

{સપ્ફિરે:: દ્રાવણ}
અથવા મારિતે તસ્મિન્ જારણં સારયેત્પુનઃ ।
ઉચ્ચટા મીનનયના સર્પાક્ષી રક્તચિત્રકમ્

એતાસાં નિક્ષિપેદ્ દ્રાવં દ્રુતે મૂષાગતે રસે ।
ઇન્દ્રનીલં ક્ષિપેત્તત્ર દ્રવત્યેવ ન સંશયઃ

{સપ્ફિરે:: => ખેચરી}
પૂર્વવત્સ્વેદનેનૈવ વિડયોગેન જારયેત્ ।
ઇત્યેવં ત્રિગુણં જાર્યમ્ ઇન્દ્રનીલં ક્રમેણ તુ

તદ્રસં વક્ત્રમધ્યે તુ યઃ કરોતિ નરોત્તમઃ ।
સ પૂજ્યો દેવદેવાનાં ખેચરત્વેન મોદતે

તસ્ય મૂત્રપુરીષાભ્યાં સર્વલોહાનિ કાંચનમ્ ।
જાયતે દિવ્યરૂપાઢ્યં સત્યં શંકરભાષિતમ્

ઇત્યેવં વિષ્ટિખોટં પરિરસમ્ અપરં સંકરૈઃ ખોટબદ્ધં જાતં તદ્દ્રાવિતં વૈ મૃતમથ વિમલં સ્વર્ણરાશિં કરોતિ ।
કિંવા સા પક્વબીજં ગ્રસતિ યદિ દ્રુતો જાયતે કોટિવેધી વજ્રાભ્રં રત્નજાતં ચરતિ યદિ રસઃ ખેચરત્વં પ્રદત્તે