રસપ્રકાશસુધાકર · અધ્યાય 9

દિવ્યૌષધીનાં નામાનિ કથ્યન્તેઽત્ર મયાધુના
ચતુઃષષ્ટિમિતાઃ સમ્યગ્ રસબન્ધકરાઃ શુભાઃ
સોમવલ્લી તથા સોભવ્ ઋક્ષં સોમકલા લતા ॥

ભૂપદ્મિની ગોનસા ચેદ્ ઉચ્ચટા ચેશ્વરી લતા
ભૂતકેશી કૃષ્ણલતા લશુની ચ રુદન્તિકા
વારાહી સપ્તપત્ત્રા ચ નાગિની સર્પિણી તથા ॥

છત્ત્રિણી ચૈવ ગોશૃંગી જ્યોતિર્નામ્ની ચ રક્તિકા
પત્ત્રવલ્લી કાકિની ચ ચાણ્ડાલી તામ્રવલ્લિકા ॥

પીતવલ્લી ચ વિજયા મહૌષધ્યમરી લતા
નવનીતા રુદ્રવલ્લી લમ્બિની ભૂમિતુમ્બિકા ॥

ગાન્ધર્વી વ્યાઘ્રપાદી ચ ગોમારી ચ ત્રિશૂલિની
ત્રિદણ્ડી કરસી ભૃંગ વલ્લી ચમરિકા તથા ॥

કરવલ્લી લતા ચૈવ વજ્રાઙ્ગી ચિરવલ્લ્યપિ
રોહિણી બિલ્વિની ભૂત શોચની ચૈવ કથ્યતે ॥

માર્કણ્ડી ચ કરીરી ચ હ્ય્ અક્ષરા કુટજા તથા
મૂલકન્દામ્બુવલ્લી ચ મુનિવલ્લી ચ કીર્તિતા ॥

ઘૃતગન્ધા નિમ્બુવલ્લી તિલકન્દાતસીતલા
બોધવલ્લી સત્ત્વગન્ધા કૂર્મવલ્લી ચ માધવી ॥

વિશાલા ચ મહાનાગી મણ્ડૂકી ક્ષીરગન્ધિકા
ચતુઃષષ્ટિરિતિ પ્રોક્તા દિવ્યૌષધ્યો મહાબલાઃ ॥

એકૈકાયા રસેનાપિ સૂતો બન્ધત્વમાપ્નુયાત્
અનયા સાધિતઃ સૂતો જરાદારિદ્ર્યનાશનઃ ॥

તાસ્તુ લક્ષણસંયુક્તાઃ સોમદેવેન ભાષિતાઃ
ગ્રન્થવિસ્તરભીત્યાત્ર નામમાત્રેણ કીર્તિતાઃ ॥

અતઃ પરં રસૌષધ્યઃ પ્રોચ્યન્તે શાસ્ત્રવર્ત્મના
જલોત્પલા ચિઞ્ચિકા ચ જલાપામાર્ગમાંસિકે ॥

જલકુમ્ભી મેઘનાદા ઈશ્વરી ચાપરાજિતા
માલાર્જુની વેણુકા ચ શિખિપાદા ચ તિક્તિકા ॥

કાશ્મર્યતિવિષા પ્રોક્તા સમઙ્ગા જાલિની તથા
તુષમ્બુકા ચ દુર્ગન્ધા પાષાણી શુકનાસિકા ॥

વનમાલી ચ વારાહી ગોજિહ્વા મુસલી તથા
પટોલી શઠિકા મૂર્વા પાટલા જલમૂલકા ॥

રસાજમારી કથિતા શિંશિકા સિતગન્ધિકા
પોતકી ચ વિષઘ્ની ચ બૃહતી ગરુડી તથા ॥

તુલસી ચ વિદારી ચ મઞ્જિષ્ઠા ચિત્રપાલિકા
જલપિપ્પલિકા ભાર્ંગી મણ્ડૂકી ચોત્તમા તથા ॥

ચન્દ્રોદકા સારિવા ચ હરિણી કુક્કુટાપિ ચ
સર્પાક્ષી હંસપાદી ચ વનકુષ્માણ્ડવલ્લિકા ॥

મર્કસ્ફોટી ધન્વયાસઃ પાગવઃ સ્થલસારિણી
અર્ધચન્દ્રા હેમપુષ્પી મોહિની વજ્રકન્દિકા ॥

અલમ્બુષા ચ હલિની રસચિત્રા ચ નન્દિની
વૃશ્ચિકાલી ગુડૂચી ચ વાસા શૃઙ્ગી ચ કથ્યતે ॥

અષ્ટષષ્ટિરિતિ પ્રોક્તા રસૌષધ્યો મહાબલાઃ
સૂતસ્ય મારણે પ્રોક્તા જારણે ચ નિયામને ॥

અષ્ટષષ્ટિર્ મહૌષધ્યઃ પ્રોચ્યન્તે રસશાસ્ત્રતઃ
ઋદ્ધિઃ શોષિણ્યધોગુપ્તા શ્રાવણી સારિવા તથા ॥

જ્યોતિષ્મતી તેજવતી રાસ્ના બાકુચી બિમ્બિકા
વિષાણિકા ચાશ્વગન્ધા વર્ષાભૂઃ શરપુષ્પિકા ॥

બલા ચાતિબલા નાગ બલા દન્તી મહાબલા
દ્રવન્તી નીલિની ચૈવ શતપુષ્પા પ્રસારણી ॥

વરા શતાવરી ચૈલા હપુષા સાતલા ત્રિવૃત્
સ્વર્ણક્ષીરી તુગા પૃથ્વી વિશાલા નલિકામલી ॥

ઇન્દ્રવારુણિકાકાહ્વે સિન્દુવારોઽજમોદિકા
ત્રાયમાણાસુરી શંખ પુષ્પી ચ ગિરિકર્ણિકા ॥

ધાતકી કદલી દૂર્વા અમ્લિકા કાસમર્દિકા
જન્તુપાદી ચ નિર્ગુણ્ડી દ્રાક્ષા નીલોત્પલં શમી ॥

નાલિકેરી ચ ખર્જૂરી ફલ્ગુઃ શિંશી ચ મલ્લિકા
વાર્ષિકી શાલ્મલી જાતી ગ્રીષ્મવર્ષા તુ યૂથિકા ॥

કેકિચૂડાજગન્ધા ચ લક્ષ્મણા તરુણીતિ ચ
અષ્ટષષ્ટિરિતિ પ્રોક્તા મહૌષધ્યો મહાબલાઃ ॥

અથેદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ સિદ્ધૌષધ્યો રસાધિકાઃ
દેવીલતા કાલવર્ણી વિજયાસુરી સિંહિકા ॥

પાલાશતિલકા ક્ષેત્રી સંવીરા તામ્રવલ્લિકા
નાહી કન્યા તથા સોમ રાજિકા ચ ટુટુમ્ભટી ॥

કુબેરાક્ષી ગૃધ્રનખી પર્પટી છિદ્રલમ્બિકા
ક્ષુત્કારી દુગ્ધિકા ભૃંગી ગઙ્ગેટી શરપુઙ્ખિકા ॥

અષ્ટાવલ્લી રાજશમી પનસી ચ જયન્તિકા
વિષખર્પરિકાવન્તી કાકાણ્ડોલામ્બુમૂલિકા ॥

સિદ્ધેશ્વરી હંસપાદી ખોટકા શૃઙ્ગરીટિકા
અધઃપુષ્પી મધુરાખ્યા શૃઙ્ખલા ગૃઞ્જનીતિ ચ ॥

જારાવલી મહારાષ્ટ્રી સહદેવેશ્વરી તથા
કાષ્ઠગોધામતી દેવ ગાન્ધારી રજનીઙ્ગુદી ॥

પલાશિની નાકુલી ચ કામ્બોજિકાશ્વિની તથા
ચક્રવલ્લી સર્પદંષ્ટ્રા શલ્લકી રોહિતા તથા ॥

તૌવરી વઙ્ગજા રાજ પદ્મા જમ્બીરવલ્લિકા
ગજપિપ્પલિકા ભૃંગ વલ્લી ચૈવાર્કવલ્લિકા ॥

જન્તુકારી શિગ્રુવલ્લી કરવીરા શિવાટિકા
નારાચી કાઞ્ચની ચાજ ગન્ધા સૂતેન્દ્રસિદ્ધિદાઃ ॥

અષ્ટષષ્ટિરિતિ પ્રોક્તાઃ સિદ્ધૌષધ્યો રસાધિકાઃ
સર્વકાર્યકરા દેહ લોહસિદ્ધિપ્રદાયકાઃ ॥