રસપ્રકાશસુધાકર · અધ્યાય 5

અથેદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ ગુણાધિક્યાન્મહારસાન્
તેષાં નામાનિ વર્ગાંશ્ચ સત્ત્વાનિ તદ્ગુણાંસ્તથા ॥

ક્રમેણ ગગનં તાપ્યં વૈક્રાંતં વિમલં તથા
રસકં શૈલસંભૂતં રાજાવર્તકસસ્યકે
એતે મહારસાશ્ચાષ્ટાવ્ ઉદિતા રસવાદિભિઃ ॥

ક્રમપ્રાપ્તમહં વક્ષ્યે ગગનં તુ ચતુર્વિધમ્
શ્વેતં રક્તં તથા પીતં કૃષ્ણં પરમસુંદરમ્ ॥

શ્વેતં શ્વેતક્રિયાયોગ્યં રક્તં પીતં હિ પીતકૃત્
કૃષ્ણાભ્રં સર્વરોગાણાં નાશનં પરમં સદા ॥

વજ્રં પિનાકં નાગં ચ મંડૂકમભિધીયતે
અનેન વિધિના પ્રોક્તા ભેદાઃ સન્તીહ ષોડશ ॥

અભ્રાણામેવ સર્વેષાં વજ્રમેવોત્તમં સદા
શેષાણિ ત્રીણિ ચાભ્રાણિ ઘોરાન્ વ્યાધીન્ સૃજન્તિ હિ
તસ્માદ્યત્નેન સદ્વૈદ્યૈર્ વર્જનીયાનિ નિત્યશઃ ॥

વજ્રાભ્રં ધમ્યમાનેઽગ્નૌ વિકૃતિં ન ક્વચિદ્ ભજેત્
સેવિતં તન્મૃતિં હન્તિ વજ્રાભં કુરુતે વપુઃ ॥

પિનાકં ચાગ્નિસંતપ્તં વિમુઞ્ચતિ દલોચ્ચયમ્
સેવિતં ચૈકમાસેન કૃમિં કુષ્ઠં કરોત્યલમ્ ॥

નાગાભ્રં ધ્માપિતં સમ્યક્ નાગવત્ સ્ફૂર્જતે ધ્રુવમ્
સેવિતં તત્પ્રકુરુતે ક્ષયરોગસમુદ્ભવમ્ ॥

વિષં હાલાહલં પીતં મારયત્યેવ નિશ્ચિતમ્
તથા નાગાભ્રનામેદં સદ્વૈદ્યઃ કથયત્યલમ્ ॥

મંડૂકાભ્રં પ્રકુરુતે તાપ્યમાનં હિ નિત્યશઃ
ક્ષણં ચાગ્નૌ ન તિષ્ઠેત મંડૂકસદૃશાં ગતિમ્ ॥

મંડૂકાભ્રં ન સેવ્યં હિ કથિતં રસવેદિભિઃ ॥

સ્વેદયેદ્દિનમેકં તુ કાંજિકેન તથાભ્રકમ્
પશ્ચાત્કુલત્થજે ક્વાથે તક્રે મૂત્રેઽથ વહ્નિના ॥

પાચિતં દોષશૂન્યં તુ શુદ્ધિમાયાતિ નિશ્ચિતમ્
તથાગ્નૌ પરિતપ્તં તુ નિષિઞ્ચેત્ સપ્તવારકમ્ ॥

કાંજિકે ચાપિ નિર્દોષમ્ અભ્રકે જાયતે ધ્રુવમ્
વરાક્વાથે તથા દુગ્ધે ગવાં મૂત્રે તથૈવ ચ
માર્કવસ્ય રસેનાપિ દોષશૂન્યં પ્રજાયતે ॥

સૂક્ષ્મચૂર્ણં તતઃ કૃત્વા પિષ્ટ્વા હંસપદીરસૈઃ
ચક્રાકારં કૃતં શુષ્કં દદ્યાદર્ધગજાહ્વયે ॥

ષટ્ પુટાનિ તતો દત્ત્વા પુનરેવં પુનર્નવા
રસેન મર્દિતં ગાઢમ્ અભ્રાંશેન તુ ટંકણમ્ ॥

પુનશ્ચ ચક્રિકાં કૃત્વા સપ્તવારં પુટેત્ખલુ
તણ્ડુલીયરસેનૈવ તદ્વદ્વાસારસેન ચ ॥

પુટયેત્સપ્તવારાણિ પુટં દદ્યાદ્ગજાર્ધકમ્
અનેન વિધિના ચાભ્રં મ્રિયતે નાત્ર સંશયઃ
ચન્દ્રિકારહિતં સમ્યક્ સિંદૂરાભં પ્રજાયતે ॥

કાસમર્દરસેનૈવ ધાન્યાભ્રં પાચિતં શુભમ્
શતવારેણ મ્રિયતે નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

એવં મુસ્તારસેનાપિ તણ્ડુલીયશિફારસૈઃ
ટંકણેન સમં પિષ્ટ્વા ચક્રાકારમથાભ્રકમ્ ॥

ષષ્ટિસંખ્યપુટૈઃ પક્વં સિન્દૂરસદૃશં ભવેત્
કુષ્ઠક્ષયાદિરોગઘ્નં અભ્રકં જાયતે ધ્રુવમ્ ॥

નાગવલ્લીદલરસૈર્ વટમૂલત્વચા તથા
વૃષામત્સ્યાદનીભ્યાં ચ મત્સ્યાક્ષ્યા સપુનર્ભુવા ॥

વટવૃક્ષસ્ય મૂલેન મર્દિતં પુટિતં ઘનમ્
સિંદૂરસદૃશં વર્ણે ભવેદ્વિંશતિમે પુટે ॥

સૂક્ષ્મં સૂક્ષ્મં જલપ્લાવં રક્તવર્ણસમુજ્જ્વલમ્
સર્વરોગહરં ચાપિ જાયતે બહુભિઃ પુટૈઃ ॥

મૃતં વજ્રાભ્રકં સમ્યક્ સેવનીયં સદા બુધૈઃ
વલિપલિતનાશાય દૃઢતાયૈ શરીરિણામ્ ॥

સર્વવ્યાધિહરં ત્રિદોષશમનં વહ્નેશ્ચ સંદીપનમ્ વીર્યસ્તંભવિવૃદ્ધિકૃત્પરમિદં કૃચ્છ્રાદિરોગાપહમ્
ભૂતોન્માદનિવારણં સ્મૃતિકરં શોફામયધ્વંસનં સદ્યઃ પ્રાણવિવર્ધનં જ્વરહરં સેવ્યં સદા ચાભ્રકમ્ ॥

યથા વિષં યથા વજ્રં શસ્ત્રો ઽગ્નિઃ પ્રાણહૃદ્યથા
ભક્ષિતં ચન્દ્રિકાયુક્તમ્ અભ્રકં તાદૃશં ગુણૈઃ ॥

પાદાંશં ટંકણં દત્ત્વા મુસલીરસમર્દિતમ્
ધ્માપિતં કોષ્ઠિકાયન્ત્રે સત્ત્વરૂપં પ્રજાયતે ॥

ખલ્વે પિષ્ટ્વા તુ મતિમાન્ સૂક્ષ્મચૂર્ણં તુ કારયેત્
ગાલિતં વસ્ત્રખણ્ડેન ઘૃતેન ચ પરિપ્લુતમ્ ॥

ભર્જિતં દશવારાણિ લોહખર્પરકેણ વૈ
અગ્નિવર્ણસમં યાવત્ તાવત્પિષ્ટ્વા તુ ભર્જયેત્ ॥

શુકપિચ્છસમં પિષ્ટ્વા ક્વાથે તુ વટમૂલજે
તતો વિંશતિવારાણિ પુટેચ્છૂકરસંજ્ઞકૈઃ ॥

વરાકષાયૈર્મતિમાન્ તથા કુરુ ભિષગ્વર
નીલીગુંજાવરાપથ્યામ્ ઊલકેન સુભાવયેત્ ॥

સંશુષ્કં ભક્ષયેદ્વિદ્વાન્ સર્વરોગહરં પરમ્
અભ્રસત્વાત્પરં નાસ્તિ રસાયનમનુત્તમમ્ ॥

યદિ ચેત્ શતવારાણિ પાચયેત્તીવ્રવહ્નિના
તદામૃતોપમં ચાભ્રં દેહલોહકરં પરમ્ ॥

ધાન્યાભ્રકં તતઃ કૃત્વા દ્વાત્રિંશત્પલમાત્રકમ્
લાક્ષાગુંજાક્ષુદ્રમીનાઃ ટઙ્કણં દુગ્ધમ્ આવિકમ્ ॥

સર્ષપાઃ શિગ્રુપિણ્યાકં સિન્ધૂત્થં મૃગશૃઙ્ગકમ્
માક્ષિકં ચ સમાંશાનિ સર્વાણ્યેવ તુ કારયેત્ ॥

ધાન્યાભ્રકેન તુલ્યેન મર્દયેન્મતિમાન્ભિષક્
પુનર્નવાયા વાસાયાઃ કાસમર્દસ્ય તણ્ડુલૈઃ ॥

મત્સ્યાક્ષ્યા હંસપદ્યાશ્ચ કારવેલ્લ્યા રસૈઃ પૃથક્
ખલગોધૂમયોશ્ચૂર્ણૈઃ કારયેદ્વટકાન્ શુભાન્ ॥

પશ્ચાત્ કોષ્ઠ્યાં ધમેચ્છુષ્કાન્ ભસ્ત્રિકાદ્વિતયેન તાન્
ખદિરસ્ય તુ ચાંગારૈઃ સત્વં નિઃસરતિ ધ્રુવમ્ ॥

પૃથક્ કૃત્વા તુ રવકાન્ કાંસ્યવર્ણાન્ વિશેષતઃ
તત્કિટ્ટં ગોમયેનાથ વટકાન્કારયેત્પુનઃ ॥

ધ્માપયેત્ પૂર્વવિધિના પુનઃ સત્વં હિ નિઃસરેત્
અનેન વિધિના કાર્યં પઞ્ચગવ્યેન મિશ્રિતમ્ ॥

પઞ્ચાજેનાથ મહિષી પઞ્ચકેન સમં કુરુ
પતત્યેવમસંદિગ્ધં સત્યં ગુરુવચો યથા ॥

અથાભ્રસત્ત્વરવકાન્ અમ્લવર્ગેણ પાચયેત્
શોધનીયગણેનૈવ મૂષામધ્યે તુ શોધયેત્ ॥

કાચટંકણગુંજાજ્ય સારઘૈઃ શોધયેત્ખલુ
મધુતૈલવસાજ્યેષુ દશવારાણિ ઢાલયેત્ ॥

માર્દવં કારયેત્સત્યં યોગેનાનેન સર્વદા
સત્વસ્ય ગોલકાનેવં તપ્તાનેવં તુ કાંજિકે ॥

નિર્વાપ્ય તત્ક્ષણાદેવ કણ્ડયેલ્લોહપારયા
અનેનૈવ પ્રકારેણ સૂક્ષ્મચૂર્ણં તુ કારયેત્ ॥

ભર્જયેદ્ ઘૃતમધ્યે તુ ત્રીણિ વારાણિ યત્નતઃ
પેષણં તુ પ્રકર્તવ્યં શિલાપટ્ટેન યત્નતઃ ॥

ધાત્રીપત્રરસેનાપિ તસ્યાઃ ફલરસેન વા
પુનર્ભુવા વાસયા ચ કાંજિકેનાથ ગન્ધકૈઃ
પુટયેદ્દશવારાણિ મ્રિયતે ચાભ્રસત્ત્વકમ્ ॥

મૃતં સત્વં હરેન્મૃત્યું સર્વરોગવિનાશનમ્
ક્ષયં પાણ્ડું ગ્રહણિકાં શ્વાસં શૂલં સકામલમ્ ॥

જ્વરાન્મેહાંશ્ચ કાસાંશ્ચ ગુલ્માન્પઞ્ચવિધાનપિ
મન્દાગ્નિમુદરાણ્યેવમ્ અર્શાંસિ વિવિધાનિ ચ ॥

અનુપાનપ્રયોગેણ સર્વરોગાન્નિહન્તિ ચ
અભ્રસત્વગુણાન્વક્તું શક્યતે ન સમાસતઃ ॥

કિંચિદ્રક્તોઽથ નીલશ્ચ મિશ્રવર્ણપ્રભઃ સદા
તૌલ્યે ગુરુશ્ચ મસૃણો રાજાવર્ત્તો વરઃ સ્મૃતઃ ॥

ગોમૂત્રેણાથ ક્ષારૈશ્ચ તથામ્લૈઃ સ્વેદિતાઃ ખલુ
ત્રિવારેણ વિશુધ્યન્તિ રાજાવર્તાદયો રસાઃ ॥

ચૂર્ણિતઃ શુકપિચ્છેન ભૃંગરાજરસેન વૈ
સપ્તવારેણ પુટિતો રાજાવર્ત્તો મરિષ્યતિ ॥

શ્લેષ્મપ્રમેહદુર્નામ પાણ્ડુક્ષયનિવારણઃ
પાચનો દીપનશ્ચૈવ વૃષ્યોઽનિલવિષાપહઃ ॥

કોશાતકી ક્ષીરકન્દો વંધ્યાકર્કોટકી તથા
કાકમાચી રાજશમી ત્રિફલા ગૃહધૂમકઃ ॥

રાજાવર્તો રસૈરેષાં સત્વં મુઞ્ચતિ મર્દિતઃ
ધ્માપિતઃ ખદિરાંગારૈર્ ભસ્ત્રિકાદ્વિતયેન ચ ॥

અષ્ટધારોષ્ઠફલકઃ ષટ્કોણો મસૃણો ગુરુઃ
શુદ્ધમિશ્રિતવર્ણૈશ્ચ યુક્તો વૈક્રાંત ઉચ્યતે ॥

શ્વેતઃ પીતસ્તથા કૃષ્ણો નીલઃ પારાવચ્છવિઃ
કર્બૂરઃ શ્યામવર્ણશ્ચ વૈક્રાંતશ્ચાષ્ટધા સ્મૃતઃ ॥

ક્વાથે કુલત્થજે સ્વિન્નો વૈક્રાંતઃ શુધ્યતિ ધ્રુવમ્
ગન્ધનિમ્બૂરસૈર્મર્દ્યઃ પુટિતો મ્રિયતે ધ્રુવમ્ ॥

આયુઃપ્રદસ્ત્રિદોષઘ્નો વૃષ્યઃ પ્રાણપ્રદઃ સદા
વેગપ્રદો વીર્યકર્તા પ્રજ્ઞાવર્ણૌ કરોતિ હિ ॥

રસાયનેષુ સર્વેષુ પૂર્વગણ્યસ્તુ રોગહા
વજ્રવદ્ ગુણકારી ચ વૈક્રાંતો રસબન્ધકઃ ॥

સૂર્યાતપે મર્દિતોઽસૌ સત્વપાતગણૌષધૈઃ
શુષ્કાયિતો વટીકૃત્ય મૂષાસ્થો ધ્માપિતોઽપિ વૈ ॥

સત્વં મુઞ્ચતિ વૈક્રાંતઃ સત્યં ગુરુવચો યથા
મૃતસૂતેન તુલ્યાંશં સત્વં વૈક્રાંતસંભવમ્ ॥

મૃતાભ્રસત્વસંયુક્તં મર્દિતં સમમાત્રકમ્
કણામધ્વાજ્યસંમિશ્રં વલ્લમાત્રં નિષેવિતમ્ ॥

સર્વાન્ રોગાન્નિહન્ત્યાશુ જીવેદ્ વર્ષશતં સુખી
ત્રિવર્ષસેવનાન્નૂનં વલીપલિતનાશનમ્ ॥

સદ્યો હાલાહલં પીતમ્ અમૃતં ગરુડેન ચ
સુધાયુક્તે વિષે વાન્તે પર્વતે મરુતાહ્વયે ॥

ઘનીભૂતં ચ સંજાતં સસ્યકં ખલુ કથ્યતે
નીલં મરકતચ્છાયં તેજોયુક્તં પ્રશસ્યતે ॥

સ્વેદિતં માહિષાજ્યાભ્યાં ગવાં મૂત્રૈર્નરસ્ય વા
દોલાયન્ત્રેણ યામૌ દ્વૌ શુધ્યત્યેવ હિ સસ્યકમ્ ॥

ગંધાશ્મટંકણાભ્યાં ચ લકુચદ્રાવમર્દિતમ્
કુક્કુટાહ્વૈઃ સપ્તપુટૈર્ મ્રિયતે ચાંધમૂષયા ॥

નિઘૃષ્ટં ટંકણેનૈવ નિમ્બૂદ્રાવેણ મૂષયા
ધ્માતં ચ તામ્રરૂપં હિ સત્ત્વં મુઞ્ચતિ સસ્યકમ્ ॥

વિષેણ સહિતં યસ્માત્ તસ્માદ્વિષગુણાધિકમ્
સુધાયુક્તં વિષં યેન સુધાધિકગુણં તથા ॥

ત્રિદોષશમનં ચૈવ વિષહૃદ્ ગુદશૂલનુત્
અમ્લપિત્તવિબન્ધઘ્નં રસાયનવરં સદા ॥

વાન્તિં કરોતિ રેકં ચ શ્વિત્રકુષ્ઠાપહં તથા
નામ્ના મયૂરતુત્થં હિ સર્વવ્યાધિનિવારણમ્ ॥

ભૂનાગસત્વસંયુક્તં સત્વમેતત્સમીકૃતમ્
અનયોર્મુદ્રૈકા કાર્યા શૂલઘ્ની સા ભવેત્ ખલુ ॥

ડાકિનીભૂતસંવેશ ચરાચરવિષં જયેત્
રાજ્ઞાં સદૈવ રક્ષાર્થં વિધાતવ્યા સુમુદ્રિકા ॥

માક્ષિકં દ્વિવિધં જ્ઞેયં રુક્મતાપ્યપ્રભેદતઃ
પ્રથમં માક્ષિકં સ્વર્ણં કાન્યકુબ્જસમુત્થિતમ્ ॥

સુવર્ણવર્ણસદૃશં નવવર્ણસમન્વિતમ્
તટે તપત્યાઃ સંજાતં તાપ્યાખ્યં માક્ષિકં વદેત્ ॥

પાષાણદલસંમિશ્રં પાણ્ડુરં પઞ્ચવર્ણવત્
ગુણાલ્પકં ભવત્યેતત્ સ્વલ્પં સત્ત્વં વિમુઞ્ચતિ ॥

મૂત્રે તક્રે ચ કૌલત્થે મર્દિતં શુષ્કમેવ ચ
ગંધાશ્મબીજપૂરાભ્યાં પિષ્ટં તચ્છ્રાવસંપુટે ॥

પઞ્ચવારાહપુટકૈર્ દગ્ધં મૃતિમવાપ્નુયાત્ ॥

લોહપાત્રે સુસંદગ્ધં લોહદણ્ડેન ઘર્ષિતમ્
યદા રક્તં ધાતુનિભં જાયતે નિંબુકદ્રવૈઃ ॥

ઘર્ષયેત્ ત્રિગુણં સૂતં મુક્ત્વા સંઘર્ષણં કુરુ
દિનૈકં ઘર્ષયિત્વા તુ દૃઢવસ્ત્રેણ ગાલયેત્ ॥

વસ્ત્રસ્થા પિષ્ટિકા લગ્ના ત્વધઃ પતતિ પારદઃ
અનેનૈવ પ્રકારેણ દ્વિત્રિવારેણ ગાલયેત્ ॥

તત્પિષ્ટીગોલકં ગ્રાહ્યં યંત્રે ડમરુકે ન્યસેત્
પ્રહરદ્વયમાત્રં ચેદ્ અગ્નિં પ્રજ્વાલયેદધઃ ॥

ઇન્દ્રગોપસમં સત્વમ્ અધઃસ્થં ગ્રાહયેત્સુધીઃ
અનેનૈવ વિધાનેન તાપ્યસત્વં સમાહરેત્ ॥

ટંકણેન સમાયુક્તં દ્રાવિતં મૂષયા યદા
તદા તામ્રપ્રભં સત્વં જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥

દેહલોહકરં સમ્યક્ દેવીશાસ્ત્રેણ ભાષિતમ્ ॥

સર્વામયઘ્નં સતતં પારદસ્યામૃતં પરમ્
મેલનં કુરુતે લોહે પરમં ચ રસાયનમ્ ॥

પ્રથમો હેમવિમલો હેમવદ્વર્ણસંયુતઃ
દ્વિતીયો રૂપ્યવિમલો રૂપ્યવદ્ દૃશ્યતે ખલુ ॥

તૃતીયઃ કાંસ્યવિમલઃ કાંસ્યવર્ણસમો હિ સઃ
સ્નિગ્ધશ્ચ વર્તુલશ્ચૈવ ષટ્કોણઃ ફલકાન્વિતઃ ॥

વાસારસે મર્દિતો હિ શુદ્ધોઽતિવિમલો ભવેત્
ગંધાશ્મનિંબુકદ્રાવૈર્ મર્દિતઃ પુટિતો મૃતિમ્
શૃઙ્ગસ્ય ભસ્મના ચાપિ પુટૈશ્ચ દશધા પુટેત્ ॥

નિમ્બૂરસેન સંપિષ્ટ્વા મૂષામધ્યે નિરુધ્ય ચ
વિમલઃ સીસસદૃશં ધ્માતો મુઞ્ચતિ સત્ત્વકમ્ ॥

પિષ્ટીકૃતં હિ તત્સત્વં પારદેન સમન્વિતમ્
દ્રુતે ગંધે હિ નિક્ષિપ્તં તાલકં ત્રિગુણં તથા ॥

મનઃશિલા પઞ્ચગુણા વાલુકાયન્ત્રકે ખલુ
જ્વાલયેત્ ક્રમશશ્ચૈવ પશ્ચાદ્રજતભસ્મકમ્ ॥

સમમાત્રં હિ વૈક્રાંતં સર્વં સંચૂર્ણયેત્ખલુ
સંગાલ્ય યત્નતો વસ્ત્રાત્ સ્થાપયેત્કૂપિકાન્તરે ॥

વહ્નિં કુર્યાદષ્ટયામં સ્વાંગશીતં સમુદ્ધરેત્
વલ્લમાત્રં ચ મધુના લેહયેત્ વ્યોષસંયુતં ॥

બાલાનાં રોગહરણં જ્વરપાણ્ડુપ્રમેહનુત્
ગ્રહણીકામલાશૂલ મન્દાગ્નિક્ષયપિત્તહૃત્ ॥

અનુપાનવિશેષણં સર્વરોગાન્નિહન્તિ ચ ॥

વૃષ્યઃ પિત્તાનિલહરો રસાયનવરઃ ખલુ ॥

તત્રાદ્યં દ્વિવિધં ચૈવ સત્સત્વં સત્વહીનકમ્
ગુણાધિકં તયોર્મધ્યે યત્પૂર્વં સર્વદોષહૃત્ ॥

નિદાઘે તીવ્રતાપાદ્ધિ હિમપ્રત્યન્તપર્વતાત્
હેમતારાર્કગર્ભેભ્યઃ શિલાજતુ વિનિઃસરેત્ ॥

બન્ધૂકપુષ્પસદૃશં ગુરુ સ્નિગ્ધં સુશીતલમ્
રુક્મગર્ભગિરૌ જાતં પરમં તદ્રસાયનમ્ ॥

કિંચિત્તિક્તં ચ મધુરં શિલાજં સર્વદોષનુત્ ॥

તારગર્ભગિરેર્જાતં પાણ્ડુરં સ્વાદુ શીતલમ્
પિત્તપાણ્ડુક્ષયઘ્નં ચ શિલાજતુ હિ પાણ્ડુરમ્ ॥

શુલ્વગર્ભગિરેર્ જાતં કૃષ્ણવર્ણં ઘનં ગુરુ
ગિરિજં કફવાતઘ્નં વિશેષાત્સર્વરોગજિત્ ॥

અગ્નૌ યજ્જાયતે ક્ષિપ્તં લિંગાકારમધૂમકમ્
ઉદકે ચ વિલીયેત તચ્છુદ્ધં ચ વિધીયતે ॥

અમ્લૈશ્ચ ગુગ્ગુલૂપેતૈઃ ક્ષારાદ્યૈર્ ભાણ્ડમધ્યતઃ
વિશુધ્યતિ શિલાજાતં સ્વેદિતં ઘટિકાદ્વયમ્ ॥

મનઃશિલાલુઙ્ગરસૈઃ શિલયા ગંધકેન વા
તાલકેનાથ પુટિતં શિલાજં મ્રિયતે ધ્રુવમ્ ॥

છગણૈરષ્ટભિઃ કૃત્વા ભસ્મીભૂતં શિલાજતુ ॥

શિલાજતુ તુ સંશુદ્ધં સેવેત યઃ પુમાન્ સદા
જીવેદ્વર્ષશતં સાગ્રં ન રોગૈર્બાધ્યતે ખલુ ॥

મૂત્રકૃચ્છ્રાશ્મરીરોગાઃ પ્રયાન્ત્યેવ ન સંશયઃ
મહારસે ચોપરસે ધાતુરત્નેષુ પારદે
યે ગુણાઃ કથિતાઃ સદ્ભિઃ શિલાધાતૌ વદન્તિ તે ॥

વૈક્રાંતકાંતત્રિફલા ત્રિકટુભિઃ સમન્વિતમ્
વલ્લોન્મિતં વૈ સેવેત સર્વરોગગણાપહમ્ ॥

પલિતં વલિભિઃ સાર્ધં હન્યાદેવ ન સંશયઃ ॥

કર્પૂરસદૃશં શ્વેતં કર્પૂરાખ્યં શિલાજતુ
અશ્મરીમેહકૃચ્છ્રઘ્નં કામલાપાણ્ડુનાશનમ્ ॥

અમ્લતોયેન સંસ્વિન્નં શુષ્કં શુદ્ધિમુપૈતિ ચ
નોદિતં મારણં તસ્ય સત્વપાતનકં બુધૈઃ ॥

દ્વિવિધો રસકઃ પ્રોક્તઃ કારવેલ્લકદર્દુરઃ
સત્વપાતે પરઃ પ્રોક્તઃ પ્રથમશ્ચૌષધાદિષુ ॥

સર્વમેહહરશ્ચૈવ પિત્તશ્લેષ્મવિનાશનઃ
નાગાર્જુનેન કથિતૌ સિદ્ધૌ શ્રેષ્ઠરસાવુભૌ ॥

કૃતૌ યેનાગ્નિસહનૌ સૂતખર્પરકૌ શુભૌ
તેન સ્વર્ગમયી સિદ્ધિર્ અર્જિતા નાત્ર સંશયઃ ॥

રસકસ્તાપિતઃ સમ્યક્ નિક્ષિપ્તો રસપૂરકે
નિર્મલત્વમવાપ્નોતિ સપ્તવારં નિમજ્જિતઃ ॥

કાંજિકે વાથ તક્રે વા નૃમૂત્રે મેષમૂત્રકે
દ્રાવિતો ઢાલિતઃ સમ્યક્ ખર્પરઃ પરિશુધ્યતિ ॥

ખર્પરં રેતિતં શુદ્ધં સ્થાપિતં નરમૂત્રકે
રઞ્જયેન્માસમેકં હિ તામ્રં સ્વર્ણપ્રભં વરમ્ ॥

શિલા હરિદ્રા ત્રિફલા ગૃહધૂમૈઃ સસૈંધવૈઃ
ભલ્લાતકૈષ્ટંકણૈશ્ચ ક્ષારૈરમ્લૈશ્ચ વર્તિતમ્ ॥

પાદાંશસંયુતૈર્મૂષાં વૃંતાકફલસન્નિભામ્
નિરુધ્ય શોષયિત્વાથ મૂષાં મૂષોપરિ ન્યસેત્ ॥

પ્રધ્માતે ખર્પરે જ્વાલા સિતા નીલા ભવેદ્યદા
લોહસંદંશકે કૃત્વા ધૃત્વા મૂષામધોમુખીમ્ ॥

ભૂમ્યામ્ આઢાલયેત્ સત્ત્વં યથા નાલં ન ભજ્યતે
તદા સીસોપમં સત્વં પતત્યેવ ન સંશયઃ ॥

અનેનૈવ પ્રકારેણ ત્રિવારં હિ કૃતે સતિ
વિનિઃસરેત્સર્વસત્વં સત્યં હિ ગુરુણોદિતમ્ ॥

તાલકેન સમાયુક્તં સત્વં નિક્ષિપ્ય ખર્પરે
ઘર્ષયેલ્લોહદણ્ડેન મ્રિયતે ચ ન સંશયઃ ॥

મૃતં સત્વં મૃતં કાંતં સમાંશેનાપિ યોજિતમ્
માષમાત્રમિદં ચૂર્ણં વરાક્વાથેન સંયુતમ્ ॥

લોહપાત્રસ્થિતં રાત્રૌ તિલજપ્રતિવાપકમ્
નિહન્તિ મધુમેહં ચ ક્ષયં પાણ્ડું તથાનિલમ્ ॥

યોનિરોગાંશ્ચ નારીણાં જ્વરાંશ્ચ વિષમાનપિ
સ્ત્રીરોગાન્હન્તિ સર્વાંશ્ચ શ્વાસકાસપુરોગમાન્ ॥