રસરત્નાકર · અધ્યાય 3.15

ર્રા, 3, 15
ગર્ભયોગ્યમથ બીજસાધનમનેકયોગતો રઞ્જને હિતમ્ ।
જારિતસ્ય નરપારદસ્ય વૈ તત્સમસ્તમધુના નિગદ્યતે

{બીજ:: પ્રેપરતિઓન્}
ગંધકં માક્ષિકં નાગં સર્વં તુલ્યં વિચૂર્ણયેત્ ।
ત્રિગુણં વાહયેત્સ્વર્ણં દ્રાવિતં તુ ધમન્ ધમન્

પૂતિબીજમિદં સ્થૂલં ગર્ભે દ્રવતિ તત્ક્ષણાત્

{બીજ:: પ્રેપરતિઓન્}
નાગં સ્વર્ણં સમં તાપ્યં શિલાચૂર્ણં ક્ષિપન્ ક્ષિપન્ ।
જીર્ણે નાગે પુનર્દેયમ્ એવં વારત્રયં શનૈઃ ।
એતદ્ બીજં દ્રવત્યેવ રસગર્ભે તુ મર્દનાત્

{બીજસાધનમ્ (3)}
તાપ્યસત્ત્વં સુવર્ણં ચ ધમેત્તાપ્યં ક્ષિપન્ક્ષિપન્ ।
ઇત્યેવં ત્રિગુણં વાહ્યં તાપ્યસત્ત્વં ચ હાટકે ।
તદ્બીજં રસરાજસ્ય ગર્ભે દ્રવતિ તત્ક્ષણમ્

{બીજસાધન (4)}
તાપ્યસત્ત્વં સુવર્ણં ચ સમાંશં દ્રાવયેત્તતઃ ।
કણ્ટવેધીકૃતં પત્રં ગંધેન લવણેન ચ

ક્ષિપ્ત્વા સામ્લેન તત્પચ્યાત્પુટે હેમાવશેષિતમ્ ।
એતદ્બીજં રસેન્દ્રસ્ય ગર્ભે દ્રવતિ મર્દનાત્

{બીજસાધન (5)}
સૈન્ધવેન સમં તાપ્યમમ્લૈર્મર્દ્યં પુટે પચેત્ ।
પુનર્મર્દ્યં પુનઃ પાચ્યં યાવદ્દ્વાદશવારકમ્

અસ્ય તુલ્યં મૃતં નાગં સર્વમમ્લેન પેષયેત્ ।
અનેન સ્વર્ણપત્રાણિ લિપ્ત્વા લિપ્ત્વા ધમેદ્ દૃઢમ્

દ્રુતં ચ વાપયેત્તં તુ સપ્તવારં પુનઃ પુનઃ ।
એતદ્બીજં રસેન્દ્રસ્ય ગર્ભે દ્રવતિ મર્દનાત્

{બીજસાધન (6)}
શિલા સૌવર્ચલં તાપ્યગંધકાસીસટંકણમ્ ।
મર્દયેચ્ચણકામ્લૈશ્ચ સર્વમેતદ્દિનાવધિ

રસસ્યૈતત્ ષોડશાંશં દત્ત્વા બીજં ચ દાપયેત્ ।
મુચ્યતે યત્ર યત્રૈવ તત્તદ્ દ્રવતિ તત્ક્ષણાત્

{મેર્ચુર્ય્:: ગ્રાસ ઓf અ બીજ}
અપામાર્ગપલાશોત્થભસ્મક્ષારં સમાહરેત્ ।
ટંકણં ચ યવક્ષારં કાસીસં ચ સુવર્ચલમ્

સામુદ્રં સૈંધવં રાજી માક્ષિકં નવસારકમ્ ।
કર્પૂરં કાંજિકં તુલ્યં સ્નુહ્યર્કક્ષીરમર્દિતમ્

મૂષાલેપમનેનૈવ કૃત્વા કુર્યાદ્બિડેન ચ ।
લેપમઙ્ગુલમાનેન મૂષાયન્ત્રમિદં ભવેત્

ગર્ભદ્રાવિતબીજાત્તુ સૂતમત્ર વિનિક્ષિપેત્ ।
રુદ્ધ્વા સ્વેદ્યં દિનૈકં તુ કારીષાગ્નૌ ગ્રસત્યલમ્

{મેર્ચુર્ય્ (?):: રઞ્જન (?)}
તાપ્યસત્ત્વાભ્રયોઃ સત્ત્વં દ્વંદ્વિતં દ્રાવયેત્પુનઃ ।
મૃતશુલ્બં તાપ્યચૂર્ણં તસ્મિન્વાહ્યં શનૈઃ શનૈઃ

ત્રિગુણે વાહિતે તસ્મિન્ રઞ્જિતં વાહિતં તુ તત્

{મેર્ચુર્ય્:: રઞ્જન (ઓf ~)}
ગોમૂત્રૈ રક્તવર્ગં તુ પિષ્ટ્વા તેનૈવ ભાવયેત્ ।
હિઙ્ગુલં માક્ષિકં ગંધં શિલાચૂર્ણં સમં સમમ્

ભાવિતં સપ્તવારાણિ શોષ્યં પેષ્યં પુનઃ પુનઃ ।
તીક્ષ્ણં તામ્રં સમં ચૂર્ણ્ય પૂર્વવદ્ દ્વંદ્વમેલિતમ્

તસ્મિન્ દ્રુતં પૂર્વચૂર્ણં વાપયિત્વાથ સેચયેત્ ।
રક્તવર્ગસમાયુક્તે તૈલે જ્યોતિષ્મતીભવે ।
ઇત્યેવં દશધા કુર્યાત્સ્યાદિદં રસરઞ્જકમ્

{રસરઞ્જકમ્ (3)}
રક્તવર્ગેણ ગોમૂત્રૈર્ભાવયેદ્દરદં ત્રિધા ।
સમાંશે વિમલે તામ્રે દ્રાવિતે વાહયેદ્ધમન્ ।
સપ્તધા દરદં તં તુ સ્યાદિદં રસરઞ્જકમ્

{રસરઞ્જકમ્ (4)}
સ્વર્ણનાગં વ્યોમસત્ત્વં સમાંશં દ્વંદ્વમેલિતમ્ ।
શિલા ગૈરિકં માક્ષીકં રસકં રક્તવર્ગકમ્

સમાંશં ચૂર્ણયેત્સર્વં વાપો દેયો હ્યનેન વૈ ।
પૂર્વદ્વંદ્વિતખોટસ્ય દ્રાવિતસ્ય પુનઃ પુનઃ

દશવારં કૃતે વાપે રઞ્જકોઽયં રસસ્ય ચ

{લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
યવચિઞ્ચારસૈર્ભાવ્યા રક્તવર્ણા મનઃશિલા ।
વિંશવારં પ્રયત્નેન તેન કલ્કેન લેપયેત્

નાગપત્રં પુટે પચ્યાદ્ યાવચ્ચૂર્ણમુપાગતમ્ ।
રસકસ્ય તુ ભાગાંસ્ત્રીન્ભાગૈકં દરદસ્ય ચ

શિલાગંધવિષાણાં ચ ત્રયાણામેકભાગકમ્ ।
પેષયેન્માતુલુંગામ્લૈસ્તેન કલ્કેન લેપયેત્

મૂષાગર્ભે ક્ષિપેત્તત્ર પૂર્વનાગં ક્ષિપેત્તતઃ ।
દ્રુતં યાવત્સમુદ્ધૃત્ય લિપ્ત્વા મૂષાં પુનર્ધમેત્

ઇત્યેવં સપ્તધા ધામ્યં નાગં સ્વર્ણનિભં ભવેત્ ।
{તારારિષ્ટ, લેઅદ્, ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
પીતાભ્રકસ્ય સત્ત્વં તુ પૂર્વનાગં ચ તત્સમમ્

દ્વંદ્વિતં પૂર્વયોગેન હ્યભિષિક્તં ચ કારયેત્ ।
સમુખે સૂતરાજે તુ પૂર્વવત્ ષડ્ગુણં ક્રમાત્

તતસ્તસ્ય રસેન્દ્રસ્ય ગર્ભદ્રાવણબીજકમ્ ।
પાદાંશં દાપયેત્ખલ્વે માતુલુંગદ્રવૈઃ સહ

મર્દયેચ્ચણકામ્લૈર્વા ગર્ભદ્રાવણકેન વા ।
દ્રવત્યેવ તુ તદ્ગર્ભે મૂષાયન્ત્રેઽથ જારયેત્

ઇત્યેવં દ્રાવિતં જાર્યં યાવદ્ બીજસમં રસે ।
સારણાદિત્રયેણાન્તં પૂર્વવત્કારયેત્ ક્રમાત્

તારારિષ્ટમહિં શુલ્બં યથેષ્ટૈકં તુ વેધયેત્ ।
સહસ્રાંશેન તેનૈવ દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્

{ચન્દ્રાર્ક => ગોલ્દ્}
સ્વર્ણેન દ્વંદ્વિતં વજ્રં પૂર્વવચ્ચાભિષેકિતમ્ ।
જારયેત્સમુખે સૂતે સમાંશમ્ અભ્રસત્ત્વવત્

જારિતં જારયેત્તેન સ્વર્ણવજ્રેણ વૈ ત્રિધા ।
મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા ક્રામણેન તુ યોજયેત્ ।
ચંદ્રાર્કે તુ સહસ્રાંશં દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્

{ગન્ધનાગદ્રુતિઃ}
વૃષસ્ય મૂત્રમાદાય ગજસ્ય મહિષસ્ય વા ।
તન્મધ્યે સૂતનાગં તુ દ્રાવિતં સપ્તધા ક્ષિપેત્

તતસ્તસ્યૈવ પત્રાણિ કણ્ટવેધ્યાનિ કારયેત્ ।
ગંધકં ચૂર્ણિતં શુદ્ધં પત્રાણાં તુ ચતુર્ગુણમ્

અલક્તકેન સંસિક્તં કાર્પાસપત્રવત્કૃતમ્ ।
તસ્ય શુષ્કસ્ય પૃષ્ઠે તુ નરરોમાણિ દાપયેત્

તત્પૃષ્ઠે ચૂર્ણિતં ગંધં તતો નાગદલાનિ ચ ।
ગંધકં નરરોમાણિ તત્કાર્પાસં ચ પૃષ્ઠતઃ

અનેન કારયેદ્વર્તિં બહિઃ સૂત્રેણ વેષ્ટયેત્ ।
કરંજતૈલમધ્યે તુ દશરાત્રં તુ ધારયેત્

પ્રજ્વાલ્ય ચોભયાગ્રે તુ દ્રુતં તૈલં સમાહરેત્ ।
ભાણ્ડે સકાંજિકે ચૈવ તસ્માદુદ્ધૃત્ય રક્ષયેત્ ।
કાચકૂપ્યાં પ્રયત્નેન ગન્ધનાગદ્રુતિસ્ત્વિયમ્

{મેર્ચુર્ય્:: પ્રેપરતિઓન્ fઓર્ જારણ}
શુદ્ધસૂતં દૃઢં મર્દ્યં રજનીચૂર્ણસંયુતમ્ ।
ચૂર્ણં યાવદ્ ભવેત્કૃષ્ણં ક્ષાલયેદુષ્ણકાંજિકૈઃ

એવં ત્રિસપ્તધા કુર્યાત્તતો જારણમારભેત્ ।
{મેર્ચુર્ય્:: ગર્ભદ્રુતિ}
અમ્લૈર્મનઃશિલાં પિષ્ટ્વા તેન લેપં તુ કારયેત્

ગોસ્તનાકારમૂષાયામસ્યાં પૂર્વરસં ક્ષિપેત્ ।
ચતુઃષષ્ટ્યંશતઃ પૂર્વા દેયા ગંધદ્રુતિઃ ક્રમાત્

રુદ્ધ્વા મૂષાં વિશોષ્યાથ ગર્તે ગોમયપૂરિતે ।
મૂષાર્ધં વિન્યસેત્તત્ર કરીષતુષવહ્નિના

કપોતાખ્યં પુટં દેયં સ્વાંગશીતં સમુદ્ધરેત્ ।
દદ્યાદ્ અજીર્ણશઙ્કાયાં સિંહવલ્લીરસસ્ય તુ

ચતુર્બિન્દુપ્રમાણં તુ તદ્વદ્ગર્તે પુટે પચેત્ ।
એવં પુનઃ પુનર્જાર્યં ગન્ધનાગદ્રુતિઃ ક્રમાત્

ત્રિગુણં જારિતઃ સૂતો ભવેજ્જાંબૂનદપ્રભઃ ।
અસ્ય સૂતસ્ય પાદાંશં પક્વબીજં સુચૂર્ણિતમ્ ।
મર્દયેચ્ચણકામ્લેન યામાદ્ ગર્ભે દ્રવત્યલમ્

{ગોલ્દ્:: દ્રાવણ}
મૂષાયન્ત્રગતં દ્રાવ્યં પૂર્વવત્ સ્વેદનેન વૈ ।
જીર્ણે બીજં પુનર્દત્ત્વા દ્રાવ્યં ગર્ભેઽથ જારયેત્

એવં બીજં સમં જાર્યં પક્વં વા રઞ્જને ક્રમાત્ ।
ગર્ભં દ્રાવણબીજં વા યથેષ્ટૈકં તુ જારયેત્

તતસ્તુ ત્રિગુણં રીતિસ્તારં વાહ્યં ધમન્ ધમન્ ।
તારારિષ્ટં ભવેત્તત્તુ કૃત્વા પત્રં પ્રલેપયેત્

સક્ષૌદ્રં પૂર્વસૂતેન દ્વાત્રિંશાંશેન તત્પુનઃ ।
વેષ્ટ્યમર્કદલૈઃ પચ્યાદ્દોલાયંત્રે સકાંજિકૈઃ

દશાહાન્તે સમુદ્ધૃત્ય દ્રાવિતં કાંચનં ભવેત્

{મેર્ચુર્ય્:: જારણ wઇથ્ અભ્રસત્ત્વ}
સમુખે નિર્મુખે વાથ રસરાજે તુ જારયેત્ ।
પૂર્વવદ્વ્યોમચૂર્ણં તુ ચારિતં જારયેત્ ક્રમાત્

ચતુઃષષ્ટિગુણં યાવત્તતઃ સાર્યં ચ જારયેત્ ।
ચારયેજ્જારયેત્તદ્વત્ યાવત્ ષષ્ટિગુણં ભવેત્ ।
તતો માક્ષિકસત્વં ચ પાદાંશં તત્ર જારયેત્

{મેર્ચુર્ય્:: ગર્ભદ્રુતિ}
મહારસૈશ્ચોપરસૈર્યત્કિંચિત્સત્વમાહરેત્ ।
તન્મધ્યગં તુ પાદાંશં સૂતે દત્ત્વા વિમર્દયેત્

તપ્તખલ્વે ચતુર્યામં ગર્ભદ્રાવકસંયુતમ્ ।
તત્તત્સર્વં દ્રવત્યેવ મૂષાયન્ત્રેઽથ જારયેત્

ઇત્યેવં સર્વસત્વાનિ દ્રાવયોગાચ્ચ જારયેત્ ।
{મેર્ચુર્ય્:: ગર્ભદ્રુતિ, જારણ}
રઞ્જિતં પક્વબીજં ચ શુદ્ધં તામ્રં ચ હાટકમ્

ગર્ભદ્રાવણબીજં ચ મૃતતીક્ષ્ણં સમં સમમ્ ।
સર્વં ચ મર્દિતં ખોટં કૃત્વા ધામ્યં પુનઃ પુનઃ

ક્ષિપેન્માક્ષિકચૂર્ણં ચ તામ્રે તીક્ષ્ણે ક્ષયં ગતે ।
સમુદ્ધૃત્ય તુ તદ્ બીજં પાદાંશં પૂર્વપારદે

પૂર્વવદ્ દ્રાવયેદ્ ગર્ભે મૂષાયન્ત્રેઽથ જારયેત્ ।
દ્વાત્રિંશદ્ગુણિતં બીજં ક્રમેણાનેન જારયેત્ ।
જીર્ણે ગર્ભે દ્રુતં સૂતં રઞ્જયેત્તન્નિગદ્યતે

{મેર્ચુર્ય્:: જારણ}
ગંધેન યન્મૃતં નાગં પક્વબીજસ્ય સાધનમ્ ।
તન્નાગં હેમસંતુલ્યમંધમૂષાગતં ધમેત્

તચ્ચૂર્ણમભિષિક્તં ચ પાદાંશં દાપયેદ્રસે ।
મર્દયેદમ્લવર્ગેણ ગર્ભદ્રાવણકેન વા

તપ્તખલ્વે ચતુર્યામં મૂષાયન્ત્રેઽથ જારયેત્ ।
અનેન ક્રમયોગેન જારયેત્તં કલાગુણમ્

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
મૃતં શુલ્બં મૃતં તીક્ષ્ણં સ્વર્ણે વાહ્યં તુ ષડ્ગુણમ્ ।
એતદ્ બીજં તતો જાર્યં ક્રમાદ્ યાવચ્ચતુર્ગુણમ્

પૂર્વવદ્ દ્રાવિતં ખલ્વે મૂષાયન્ત્રે ચ પૂર્વવત્ ।
બદ્ધરાગસ્તદા સૂતો જાયતે કુંકુમપ્રભઃ

ઇત્યેવં રઞ્જનં સૂતે કૃત્વા સાર્યં ત્રિધા ક્રમાત્ ।
સારિતં જારયેન્મૂત્રે મૂષાયન્ત્રે પુટન્પુટન્

જારિતં સારયેત્પશ્ચાત્સારિતં ચૈવ જારયેત્ ।
અનેન ક્રમયોગેન સપ્તશૃઙ્ખલિકાક્રમાત્

તતસ્તસ્ય મુખં બદ્ધ્વા પૂર્વવદ્ બન્ધયેચ્ચ તમ્ ।
ક્રામણેન સમાયુક્તં કોટિભાગેન વેધયેત્ ।
દ્રુતં તામ્રં તુ તદ્દિવ્યં ભવેત્સ્વર્ણં ન સંશયઃ

{સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
હિંગુલોત્થિતસૂતં ચ ભૂનાગૈર્મર્દયેત્ ત્ર્યહમ્ ।
તપ્તખલ્વે તતઃ પાત્યમ્ ઊર્ધ્વલગ્નં સમાહરેત્

પાદાંશં જારયેત્તસ્ય દ્વંદ્વિતં વ્યોમસત્ત્વકમ્ ।
તતો માક્ષિકસત્વં ચ પાદાંશં તત્ર જારયેત્

પૂર્વવદ્ દ્વંદ્વયોગેન માત્રાપાકં ચ પૂર્વવત્ ।
મહારસૈશ્ચોપરસૈર્યત્સત્ત્વં પાતિતં પુરા

તત્સત્ત્વં ચ પૃથક્પાદં સૂતે દત્ત્વા વિમર્દયેત્ ।
તપ્તખલ્વે દિનૈકં તુ ગર્ભદ્રાવણસંયુતમ્

દ્રવત્યેવ તતો જાર્યં મૂષાયન્ત્રં તુ પૂર્વવત્ ।
જીર્ણે જીર્ણે પુનર્દેયં પ્રતિસત્ત્વં ક્રમેણ વૈ

તતસ્તથૈવ પાદાંશં ગર્ભદ્રાવણબીજકમ્ ।
પૂર્વવદ્ દ્રાવિતં જાર્યં ક્રમેણાનેન ષડ્ગુણમ્

સારણાદિક્રામણાન્તં તારે વેધં પ્રદાપયેત્ ।
સહસ્રાંશેન તત્સ્વર્ણં ભવેજ્જાંબૂનદપ્રભમ્

{મેર્ચુર્ય્:: જારણ ઓf સુલ્fઉર્}
શાકવૃક્ષસ્ય પત્રાણાં કોમલાનાં દ્રવં હરેત્ ।
દ્રવં ચ બ્રહ્મપુષ્પાણાં વિષ્ણુક્રાન્તાદ્રવં તથા

દ્રવૈરેભિઃ શુદ્ધગંધં ભાવયેદ્દિનસપ્તકમ્ ।
ઇષ્ટિકાગર્ભમધ્યે તુ સુશુદ્ધં પારદં ક્ષિપેત્

મુખં સ્વચ્છેન વસ્ત્રેણ છાદયેત્તસ્ય પૃષ્ઠતઃ ।
દશાંશં પૂર્વગંધં તુ દત્ત્વા શ્રાવેણ રોધયેત્

પૃષ્ઠે લઘુપુટં દેયં જીર્ણે ગંધં પુનઃ ક્ષિપેત્ ।
તદ્વજ્જાર્યં પુટેનૈવ પુનર્દેયં ચ ગંધકમ્

એવં જાર્યં સમં ગંધં તતો યંત્રાત્સમુદ્ધરેત્ ।
અથવા ગંધતુલ્યં તુ જાર્યં તેન રસસ્ય તુ

જારયેત્પૂર્વયોગેન કાચકૂપ્યન્તરેઽપિ વા

{ચોપ્પેર્, લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
અસ્યૈવ રસરાજસ્ય સમાંશં વ્યોમસત્ત્વકમ્ ।
દ્વંદ્વિતં પૂર્વવજ્જાર્યં માત્રાયુક્તિશ્ચ પૂર્વવત્

તતો રસકસત્વં ચ જાર્યમ્ અષ્ટગુણં રસે ।
તીક્ષ્ણશુલ્બોરગં ચૈવ ક્રમાદ્ અષ્ટગુણં રસે

પ્રત્યેકં જારયેદ્યત્નાદભિષિક્તં તુ પૂર્વવત્ ।
પક્વબીજં તતો જાર્યં દ્વાત્રિંશદ્ગુણિતં ક્રમાત્

અથાસ્ય રસરાજસ્ય ગર્ભદ્રાવણબીજકમ્ ।
તપ્તખલ્વે સમં દત્ત્વા ગર્ભદ્રાવકસંયુતમ્

મર્દયેદ્દિનમેકં તુ ગર્ભે દ્રવતિ તદ્ દ્રુતમ્ ।
મૂષાયન્ત્રે તતો જાર્યં પૂર્વવત્સ્વેદનેન વૈ

તજ્જીર્ણે રંજકં બીજં તુલ્યં દત્ત્વાથ પૂર્વવત્ ।
દ્રાવયેત્ દ્રવગર્ભે તુ તદ્વજ્જાર્યં ક્રમેણ વૈ

યાવચ્ચતુર્ગુણં યત્નાદ્ દ્રુતં ગર્ભેઽથ જારયેત્ ।
અનેન ક્રમયોગેન ભવેલ્લાક્ષાનિભો રસઃ

તતસ્તં પક્વબીજેન સારિતં જારયેત્ ક્રમાત્ ।
પ્રતિસારણકં કુર્યાજ્જારયેચ્ચાથ સારયેત્

સપ્તશૃઙ્ખલિકાયોગાન્મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્ ।
ક્રામણેન સમાયુક્તં શુલ્બે વેધં પ્રદાપયેત્

નાગે વા કોટિભાગેન દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્

{રસબીજ}
તિન્તિણીબ્રહ્મમાણ્ડૂકીદ્રવૈર્ધાન્યાભ્રકં ક્રમાત્ ।
મર્દયેત્ ત્રિદિનં ચાથ ભાવયેત્ તિંતિણીદ્રવૈઃ

ઘર્મે દિનત્રયં યાવત્ શોષ્યં પેષ્યં પુનઃ પુનઃ ।
મૃત્ખર્પરે શુદ્ધસૂતં ક્ષિપ્ત્વા સોષ્ણં તુ કારયેત્

ગંધકં ત્રુટિમાત્રં તુ પૂર્વાભ્રં ત્રુટિમાત્રકમ્ ।
દત્ત્વા દત્ત્વા ચ મૃદ્વગ્નૌ પચેત્સ્યાદભ્રપિષ્ટિકા

એકવીરારસૈર્ભાવ્યં ગંધં ઘર્મે ત્રિસપ્તધા ।
તં ગંધકં સ્નિગ્ધભાણ્ડે દ્રાવ્ય મૃદ્વગ્નિના ક્ષિપેત્

તન્મધ્યે પૂર્વપિષ્ટિં તુ દોલાયંત્રે વિધૌ પચેત્ ।
ષડ્ગુણં જારયેદેવં ગંધકં મૃદુવહ્નિના

તદ્રસં ભાગમેકં તુ પક્વબીજસ્ય ષોડશ ।
ભાગાઃ સુરઞ્જિતસ્યૈવ ચૂર્ણીકૃત્વાથ દ્વંદ્વયેત્

પૂર્વવદ્ દ્વંદ્વલિપ્તાયાં મૂષાયાં ધમનેન ચ ।
રસબીજમિદં ખ્યાતં ચૂર્ણિતં ચાભિષેચયેત્

{મેર્ચુર્ય્:: જારણ:: wઇથ્ રસબીજ}
અથાતઃ શુદ્ધસૂતસ્ય કાચકૂપ્યાં ગતસ્ય ચ ।
પૂર્વવદ્ ભાવિતં ગંધં જાર્યં તસ્યૈવ ષડ્ગુણમ્

જારયેદ્વા તુલાયંત્રે ગૌરીયંત્રક્રમેણ વૈ ।
તસ્યૈવ રસરાજસ્ય પાદાંશં રસબીજકમ્

પૂર્વવદ્ દ્રાવયેદ્ ગર્ભે મૂષાયન્ત્રેઽથ જારયેત્ ।
અનેન ક્રમયોગેન દ્રાવ્યં જાર્યં પુનઃ પુનઃ ।
દ્વિરષ્ટગુણિતં યાવદ્ રસબીજં રસસ્ય વૈ

{સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
ભાગદ્વયં શુદ્ધતારં ભાગૈકં શુદ્ધહાટકમ્ ।
સમાવર્ત્ય તુ તત્પત્રં કૃત્વા પૂર્વરસેન વૈ

લેપયેન્મધુનાક્તેન સહસ્રાંશેન તત્પુનઃ ।
વેષ્ટયેદર્કજૈઃ પત્રૈર્દોલાયંત્રે સકાંજિકે

દશાહં પાચિતં દ્રાવ્યં દિવ્યં ભવતિ કાંચનમ્

{મેર્ચુર્ય્:: કોટિવેધિન્}
સુશુદ્ધં નાગચૂર્ણં તુ પૂર્વવચ્ચાભિષેકિતમ્ ।
સમુખે સૂતરાજેન્દ્રે જારયેદભ્રસત્વવત્

ષટ્ત્રિંશગુણિતં યાવત્તાવજ્જાર્યં ક્રમેણ વૈ ।
ગર્ભદ્રાવણબીજં ચ પૂર્વવદ્ દ્રાવિતં ક્રમાત્

જારયેત્ત્રિગુણં તસ્ય બીજં યદ્રંજકં પુનઃ ।
સમં જાર્યં પુનઃ જાર્યં પક્વબીજેન વૈ ક્રમાત્

સપ્તશૃંખલિકાયોગાન્મુખં રુદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્ ।
ક્રામણેન સમાયુક્તં કોટિવેધી ભવેદ્રસઃ

{ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્}
નાગવજ્જારયેદ્ બંગં ષટ્ત્રિંશગુણિતં ક્રમાત્ ।
પૂર્વવદ્દ્રાવિતં ગર્ભે તારબીજં તુ જારયેત્

ત્રિગુણં તુ ભવેદ્યાવત્તતસ્તેનૈવ સારયેત્ ।
સપ્તશૃઙ્ખલિકાયોગાન્મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્

ક્રામણેન સમાયુક્તં તામ્રે વેધં પ્રદાપયેત્ ।
કોટિભાગેન તત્તારં ભવેત્કુંદેન્દુસન્નિભમ્

{સિલ્વેર્, ચોપ્પેર્, લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
સમુખે નિર્મુખે વાથ સૂતરાજે તુ જારયેત્ ।
દ્વંદ્વિતં વ્યોમસત્વં તુ યાવદ્ અષ્ટગુણં તથા

તતો રસકસત્વં ચ જાર્યમ્ અષ્ટગુણં તથા ।
પક્વબીજં સમાંશં ચ જારયેદભ્રસત્વવત્

સ્વર્ણેન દ્વંદ્વિતં વજ્રં સમાંશેન તુ જારયેત્ ।
પૂર્વવત્કચ્છપે યન્ત્રે બિડયોગેન વૈ તથા

ગર્ભદ્રાવણબીજં ચ પાદાંશં તપ્તખલ્વકે ।
મર્દયેન્માતુલિંગામ્લૈર્ગર્ભે દ્રવતિ તત્ક્ષણાત્

ગર્ભદ્રાવણયોગં વા દત્ત્વા દ્રવતિ મર્દનાત્ ।
મૂષાયન્ત્રેણ તત્સૂતં પચેત્કારીષવહ્નિના

જીર્ણે બીજં પુનર્દ્રાવ્યં જારયેદ્ દ્રાવયેત્પુનઃ ।
એવં ચતુર્ગુણં જાર્યં ગર્ભે દ્રાવણબીજકમ્

તતસ્તુ રંજકં બીજં તદ્વજ્જાર્યં સમં ક્રમાત્ ।
સારણાદિક્રામણાન્તં પૂર્વવત્કારયેત્ ક્રમાત્

તારે તામ્રે ભુજંગે વા કોટિભાગેન યોજયેત્ ।
કરોતિ કનકં દિવ્યં દેવાભરણમુત્તમમ્

{મેર્ચુર્ય્:: ધૂમવેધિન્; ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
સમુખે સૂતરાજેન્દ્રે જારયેદભ્રસત્વવત્ ।
સ્વર્ણાદિમુણ્ડપર્યન્તમ્ અષ્ટલોહં પૃથક્ ક્રમાત્

પ્રત્યેકમષ્ટગુણિતમ્ અભિષેકં ચ પૂર્વવત્ ।
અભ્રાદિસત્વં યત્સર્વં પ્રત્યેકં ત્રિગુણં ક્રમાત્

પૃથગ્જાર્યં કૂર્મયન્ત્રે બિડયોગેન પૂર્વવત્ ।
તતસ્તુ પાદપાદાંશં ગર્ભદ્રાવણબીજકમ્

પૂર્વવદ્દ્રાવિતં જાર્યં ત્રિગુણં તુ યદા ભવેત્ ।
તતસ્તુ પક્વબીજેન સારયેજ્જારયેત્ત્રિધા

ઇત્યેવં સપ્તધા કુર્યાન્મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્ ।
ધૂમાવલોકવેધી સ્યાત્તામ્રં ભવતિ કાંચનમ્

એવં ચારણજારણં બહુવિધં કૃત્વા રસે સંક્રમં ગર્ભે દ્રાવણબીજકં ચ વિધિના ગર્ભદ્રુતં કારયેત્ ।
જીર્ણે રંજનસારણામુખમથો બદ્ધ્વાથ બદ્ધ્વા રસં કુર્યાત્કાંચનમભ્રમેરુસદૃશં દાનાય ભોગાય વૈ