રસરત્નાકર · અધ્યાય 3.16

ર્રા, 3, 16
યાસાં છેદેન રક્તં પ્રવહતિ સતતં પ્રાયશો રક્તભૂમૌ ।
સંગ્રાહ્યા ભૂલતાસ્તા વિષહરધનદં પાતયેત્તેષુ સત્ત્વમ્ ।
તદ્યુક્ત્યા પારદેન્દ્રે ચરતિ યદિ સમં સારણાકર્મયોગૈર્બદ્ધોઽયં કોટિવેધી સમરવિરજતે યોજયેદ્ ભાસ્કરે વા

{ભૂનાગસત્ત્વ (1)}
ભૂલતા કાંતપાષાણં ચૂર્ણં કૃત્વા સમં સમમ્ ।
તત્સત્વમભ્રવદ્ ગ્રાહ્યં તત્રત્યૈરૌષધૈઃ સહ

{ભૂનાગસત્ત્વ (2)}
સૌવીરં કાંતપાષાણં તીક્ષ્ણં પાષાણચૂર્ણકમ્ ।
એતેષાં તુલ્યભૂનાગચૂર્ણમેકત્ર કલ્પયેત્

અભ્રવદ્ ગ્રાહયેત્સત્વં તત્રત્યૈરૌષધૈર્ધમન્

{ભૂનાગસત્ત્વ (3)}
કાંતપાષાણસૌવીરચૂર્ણં સ્યાદ્ભૂલતાસમમ્ ।
અભ્રવદ્ગ્રાહયેત્સત્વં રસરાજસ્ય બન્ધકમ્

{ભૂનાગસત્ત્વ (4)}
સૌવીરકાંતતીક્ષ્ણાનાં ચૂર્ણં ભૂનાગમૃત્સમમ્ ।
ધાર્યં ભાણ્ડે ક્ષિપેત્તસ્મિન્ સજીવા ભૂલતા પુનઃ

ઉદકૈઃ સેચયેન્નિત્યં યાવત્તદ્ભક્ષયન્તિ વૈ ।
તત્સત્ત્વમ્ અભ્રવત્પિણ્ડં બદ્ધ્વા સત્વં સમાહરેત્

{ભૂનાગસત્ત્વ (5)}
કાંતપાષાણચૂર્ણં તુ ભૂલતાચૂર્ણસંયુતમ્ ।
અજામૂત્રૈસ્ ત્રિસપ્તાહં ભાવયેદાતપે ખરે ।
તત્પિણ્ડં ધારયેત્કોષ્ઠ્યાં સત્વં ગ્રાહ્યં સુશોભનમ્

{ભૂનાગસત્ત્વ (6)}
ગોમૂત્રં રજની રાજી લવણં કલ્કયેત્સમમ્ ।
તેન સિઞ્ચ્યાત્તુ ભૂનાગં ખરે ઘર્મે દ્રવત્યલમ્

કંકુષ્ઠં તદ્દ્રવં તુલ્યં કૃત્વા સત્વં સમાહરેત્ ।
વ્યોમવત્ક્રમયોગેન રસબન્ધકરં ભવેત્

{ભૂનાગસત્ત્વ (7)}
ગંધકં રસકં ચૂર્ણ્ય ભૂલતાચૂર્ણતુલ્યકમ્ ।
વજ્રમૂષાન્ધિતં ધ્માતં સત્વં ભવતિ શોભનમ્

એતત્સત્વં વિચૂર્ણ્યાથ પૂર્વવચ્ચાભિષેકિતમ્

{ભૂનાગતૈલ}
દિનં ભૂનાગસંતુલ્યં મર્દ્યં સૌવીરમઞ્જનમ્ ।
પઞ્ચમાહિષસંમિશ્રં કૃત્વાથ વટકીકૃતમ્ ।
તસ્માત્પાતાલયંત્રેણ તૈલં ગ્રાહ્યં પુટેન વૈ

{ભૂનાગતૈલ}
ભૂલતાસ્તુ ગવાં મૂત્રૈઃ ક્ષાલયેત્તાભિરાહરેત્ ।
તૈલં પાતાલયંત્રેણ તત્તૈલં જારણે હિતમ્

{ગુહ્યસૂત}
તપ્તખલ્વે શુદ્ધસૂતં જીવદ્ભૂનાગસંયુતમ્ ।
ત્રિદિનં મર્દયેદ્ ગાઢં તત્સમસ્તં સમુદ્ધૃતમ્

ભૂનાગચૂર્ણયુક્તાયાં મૂષાયાં સંનિવેશયેત્ ।
તદૂર્ધ્વં ભૂલતાચૂર્ણં દત્ત્વા રુદ્ધ્વાથ શોષયેત્

ગર્તાન્તર્ગોમયં સાર્ધં ક્ષિપ્ત્વા મૂષાં નિવેશયેત્ ।
પાદમાત્રં તુ તાં ગર્ભે કરીષં તુષવહ્નિના

પુટે પચ્યાદ્દિનૈકં તુ સમુદ્ધૃત્યાથ દાપયેત્ ।
ઊર્ધ્વાધો ભૂલતાચૂર્ણં દત્ત્વા તદ્વત્પુટે પચેત્

માસમાત્રમિદં કુર્યાદ્ભવેદગ્નિસહો રસઃ ।
જાયતે મૂર્તિબદ્ધસ્ય રાક્ષસો વડવામુખમ્

ગ્રસતે સર્વલોહાનિ સત્વાનિ વિવિધાનિ ચ ।
વજ્રાદિસર્વલોહાનિ દત્તાનિ ચ મૃતાનિ ચ ।
ગુહ્યસૂતમિદં ખ્યાતં વક્ષ્યતે ચાસ્ય જારણમ્

{ચન્દ્રાર્ક => ગોલ્દ્}
અસ્યૈવ ષોડશાંશેન દત્ત્વા ભૂનાગસત્ત્વકમ્ ।
તપ્તખલ્વે દિનં મર્દ્યં તતઃ સિદ્ધવિડાન્વિતમ્

ભૂનાગતૈલલિપ્તાયાં મૂષાયાં તન્નિવેશયેત્ ।
રુદ્ધ્વા સ્વેદ્યં કરીષાગ્નૌ જીર્ણસત્વં ચ પૂર્વવત્

દત્ત્વા મર્દ્યં તપ્તખલ્વે વિડં દેયં દશાંશતઃ ।
પૂર્વવલ્લિપ્તમૂષાયાં જારયેત્સ્વેદનેન વૈ

એવં સત્વં સમં જાર્યં પૂર્વવત્કચ્છપેન વા ।
ગર્ભદ્રાવેણ બીજં ચ પૂર્વવત્ ષડ્ગુણં શનૈઃ

જારયેદ્ દ્રાવિતં ગર્તે મૂષાયન્ત્રે તુ પૂર્વવત્ ।
તતસ્તુ રંજકં બીજં જાર્યમ્ અસ્યૈવ ષડ્ગુણમ્

તતસ્તુ પક્વબીજેન સપ્તશૃઙ્ખલિકાક્રમાત્ ।
સારણં જારણં કુર્યાન્મુખં બદ્ધ્વા તુ બન્ધયેત્

અનેન કોટિભાગેન ચંદ્રાર્કં કાંચનં ભવેત્

{ચોપ્પેર્ => ગોલ્દ્}
ગુહ્યસૂતં સુવર્ણં ચ તુલ્યમમ્લેન મર્દયેત્ ।
યાવદ્ ગોલં તુ તં કૃત્વા સારણાયાં તુ મધ્યતઃ

દ્વયોસ્તુલ્યં તુ ભૂનાગસત્વં મૂષાગતં દ્રુતમ્ ।
તસ્મિન્ સત્વે તુ તં ઢાલ્યં સર્વં ખોટં ભવેત્તુ તત્

ભૂનાગતૈલલિપ્તાયાં મૂષાયાં ચાન્ધિતં પુટેત્ ।
યાવત્સૂતાવશેષં સ્યાત્તાવલ્લઘુપુટૈઃ પચેત્

એવં પુનઃ પુનઃ કુર્યાત્ લિપ્ત્વા મૂષાગતં પુટમ્ ।
અથવા બિડલિપ્તાયાં મૂષાયાં ચાન્ધિતં પુટેત્

યાવત્સૂતાવશેષં સ્યાત્તાવલ્લઘુપુટૈઃ પચેત્ ।
ગર્ભદ્રાવણબીજં ચ સમં તસ્યૈવ સારયેત્

સારણાયન્ત્રમધ્યે તુ પૂર્વવજ્જારયેત્તતઃ ।
તતો વ્યોમાદિસત્વાનિ તુલ્યતુલ્યાનિ તસ્ય વૈ

મારિતાનિ પૃથગ્ભૂયો જારિતાનિ ચ કારયેત્ ।
તતસ્તુ રંજકં બીજં સારિતં તસ્ય જારયેત્

ચતુર્ગુણં યથા પૂર્વં લિપ્તમૂષાગતં પુટેત્ ।
તત્સાર્યં પક્વબીજેન યથા પૂર્વં ક્રમેણ વૈ

સપ્તશૃઙ્ખલિકાયોગાન્મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્ ।
કોટિભાગેન તેનૈવ તામ્રં ભવતિ કાંચનમ્

{ચન્દ્રાર્ક => ગોલ્દ્}
ભૂનાગસત્વસંતુલ્યં ગુહ્યસૂતં તુ મર્દયેત્ ।
દિવ્યૌષધીદ્રવૈર્મર્દ્યં તપ્તખલ્વે દિનત્રયમ્

તત્સર્વં વજ્રમૂષાયાં રુદ્ધ્વા સન્ધિં વિશોષયેત્ ।
કારીષાગ્નૌ દિવારાત્રૌ ત્રિશતં વા તુષાગ્નિના

સ્વેદયેન્મૃદુપાકેન સમુદ્ધૃત્યાથ મર્દયેત્ ।
દિવ્યૌષધીદ્રવૈરેવ તપ્તખલ્વે દિનાવધિ

તતો રુદ્ધ્વા ધમેદ્ ગાઢં ખોટં ભવતિ તદ્રસઃ ।
ગુહ્યસૂતં પુનસ્તુલ્યં દત્ત્વા તસ્મિન્દિનત્રયમ્

મર્દયેત્સ્વેદયેત્તદ્વત્ કુર્યાદ્ બન્ધં ચ પૂર્વવત્ ।
તુલ્યેન કાંજિકેનૈવ સારયેચ્ચાથ તેન વૈ ।
વેધયેચ્છતભાગેન ચંદ્રાર્કં કાંચનં ભવેત્

{ચન્દ્રાર્ક, ચોપ્પેર્, લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
રક્તવર્ણં તુ વૈક્રાંતં સુશુદ્ધં પલમાત્રકમ્ ।
વ્યાઘ્રીકંદોદરે પચ્યાદ્ દોલાયાં હયમૂત્રકૈઃ

અર્ધયામાત્સમુદ્ધૃત્ય વ્યાઘ્રીકંદદ્રવૈઃ પુનઃ ।
ભાવયેત્સપ્તધા ઘર્મે પશ્ચાત્તત્સમકાંચને

શુદ્ધસૂતં પલૈકં તુ ત્રયમેકત્ર મર્દયેત્ ।
વ્યાઘ્રીકંદદ્રવૈશ્ચાશ્વમૂત્રૈર્યામચતુષ્ટયમ્

તદ્ગોલં હણ્ડિકાયન્ત્રે યામં લઘ્વગ્નિના પચેત્ ।
ઉદ્ધૃત્ય મર્દયેદ્યામં પૂર્વદ્રાવૈઃ સમૂત્રકૈઃ

શતં પલં સ્વર્ણપત્રે અનેનૈવ તુ લેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા લઘુપુટૈઃ પચ્યાદ્વિંશદ્વારં પુનઃ પુનઃ

વ્યાઘ્રીકંદદ્રવૈશ્ચાશ્વમૂત્રૈશ્ચૈવ તુ મર્દયેત્ ।
એતત્સ્વર્ણં સાભિષિક્તં સત્વવત્સમુખે રસે

ચારયેજ્જારયેદેવં યાવચ્છતગુણં શનૈઃ ।
તદ્રસં ચાશ્વમૂત્રેણ વ્યાઘ્રીકંદદ્રવેણ ચ

બીજૈર્દિવ્યૌષધીનાં ચ તપ્તખલ્વે વિમર્દયેત્ ।
ત્રિદિનાન્તે સમુદ્ધૃત્ય વજ્રમૂષાન્ધિતં પુટેત્

દિવારાત્રૌ કરીષાગ્નૌ ત્રિરાત્રં ચ તુષાગ્નિના ।
એવં પુનઃ પુનઃ કુર્યાન્મર્દનં પુટપાચનમ્

સપ્તધા તત્પ્રયત્નેન તદ્રસો મ્રિયતે ધ્રુવમ્ ।
અનેનૈવાયુતાંશેન ક્રામણાન્તેન વેધયેત્

ચંદ્રાર્કં વા દ્રુતં તામ્રં નાગં વા કાંચનં ભવેત્ ।
ચારિતં પૂર્વસૂતં યન્મારણેન વિના તુ તત્

મારયેત્ પક્વબીજાનિ ત્રિધા તં જારયેત્ ક્રમાત્ ।
પૂર્વવદ્બંધનત્વં ચ કૃત્વા તં ક્રામણેન વૈ

યોજયેલ્લક્ષભાગેન ચંદ્રાર્કે દ્રાવિતે તુ તમ્ ।
સ્વર્ણં ભવતિ રૂપાઢ્યં શંભુના પરિકીર્તિતમ્

{મેર્ચુર્ય્:: કોટિવેધિન્}
પીતવર્ણં તુ વૈક્રાંતં શુદ્ધં ભાવ્યં દિનાવધિ ।
વ્યાઘ્રીદ્રવાશ્વમૂત્રાભ્યાં વ્યાઘ્રીકંદગતં પચેત્

દોલાયંત્રે દિવારાત્રં સમુદ્ધૃત્યાથ ચૂર્ણયેત્ ।
એતચ્ચૂર્ણં પલૈકં તુ સૂતે દશગુણે ક્ષિપેત્

વ્યાઘ્રીકંદદ્રવૈશ્ચાશ્વમૂત્રૈર્મર્દ્યં દિનાવધિ ।
અનેન લેપયેત્સ્વર્ણપત્રં શતપલં પુનઃ

વજ્રમૂષાગતં રુદ્ધ્વા ત્રિદિનં તુષવહ્નિના ।
સ્વેદયેદ્વા દિવારાત્રૌ કારીષાગ્નાવથોદ્ધરેત્

વ્યાઘ્રીકંદાશ્વમૂત્રાભ્યાં મર્દ્યં તદ્વત્પુટે પચેત્ ।
એવં શતપુટૈઃ પક્વમ્ અભિષિક્તં ચ કારયેત્

સમુખે રસરાજેન્દ્રે ચાર્યમેતચ્ચ જારયેત્ ।
વ્યોમસત્વક્રમેણૈવ યાવત્ શતગુણં શનૈઃ

મૂષાયન્ત્રે ઽથવા જાર્યં યથા પૂર્વં ક્રમેણ વૈ ।
તત્રસ્થસ્ય રસેન્દ્રસ્ય ગર્ભદ્રાવણબીજકમ્

પૂર્વવદ્ દ્રાવિતં ગર્તે ક્રમાજ્જાર્યં ચતુર્ગુણમ્ ।
તત્રસ્થં પક્વબીજેન જારયેત્સપ્તશૃઙ્ખલૈઃ

મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા કોટિવેધી ભવેદ્ રસઃ

{ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્}
કૃષ્ણવર્ણં તુ વૈક્રાંતં વ્યાઘ્રીકંદોદરે ક્ષિપેત્ ।
અશ્વમૂત્રૈર્દિનં સ્વેદ્યં તદ્ભાગૈકં વિચૂર્ણયેત્

શુદ્ધસૂતસ્ય ભાગૈકં તપ્તખલ્વે દિનાવધિ ।
વ્યાઘ્રીકંદદ્રવૈશ્ચાશ્વમૂત્રૈશ્ચૈવ તુ મર્દયેત્

તારં દત્ત્વા ષડંશેન પુનસ્તદ્વચ્ચ મર્દયેત્ ।
સર્વતુલ્યં પુનઃ સૂતં દત્ત્વા તત્રૈવ મર્દયેત્

જાતં ગોલં સમુદ્ધૃત્ય નિગલેન તુ લેપયેત્ ।
વજ્રમૂષાગતં રુદ્ધ્વા ત્રિદિનં તુષવહ્નિના

સ્વેદયેદ્વા દિવારાત્રૌ નિર્વાતે કરિષાગ્નિના ।
ઉદ્ધૃત્ય મર્દયેચ્ચાથ બીજૈર્દિવ્યૌષધીદ્રવૈઃ

ત્રિદિનં તપ્તખલ્વે તુ હયમૂત્રેણ સંયુતમ્ ।
પૂર્વવલ્લેપિતં રુદ્ધ્વા તદ્વત્પાચ્યં પુટેન વૈ

અનેન ક્રમયોગેન સપ્તધા પાચયેત્પુટૈઃ ।
અનેન વેધયેત્તામ્રં દ્રાવિતં શતમાંશતઃ ।
પૂર્વવત્ ક્રામણં દત્ત્વા તારં ભવતિ શોભનમ્

{ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્}
શ્વેતવર્ણં તુ વૈક્રાંતં સુશુદ્ધં પૂર્વવત્ ક્રમાત્ ।
રક્તવૈક્રાંતયોગેન તારં તેનૈવ મારયેત્

તત્તારં જારયેત્ સૂતે તદ્વચ્છતગુણૈઃ શનૈઃ ।
તદ્વન્માર્યં પુટેનૈવ ભવેદયુતવેધકઃ

તદ્વત્ વૈ તારબીજેન સારિતં જારયેત્ ક્રમાત્ ।
મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા લક્ષવેધી ભવેદ્રસઃ

દ્રુતે તામ્રે પ્રદાતવ્યં તત્તારં જાયતે શુભમ્

{સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
તામ્રવર્ણં તુ વૈક્રાંતં શુદ્ધહિંગુલસંયુતમ્ ।
મર્દયેદમ્લવર્ગેણ તપ્તખલ્વે દિનત્રયમ્

અનેન સ્વર્ણપત્રાણિ પ્રલિપ્તાનિ પુટે પચેત્ ।
સમુદ્ધૃત્ય પુનર્મર્દ્યમમ્લવર્ગેણ સંયુતમ્

પચેત્સપ્તપુટૈરેવં તદ્ભસ્મ પલમાત્રકમ્ ।
શુદ્ધસૂતપલૈકં તુ દિવ્યૌષધીદ્રવૈસ્ ત્ર્યહમ્

મર્દિતં કારયેદ્ ગોલં નિર્મલેન ચ લેપયેત્ ।
રુદ્ધ્વા દિનત્રયં સ્વેદ્યં કરીષતુષવહ્નિના

તતો દિવ્યૌષધીદ્રાવૈર્મર્દિતં નિગલેન ચ ।
રુદ્ધ્વા લિપ્ત્વા ધમેદ્ ગાઢં બંધમાયાતિ નિશ્ચિતમ્

અનેન શતમાંશેન તારં ભવતિ કાંચનમ્

{સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
રક્તવૈક્રાંતસત્વં તુ સહ હેમ્ના તુ ચૂર્ણયેત્ ।
દ્વંદ્વમેલાપલિપ્તાયાં મૂષાયાં ચાન્ધિતં ધમેત્

તત્ખોટં વાભિષિક્તં તુ સમુખે જારયેદ્રસે ।
અભ્રસત્વપ્રકારેણ જારયેત્પારદં સમમ્

તદ્રસં પક્વબીજેન સારયેત્પૂર્વવત્ત્રિધા ।
તદ્વચ્ચ જારણા કાર્યા મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્

સહસ્રાંશેન તેનૈવ તારં ભવતિ કાંચનમ્

{સિલ્વેર્, ચોપ્પેર્, લેઅદ્ => ગોલ્દ્}
રક્તવૈક્રાંતસત્વં ચ શુદ્ધસૂતં સમં સમમ્ ।
મર્દ્યં દિવ્યૌષધીદ્રાવૈસ્તપ્તખલ્વે દિનત્રયમ્

તતો નિગલલિપ્તાયાં મૂષાયાં ચાન્ધિતં પુટેત્ ।
કરીષાગ્નૌ દિવારાત્રૌ ત્રિદિનં ચ તુષાગ્નિના

સમુદ્ધૃત્ય પુનર્લેપ્યં તદ્ગોલં નિગલેન ચ ।
મૂષાન્તે લવણં દત્ત્વા રુદ્ધ્વા સંધિં વિશોષયેત્

પુનશ્ચ લવણં દત્ત્વા રુદ્ધ્વા સંધિં વિશોષયેત્ ।
લેપયેત્ શંખચૂર્ણેન તાં મૂષાં સર્વતોઽઙ્ગુલમ્ ।
કોષ્ઠીયન્ત્રે હઠાદ્ ધામ્યં બદ્ધો ભવતિ તદ્રસઃ

તારે તામ્રે ભુજંગે વા સહસ્રાંશેન વેધયેત્ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં દેવાભરણમુત્તમમ્

{ચપલાભેદાઃ}
રક્તા પીતા સિતા કૃષ્ણા ચપલા તુ ચતુર્વિધા ।
વૈક્રાંતસ્ય પ્રકારેણ શોધ્યાઃ સ્યૂ રસબન્ધકાઃ

{ચપલા:: વેધ wઇથ્ ~}
લાંગલી કરવીરાગ્નિગિરિકર્ણી ચ ટંકણમ્ ।
સૌવીરાઞ્જનતુલ્યાંશં નારીસ્તન્યેન પેષયેત્

વજ્રમૂષોદરં તેન લેપયેત્સર્વતોઽઙ્ગુલમ્ ।
ચપલા રક્તપીતા વા ભાગમેકં વિચૂર્ણયેત્

સુવર્ણભાગાશ્ચત્વારો દ્વિભાગં શુદ્ધપારદમ્ ।
દિવ્યૌષધીદ્રવૈર્મર્દ્યં સર્વમેતદ્દિનત્રયમ્

પૂર્વમૂષાં નિરુધ્યાથ છાયાશુષ્કં ધમેદ્ધઠાત્ ।
તત્સર્વં જાયતે ખોટં શતાંશેન તુ તેન વૈ

સુશુદ્ધં વેધયેન્નાગં ભવેદ્ ગુંજાનિભં તુ તત્ ।
નાગેનાનેન શુલ્બં તુ શતાંશેનૈવ વેધયેત્

અરુણાભં ભવેચ્છુલ્બં તેન શુલ્બેન વેધયેત્ ।
શુદ્ધતારં શતાંશેન તત્તારં કાંચનં ભવેત્

તદ્વચ્ચ જારણા કાર્યા મુખં બદ્ધ્વાથ બન્ધયેત્ ।
સહસ્રાંશેન તેનૈવ તારં ભવતિ કાંચનમ્

સુશુદ્ધં વેધયેન્નાગં ભવેદ્ગુંજાનિભં ચ તત્ ।
નાગેનાનેન શુલ્બં તુ શતાંશેનૈવ વેધયેત્

{લેઅદ્ => ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
ષડ્ભાગં ચપલાચૂર્ણં તારં સ્યાત્સપ્તભાગકમ્ ।
ભાગાષ્ટકં સુવર્ણં ચ નવભાગં ચ પારદમ્

સર્વં દિવ્યૌષધીદ્રાવૈર્મર્દયેદ્દિવસત્રયમ્ ।
તદ્ગોલં નિગલેનૈવ સર્વતો લેપયેદ્ ઘનમ્

લાંગલી કરવીરાગ્નિગૃધ્રવિષ્ઠા સમં સમમ્ ।
પેષયેન્માતુલિંગામ્લૈસ્તેન મૂષાં પ્રલેપયેત્

તદ્રુદ્ધ્વા પૂર્વવદ્ગોલં ધમેત્ખોટં ભવેત્તુ તત્ ।
તેનૈવ તુ શતાંશેન નાગે વેધં પ્રદાપયેત્

તેન નાગેન શુલ્બં ચ શતાંશેનૈવ વેધયેત્ ।
તામ્રેણ વેધયેત્તારં પૂર્વવત્કાંચનં ભવેત્

{સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
પલૈકં શુદ્ધસૂતં ચ કાચપાત્રે વિનિક્ષિપેત્ ।
પૂર્વવજ્જારિતં ગંધં ક્ષિપેત્તસ્મિન્પલત્રયમ્

જંબીરાણાં દ્રવં દત્ત્વા ગંધતુલ્યં શનૈઃ પચેત્ ।
વાલુકાભાણ્ડમધ્યે તુ યાવજ્જીર્યતિ ગંધકમ્

પૂર્વસંસ્કૃતધાન્યાભ્રં પલમેકં ચ તત્ર વૈ ।
ક્ષિપ્ત્વા જંબીરનીરં ચ બિડં દત્ત્વાથ પાચયેત્

જીર્ણે યાવદ્ ભવેત્તત્તુ હ્યમ્લં તાવત્ક્ષિપન્પચેત્ ।
તસ્મિન્સ્વર્ણં પલૈકં તુ ચૂર્ણિતં ચાભિષેકિતમ્

ક્ષિપેત્તસ્મિન્વિડં ચાથ દેયં જંબીરસંયુતમ્ ।
પચેજ્જીર્ણં ભવેદ્યાવત્તત્રૈવ મૃદુવહ્નિના

બિડમમ્લં ક્ષિપન્નેવ જીર્ણે ચોદ્ધૃત્ય મર્દયેત્ ।
ત્રિદિનં તપ્તખલ્વે તુ દિવ્યૌષધીદ્રવૈર્યુતમ્

મૂલમીશ્વરલિઙ્ગ્યુત્થં શિગ્રુમૂલં ચ પેષયેત્ ।
વજ્રમૂષામનેનૈવ લિપ્ત્વા પૂર્વરસં ક્ષિપેત્

રુદ્ધ્વા સ્વેદ્યં કરીષાગ્નાવહોરાત્રાત્ સમુદ્ધરેત્ ।
પૂર્વવન્મર્દિતં રુદ્ધ્વા ધમેદ્ બદ્ધો ભવેદ્રસઃ

ચતુઃષષ્ટિતમાંશેન દત્તે તારમનેન વૈ ।
વેધયેજ્જારયેદ્ દિવ્યં કાંચનં સિદ્ધસંમતમ્

{સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્}
શતનિષ્કં શુદ્ધસૂતં દશનિષ્કં તુ ગંધકમ્ ।
ક્ષણં કન્યાદ્રવૈર્ મર્દ્યં પાતનાયંત્રગં પચેત્

ઊર્ધ્વલગ્નં સમાદાય ગંધકં દશનિષ્કકમ્ ।
દત્ત્વા મર્દ્યં પુનસ્તદ્વદ્યંત્રે પચ્યાત્ સમુદ્ધરેત્

એવં પુનઃ પુનઃ કુર્યાદેકવિંશતિવારકમ્ ।
ગૌરીયન્ત્રે તુ તત્સૂતં ક્ષિપ્ત્વા દેયં તુ ગંધકમ્

ભાવિતં પૂર્વયોગેન વિંશત્યંશેન ચૂર્ણિતમ્ ।
રુદ્ધ્વા લઘુપુટે પચ્યાજ્જીર્ણે ગંધં પ્રદાપયેત્

એવં પુનઃ પુનર્જાર્યં યથાશક્તિ ક્રમેણ વૈ ।
જીર્ણે શતગુણે ગન્ધે શતવેધી ભવેદ્રસઃ

સહસ્રગુણિતે જીર્ણે સહસ્રાંશેન વેધયેત્ ।
લક્ષજીર્ણે લક્ષવેધી કોટિવેધી ભવેદ્રસઃ

જીર્ણે કોટિગુણે ગન્ધેઽપ્યેવં સ્યાદુત્તરોત્તરમ્ ।
સારયેત્ પક્વબીજેન પૂર્વવજ્જારયેત્ ક્રમાત્

મુખં બદ્ધ્વા રસં બદ્ધ્વા તારે વેધં પ્રદાપયેત્ ।
જાયતે કનકં દિવ્યં દેવાભરણભૂષણમ્

ભૂસત્ત્વકૈઃ પરમગુહ્યતમૈઃ સસૂતૈર્ વૈક્રાન્તકૈઃ સચપલૈ રસગંધકૈશ્ચ ।
દૃષ્ટ્વાનુભૂય સકલં સુખસાધ્યયોગૈઃ સમ્યક્ સુવર્ણકરણં ગદિતં સુધીનામ્