રસપ્રકાશસુધાકર · અધ્યાય 11

અથાતઃ સમ્પ્રવક્ષ્યામિ ધાતૂનાં કૌતુકં પરં
સ્વાનુભૂતં મયા કિંચિત્ શ્રુતં વા શાસ્ત્રતઃ ખલુ
તદહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ યત્કૃત્વા ના સુખી ભવેત્ ॥

રસકં દરદં તાપ્યં ગગનં કુનટી સમમ્
રક્તસ્નુહીપયોભિશ્ચ મર્દયેદ્દિનસપ્તકમ્ ॥

જલયંત્રેણ વૈ પાચ્યં ચતુર્વિંશતિયામકમ્
તેન વેધ્યં દ્રુતં તામ્રં તારં વા નાગમેવ વા ॥

સહસ્રવેધી તત્કલ્કો જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥

એકભાગસ્તથા સૂતો વજ્રવલ્લ્યાથ મર્દિતઃ
ખલ્વે ત્રિનેમ્યાઃ સ્વરસે પઞ્ચભાગસમન્વિતે ॥

વેત્રયષ્ટ્યા ચ રાગિણ્યા પીતકલ્કં પ્રજાયતે
ષોડશાંશેન દાતવ્યં દ્રુતે તામ્રં સુશોધિતે ॥

જાયતે પ્રવરં હેમ શુદ્ધં વર્ણચતુર્દશમ્ ॥

સુવર્ણમાક્ષિકં સ્વેદ્યં કાંજિકે દિવસત્રયમ્
ચર્મરઙ્ગ્યા રસેનૈવ મર્દયેદ્દિનસપ્તકમ્
જલેન ધૌતં તાવચ્ચ યાવદ્ધેમનિભં ભવેત્ ॥

દરદં રોમદેશીયં ગોમૂત્રેણૈવ સ્વેદયેત્
દોલાયંત્રે ચતુર્યામં પશ્ચાચ્છુદ્ધતમો ભવેત્ ॥

મનઃશિલા પદ્મનિભા રક્તા ચૈવ સુશોભના
સ્વેદિતા મુનિપુષ્પસ્ય રસેનૈવ તુ દોલયા ॥

યામમર્ધમિતં શુદ્ધા સર્વકાર્યેષુ યોજયેત્
નવસારસ્તથા સૂતઃ શોધિતોઽગ્નિસહઃ ખલુ ॥

સમભાગાનિ સર્વાણિ મર્દયેન્નિમ્બુકૈ રસૈઃ
માતલુંગરસેનૈવ કુમારીસ્વરસેન ચ ॥

સૂર્યાતપે વિમર્દ્યોઽસૌ પાચિતો જલયન્ત્રકે
દિનાનિ ત્રીણિ તીવ્રાગ્નૌ તતસ્તદવતારયેત્ ॥

શતાંશં વેધયેત્તારં શુદ્ધં હેમ પ્રજાયતે
જલભેદો યદા ન સ્યાન્ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

શિલયા મારિતં નાગં કુમાર્યાઃ સ્વરસેન ચ
પુટદ્વાદશયોગેન નાગભસ્મ પ્રજાયતે ॥

શતસંખ્યાનિ વૈ કુર્યાત્ પુટાન્યેવં શરાવકે
કુમાર્યાઃ સ્વરસેનૈવ ભાવયેદ્દિનસપ્તકમ્ ॥

પૂર્વવત્પુટનં કાર્યં શતસઙ્ખ્યામિતં તથા
સૂતભસ્મ શિલા તાલ સમં ચેન્નાગભસ્મકમ્ ॥

ત્રિંશદ્વનોપલૈર્દદ્યાત્ પુટં વારાહસંજ્ઞિતમ્
અનેન વિધિના સમ્યક્ શતસંખ્યાનિ દાપયેત્ ॥

પુટાન્યેવં કૃતે ત્રીણિ શતાનિ દ્વાદશાધિકમ્
પશ્ચાદ્ દૃઢે કાચમયે કૂપે દ્વાત્રિંશયામકમ્ ॥

વાલુકાગ્નિં પ્રદદ્યાચ્ચ સ્વાંગશીતં સમુદ્ધરેત્
તલભસ્મ ગૃહીતવ્યં વેધયેચ્છુલ્બતારકે ॥

શુદ્ધહેમ ભવેત્તેન નાત્ર કાર્યા વિચારણા
દૃષ્ટપ્રત્યયયોગોઽયં કથિતો નાત્ર સંશયઃ ॥

ગોમૂત્રે કાઞ્જિકે ચાથ કુલત્થે વાસરત્રયમ્
તાપ્યકં સ્વેદયેત્પશ્ચાલ્ લોહપાત્રે પ્રમર્દયેત્ ॥

તપ્તખલ્વેન સંમર્દ્ય સેચયેન્નિમ્બુજદ્રવૈઃ
સૈન્ધવં દાપયેત્પશ્ચાચ્ ચતુર્થાંશં વિશેષતઃ ॥

ભાગૈકં તાપ્યકં સૂતાદ્ ભાગાંસ્ત્રીનેવ કારયેત્
મર્દયેન્નિમ્બુનીરેણ શુદ્ધવસ્ત્રેણ ગાલયેત્ ॥

વસ્ત્રે લગ્ના તુ યા પિષ્ટી ગ્રાહયેત્તાં ભિષગ્વરઃ
એવં કૃતે દ્વિસ્ત્રિવારં તાપ્યસત્વં ગ્રસેદ્રસઃ ॥

પિષ્ટ્યા ગોલસ્તુ કર્તવ્યો મૂષાયાં ધ્માપયેત્સુધીઃ
ઇન્દ્રગોપનિભં ગ્રાહ્યં તાપ્યસત્વં સુશોભનમ્ ॥

હીનવર્ણસુવર્ણેઽપિ ગદ્યાણે વલ્લમાત્રકમ્
તુત્થકં વલ્લમાત્રં ચ દત્ત્વા હેમ પ્રગાલયેત્ ॥

તત્સુવર્ણસ્ય પત્રાણિ કાર્યાણ્યેવં પ્રલેપયેત્
તુત્થકં બીજપૂરસ્ય રસેનાપિ પ્રમર્દયેત્ ॥

ગૈરિકેણ સમં કૃત્વા હેમપત્રાણિ લેપયેત્
મન્દવહ્નૌ ચ પ્રપુટેત્ દ્વિત્રિવારં પ્રયત્નતઃ ॥

કુઙ્કુમાભં સુવર્ણં હિ જાયતે નાત્ર સંશયઃ
વાર્તિકેન્દ્રાઃ કુરુધ્વં હિ સત્યં ગુરુવચો યથા ॥

દ્વૌ વર્ણૌ વર્ધતે સમ્યક્ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

શુદ્ધં તામ્રં તાપ્યચૂર્ણેન તુલ્યં દ્રાવ્યં પશ્ચાડ્ ઢાલયેલ્લાકુચે હિ
ગન્ધાચ્ચૂર્ણં તાપ્યતામ્રાવશેષં કૃત્વા દદ્યાદ્વલ્લકં હીનવયે
વર્ણોત્કર્ષો જાયતે તેન સમ્યક્ સત્યં પ્રોક્તં નન્દિના કૌતુકાય ॥

તાપ્યં નાગં ગન્ધકં સૂતરાજો હિંગૂલં વૈ હેમ શુદ્ધં શિલા ચ
ચૂર્ણં કૃત્વા નિક્ષિપેત્ કાચકૂપ્યામ્ આપૂર્યાન્તે સ્વૈ રસૈઃ શાકજૈર્વા ॥

અગ્નિં દદ્યાલ્લાવકાખ્યે પુટે ચ શુદ્ધઃ કલ્કો જાયતે ષષ્ટિસંખ્યૈઃ
શુદ્ધં તારં વેધિતં વલ્લકેન ગદ્યાણં વૈ જાયતે શુદ્ધહેમ ॥

અહિરિપુમ્ અહિતુલ્યં સારિતં સૂતરાજે બલિવસગિરિચૂર્ણૈઃ કાન્તપાત્રે સુદગ્ધમ્
સુવિહિતફણિભાગૈર્હેમગર્ભેણ બદ્ધો ભુજગજિતરસેન્દ્રો વેધયેલ્લક્ષવેધી ॥

દ્વૌ ભાગૌ શુદ્ધતામ્રસ્ય દ્વૌ ભાગૌ શુદ્ધહેમજૌ
ચતુર એવ ભાગાંશ્ચ શુદ્ધતારસ્ય કારયેત્ ॥

અષ્ટૌ ભાગાઃ પ્રકર્તવ્યા રસકસ્ય પ્રયત્નતઃ
અન્ધમૂષાગતં ધ્માતં દ્રાવિતં હેમ જાયતે ॥

વિદિતાગમવૃદ્ધૈર્હિ પુટે પક્વં કનીયસિ
ત્રિગુણં ચૂર્ણનિર્બદ્ધં તારમાયાતિ કાઞ્ચનમ્ ॥

પારદં પલમેકં તુ પ્રસ્થાર્ધં શુદ્ધગન્ધકમ્
કિંશુપત્રરસેનૈવ રસૈર્વા પુષ્પસંભવૈઃ ॥

સૂર્યાતપે મર્દયેદ્ધિ ષણ્માસાવધિમાત્રકમ્
ષોડશાંશેન રજતં વિધ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥

સપ્તવર્ણં ભવેદ્ધેમ હટ્ટવિક્રયયોગ્યકમ્ ॥

પારદં ગંધકં શુલ્વં માક્ષિકં તુત્થકં તથા
રસકં દરદં સ્વર્ણ ગૈરિકં નવસાદરમ્ ॥

સૂરક્ષારં શિલાં ચૈવ સમભાગાનિ મર્દયેત્
તદર્ધં રસકં મુક્ત્વા વજ્રમૂષે નિરુન્ધયેત્ ॥

યથા ધૂમો ન નિર્ગચ્છેત્ તથા મુદ્રાં પ્રદાપયેત્
તોલમેકં સુવર્ણં હિ જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥

ઘટિકાતુર્યમાત્રં હિ ધ્માપયેત્સતતં ભિષક્ ॥

સ્વલ્પવર્ણસુવર્ણસ્ય ગદ્યાણૈકસ્ય મુદ્રિકા
માક્ષિકં રસકં તુત્થં ગૈરિકં નવસાદરમ્ ॥

સૂરક્ષારં સદરદં ટઙ્કણેન સમન્વિતમ્
પ્રતિવલ્લદ્વયં કુર્યાત્ કાસમર્દપ્રસૂનકૈઃ ॥

સ્ત્રીદુગ્ધેન ચ સંમર્દ્ય લેપયેત્તેન મુદ્રિકામ્
સોરક્ષારં સદરદં ટંકણેન સમન્વિતમ્ ॥

સૈંધવસ્ય ચ ભાગૈકમ્ ઇષ્ટિકાભાગયુગ્મકમ્
સ્થાલિકાયન્ત્રમધ્યસ્થં મધ્યે સંસ્થાપ્ય મુદ્રિકામ્ ॥

યામત્રિતયપર્યન્તં વહ્નિં કુર્યાત્પ્રયત્નતઃ
સ્વાંગશીતં તતઃ કૃત્વા મુદ્રિકાં તાં સમુદ્ધરેત્
વેદવર્ણાસ્તુ સંઘર્ષાદ્ વર્ધન્તે નાત્ર સંશયઃ ॥

ઘોષાકૃષ્ટં તુ યત્તામ્રં રજતેન સમન્વિતમ્
તીક્ષ્ણચૂર્ણં સદરદં ઘૃષ્ટં કન્યારસેન વૈ ॥

પશ્ચાદ્વિધેયા ગુટિકાઃ સૂક્ષ્માશ્ચૈવાઢકીસમાઃ
વાપિતા દ્રાવિતે દ્રવ્યે સર્વં તામ્રં તુ સંક્ષિપેત્ ॥

રૂપ્યમાનં સમુત્તાર્ય સમહેમ્ના ચ ગાલયેત્
જાયતે દશવર્ણં તુ સત્યમેતદુદીરિતમ્ ॥

તામ્રે સપ્તગુણં નાગં વાહિતં પુનરેવ હિ
તેન તામ્રેણ રસકં સપ્તવારં ચ વાહયેત્ ॥

સ્વર્ણવર્ણં હિ તત્તામ્રં જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥

ભૂનાગસત્ત્વમૂષાયાં દ્રાવયેત્સ્વર્ણમુત્તમમ્
તાપ્યસત્વેન સંયુક્તં શતવારં પુનઃ પુનઃ
જપાપુષ્પનિભં સ્વર્ણં જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥

દશવર્ણસ્ય ગદ્યાણે રક્તં તદ્ધેમવલ્લકમ્
દ્વૌ વર્ણૌ વર્ધતઃ સમ્યક્ હટ્ટવિક્રયયોગ્યકમ્ ॥

પુષ્પકાસીસકં રમ્યં મર્દયેદર્કપત્રજે ।
રસેઽથ ચ ચક્રિકાં કુર્યાદ્રસકસ્ય પલોન્મિતામ્ ॥

વેષ્ટિતાં પૂર્વકલ્કેન રવિઘર્મેણ શોષયેત્
ત્રિંશદ્વનોપલૈઃ સમ્યક્ પુટાન્યેવં હિ વિંશતિઃ ॥

ષોડશાંશેન રજતં વિધ્યતે નાત્ર સંશયઃ
સપ્તવર્ણસવર્ણં હિ જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥

સૂતકો દ્વિપલઃ કાર્યઃ સુમ્બિલશ્ચ ચતુષ્પલઃ
ચતુષ્ટંકમિતા કાર્યા સ્ફટિકી નિર્મલા શુભા ॥

વૃશ્ચિકાલીરસે ઘૃષ્ટા દિનમ્ એકં તુ વાર્તિકૈઃ
પશ્ચાચ્ચ શોષયેત્સર્વં યન્ત્રે ડમરુકે ન્યસેત્ ॥

ગૈરિકં સ્થાપયેત્પૂર્વં ખટિકાં ચ તથોપરિ
તન્મધ્યે ગર્તકં કૃત્વા ગર્તકે નવસાદરમ્ ॥

ટઙ્કમાનં પ્રકર્તવ્યં તસ્યોપરિ ચ સૂતકમ્
સૂતકોપરિ સારં હિ પૂર્વોક્તં ટંકમાનકમ્ ॥

મુદ્રાં કૃત્વા શોષયિત્વા પશ્ચાચ્ચુલ્લ્યાં નિવેશયેત્
અગ્નિં કુર્યાત્પ્રયત્નેન યામષોડશમાત્રકં ॥

સ્વાંગશીતં સમુત્તાર્ય ઊર્ધ્વલગ્નં તુ ગ્રાહયેત્
પશ્ચાત્ ખલ્વે નિધાયાથ વૃશ્ચિકાલ્યા પ્રમર્દયેત્ ॥

કાચકૂપ્યાં ક્ષિપેત્ સર્વં કૂપીં વાલુકાયન્ત્રકે
વહ્નિં દ્વાદશભિર્યામૈઃ કુર્યાચ્છીતં સમાહરેત્ ॥

વલ્લમાત્રં તતો દદ્યાત્ સાર્ધટઙ્કે સુતામ્રકે
દૃષ્ટપ્રત્યયયોગોઽયં નાથસુન્દરભાષિતઃ ॥

લોહચૂર્ણં પલમિતં સુમલક્ષારમ્ અભ્રકમ્
ટંકણં શાણમાનં હિ તૈલેનૈરણ્ડજેન વૈ ॥

ઘર્ષયેદ્વટિકાયુગ્મં ગોલં કૃત્વા ધમેત્તતઃ
ભસ્ત્રયા ધ્માપયેત્સમ્યક્ લોહં રસનિભં ભવેત્ ॥

તલ્લોહં ત્રિગુણં ચૈવ રસકં કારયેત્સુધીઃ
લોહં ચ રસકં પશ્ચાદ્ ગાલિતં વજ્રમૂષયા ॥

લોહશેષં સમુત્તાર્ય તામ્રે દદ્યાચ્ચ વલ્લકમ્
ગદ્યાણકે ભવેત્તારં તત્તારં શુદ્ધતારકે ॥

અર્ધભાગે ભવેચ્છુદ્ધં તારં દોષવિવર્જિતમ્ ॥

ખણ્ડં કર્ષપ્રમાણં હિ સુમલક્ષારકસ્ય હિ
વેષ્ટિતં નરકેશેન દ્રુતે નાગે નિમજ્જિતમ્ ॥

નિર્વાપિતં નિમ્બુજલે ચૈકવિંશતિવારકમ્
દ્રુતે શુલ્વસ્ય ગદ્યાણે રક્તિકાપઞ્ચમાત્રકમ્ ॥

કલ્કં દદ્યાત્પ્રયત્નેન તારવર્ણં પ્રજાયતે
ગદ્યાણે ચતુરો વલ્લાન્ રૂપ્યં દત્ત્વા પ્રગાલયેત્
જાયતે રુચિરં તારં સત્યમ્ એતદુદીરિતમ્ ॥

શંખં સુમ્બલનામાનં પલાન્યષ્ટૌ પ્રકલ્પયેત્
ગોજિહ્વારસસંમિશ્રં દિનમેકં પ્રમર્દયેત્ ॥

નિમ્બૂરસેન ધૂર્તેન કાકમાચીરસેન વૈ
ગૃંજનસ્ય રસેનૈવ દિનમેકં પ્રમર્દયેત્ ॥

અર્કદુગ્ધેન વૈ ભાવ્યં તૈલેનૈરણ્ડજેન ચ
યવમાત્રાં ગુટીં કૃત્વા વિશોષ્ય ચાતપે ખરે ॥

કાચકૂપ્યાં વિનિક્ષિપ્ય મુદ્રયેત્કૂપિકામુખં
સંસ્થાપ્ય વાલુકાયન્ત્રે પચેત્ષોડશયામકમ્ ॥

સ્વાંગશીતં સમુત્તાર્ય ગ્રાહ્યં સત્વં તદ્ ઊર્ધ્વગમ્
સત્ત્વં ગદ્યાણમેકં તુ તન્માત્રં તારસંપુટમ્ ॥

સૂતં ગદ્યાણકં સ્વચ્છં ટંકણં વલ્લપઞ્ચકમ્
સૂતમાત્રં ક્ષારસત્ત્વં સર્વં ચૈકત્ર મર્દિતમ્ ॥

સ્વરસેન તુ કેતક્યા ગોલં કૃત્વા વિશોષિતમ્
તારસંપુટમધ્યે તુ ધારિતં તં ચ ગોલકમ્ ॥

પશ્ચાત્તામ્રકૃતાં મૂષામ્ અષ્ટવલ્લમિતાં શુભામ્ ।
શરાવસંપુટસ્યાન્તર્ધારયેત્તદનંતરમ્ ॥

ધાન્યાભ્રં તુલ્યં પંકેન કૃત્વા શ્રાવં તુ પૂરયેત્ ।
વારાહાખ્યપુટૈકેન જાયતે કલ્ક ઉત્તમઃ ॥

તામ્રં દ્વાદશવલ્લં હિ રૂપ્યં વલ્લદ્વયં તથા
વંગં વલ્લમિતં શુદ્ધં સર્વમેકત્ર ગાલયેત્ ॥

ચતુર્ગુઞ્જાપ્રમાણં હિ દાપયેન્મતિમાન્ ભિષક્
જાયતે પ્રવરં તારં સત્યમ્ એતદ્ ઉદીરિતમ્ ॥

અસ્થિભક્ષમલબંગમારિતં તાલકાભ્રવિષસૂતટંકણમ્
વજ્રિભાનુપયસા સુભાવિતં સ્યાન્નરેન્દ્ર શુભતારપર્વતમ્ ॥

વંગં તાલકમભ્રકં શશિરસં તીક્ષ્ણં વિષં ટંકણં ।
ત્રૈવારેણ ચ મૂકમૂષધમિતં વિન્દન્તિ ચન્દ્રપ્રભમ્ ॥

આરં દ્વાદશભાગમષ્ટરવિણો બીજં ચતુર્થાંશકમ્ ।
ભૂગણ્ડાદિસમસ્તદોષરહિતં શ્રીપૂજ્યપાદોદિતમ્ ॥

પારદસ્ય ત્રયો ભાગા ભાગૈકં રજતસ્ય હિ
નિમ્બૂરસેન સંમર્દ્ય પિષ્ટીં કૃત્વા પ્રયત્નતઃ ॥

કાંજિકેન તુ તાં પિષ્ટીં સ્તમ્ભયેદ્વાસરત્રયમ્
સારયેદ્બંગમધ્યે તુ સૂતકં તદનંતરમ્ ॥

સારિતં સૂતકં તેન તાલસત્ત્વેન સાધયેત્
તેન વેધ્યં દ્રુતં તામ્રં ષોડશાંશેન યત્નતઃ ॥

જાયતે પ્રવરં તારં ચંદ્રનક્ષત્રસન્નિભમ્ ॥

સૂતકસ્ય ત્રયો ભાગા બંગં ભાગદ્વયં તથા
મર્દયેદ્દિનમેકં તુ કાંજિકેન સમન્વિતમ્ ॥

સર્વેભ્યસ્ત્રિગુણેનાથ સુમ્બલેન પ્રમર્દયેત્
સ્નુહ્યર્કદુગ્ધેન સમં ભાવયેદ્વાસરત્રયમ્ ॥

યવપ્રમાણાં ગુટિકાં રવિતાપેન શોષિતામ્
કાચકૂપ્યાં નિધાયાથ વહ્નિં કુર્યાત્પ્રયત્નતઃ ॥

યામષોડશપર્યંતં વાલુકાયંત્રકે પચેત્
સ્વાંગશીતં સમુદ્ધૃત્ય ચોર્ધ્વગં સત્વમાહરેત્ ॥

ષોડશાંશેન શુલ્બં હિ કુન્તવેધેન વેધયેત્
જાયતે પ્રવરં તારં હટ્ટવિક્રયયોગ્યકમ્ ॥

પલાષ્ટમાત્રં તાલં તુ દ્વિકર્ષપ્રમિતં રસમ્
નિમ્બૂરસેન સંમર્દ્યં વાસરૈકં પ્રયત્નતઃ ॥

પશ્ચાત્તં મર્દયેદ્ધીમાન્ તૈલેનૈરણ્ડજેન વૈ
વાલુકાયન્ત્રમધ્યસ્થં પચેદ્યામાંસ્તુ ષોડશ ॥

પશ્ચાત્સત્ત્વં સમુદ્ધૃત્ય મર્દયેદેકવાસરમ્
અતસીતિલતૈલેન કાચકૂપ્યાં નિધાપયેત્ ॥

પૂર્વવત્પાચયેદ્ વહ્નૌ સ્વાંગશીતં સમુદ્ધરેત્
અનેનૈવ પ્રકારેણ પુનરેવં તુ કારયેત્ ॥

કૂપીતલસ્થિતં સત્ત્વં ગ્રાહ્યં ચેત્પ્રવરં સદા
ષોડશાંશેન શુલ્બસ્ય વેધં કુર્યાન્ન સંશયઃ ॥

પારદં ટંકમાનં તુ લવણં દ્વિગુણં તથા
ખલ્વે વિમર્દયેત્તાવદ્ યાવન્નષ્ટો રસો ભવેત્ ॥

તામ્રં ગદ્યાણકં શુદ્ધં બંગં વલ્લમિતં કુરુ
દ્રુતે તામ્રેઽથ લવણં સૂતકેન સમન્વિતમ્ ॥

માષમાત્રં પ્રદાતવ્યં ચતુર્થાંશેન રૂપ્યકમ્
તદ્રૂપ્યે મર્દિતં સૂતં ક્ષેપ્તવ્યં જલયન્ત્રકે ॥

તત્ત્રયોદશકં રૂપ્યં જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥

તાલેન નિહતં બંગં તદ્બંગેન તુ રૂપ્યકમ્
પચેદ્યામાષ્ટકં સમ્યક્ કલ્ક એવં પ્રજાયતે
વલ્લં ગદ્યાણકે દદ્યાદ્ બંગં સ્તમ્ભયતે ધ્રુવમ્ ॥

દરદં ખણ્ડશઃ કૃત્વા ટંકત્રયમિતં પૃથક્
વજ્રીક્ષીરેણ તત્સ્વેદ્યં દોલાયંત્રેણ વાર્તિકૈઃ ॥

તારચૂર્ણં સમં લેપ્યં લુઙ્ગતોયસમં તથા
ગોવરૈઃ પાચયેત્સ્વલ્પમ્ એવ દ્વાદશયામકમ્ ॥

પિષ્ટિસ્તમ્ભો ભવેત્તેન પશ્ચાત્તારરજઃ પૃથક્
કુર્યાદ્દરદખણ્ડેન સમં સીસં ચ દાપયેત્ ॥

ગાલયેન્મૂષિકામધ્યે શીતં કૃત્વા તુ ખોટકમ્
ભસ્મ મૂષોપરિ ન્યસ્ય ધ્માપયેચ્ચ શનૈઃ શનૈઃ ॥

શુદ્ધશઙ્ખનિભં રૂપ્યં નિષ્કમાત્રં હિ નિઃસરેત્ ॥

દ્વિપલં શુદ્ધસૂતં ચ દ્વિપલં રસકસ્ય ચ
તાલકં ચ પલદ્વંદ્વં સુર્મિલં યુગ્મમાત્રકમ્ ॥

કૂપ્યામારોપયેત્સર્વં મુખં તામ્રેણ રુન્ધયેત્
વાલુકાયન્ત્રકે સમ્યક્ પચેદ્ દ્વાદશયામકમ્ ॥

કૂપીમુખે તુ યલ્લગ્નં સત્ત્વં ગ્રાહ્યં પ્રયત્નતઃ
શુલ્બે ષોડશવેધેન કારયેદ્રજતં વરમ્ ॥

સૂતકં પલમેકં તુ શંખાભં સુર્મિલં પલમ્
એરણ્ડતૈલે ઘૃષ્ટં તદ્ ધારિતં ખર્પરે વરે ॥

અન્ધિતં તામ્રપાત્રેણ મુદ્રિતં સુદૃઢં કૃતમ્
પશ્ચાચ્ચુલ્લ્યાં સમારોપ્ય વહ્નિં કુર્યાચ્છનૈઃ શનૈઃ ॥

સાર્ધં યામં તતઃ પાચ્યં સ્વાંગશીતં સમુદ્ધરેત્
તામ્રપાત્રે તુ યલ્લગ્નં સર્વં સત્ત્વં સમાહરેત્ ॥

ઘૃતાક્તં ટંકણોપેતં ગાલિતં મૂષિકામુખે
દેયં તદ્વલ્લમાત્રં હિ દ્રુતે તામ્રે તુ સત્ત્વકમ્ ॥

શંખાભં જાયતે તારં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

તાલં તામ્રં રીતિઘોષં સમાંશં કુર્યાદેવં ગાલિતં ઢાલિતં હિ
અમ્લે વર્ગે સપ્તવારં પ્રઢાલ્ય પશ્ચાદ્યોજ્યં તુલ્યભાગે ચ રૂપ્યે
શુદ્ધં રૂપ્યં ષોડશાખ્યં હિ સમ્યક્ જાતં દૃષ્ટં નાનૃતં સત્યમેતત્ ॥

શ્વેતં સૌવીરકં શુદ્ધં પાચિતં વિષમુષ્ટિના
સ્વચ્છે સૂતવરે વલ્લં નિક્ષિપ્તં રૂપ્યકૃદ્ભવેત્ ॥

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં સુર્મિલં દૃશ્યતે ક્વચિત્
મૃત્ખર્પરે પાચિતં હિ નિમ્બૂકદ્રવસંયુતમ્ ॥

ઘટિકાદ્વયમાનેન શુદ્ધકલ્કઃ પ્રજાયતે
ચતુઃષષ્ટ્યંશમાનેન વેધયેચ્છુલ્બકં શુભમ્ ॥

જાયતે પ્રવરં તારં સર્વદોષવિવર્જિતમ્ ॥

સપ્તધાતુમયી મૂષા ક્ષારભસ્મપ્રપૂરિતા
કદલ્યાઃ ક્ષારકેણૈવ તથાપામાર્ગસંભવૈઃ ॥

મધ્યે પારદકં મુક્ત્વા પુનરેવં પ્રપૂરયેત્
અનેન વિધિના પૂર્યા દ્વિતીયા મૂષિકા શુભા ॥

મુદ્રિતવ્યા પ્રયત્નેન ગોવરે પુટકે ન્યસેત્
સૂતકં બન્ધમ્ આયાતિ વઙ્ગાભં તુ પ્રજાયતે
દ્રુતદ્રાવં ઘાતસહં દૃષ્ટમેવં મયા ખલુ ॥

નેત્રાણ્યાહૃત્ય મત્સ્યાનાં પક્ત્વા દુગ્ધેન યામકમ્
પશ્ચાદાકૃષ્ણકણકાન્ આકૃષ્ય કિલ કણ્ડયેત્ ॥

તાનિ શાલિસમેતાનિ તાવચ્છુભ્રાણિ કારયેત્
પશ્ચાદિષ્ટિકચૂર્ણેન હસ્તે કૃત્વા પ્રમર્દયેત્ ॥

મૌક્તિકાનિ હિ જાયન્તે કૃતાન્યેવં મયા ખલુ ॥

મૂષિકાં કારયેચ્છુદ્ધાં સ્ફાટિકીં દહનોપલામ્
મૌક્તિકાનિ તુ સૂક્ષ્માણિ નિમ્બૂદ્રાવે નિધાપયેત્ ॥

અહોરાત્રેણ સર્વાણિ નવનીતસમાનિ ચ
તસ્ય પંકસ્ય ગુટિકાં મસૃણાં તુ પ્રકારયેત્ ॥

પશ્ચાત્તાં મૂષિકામધ્યે ચિત્રાઘર્મે દ્વિયામકમ્
ચત્વારિ કાંસ્યભાણ્ડાનિ ચતુર્દિક્ષુ ગતાનિ ચ ॥

અર્ભકાઃ પાતયેત્સર્વાઃ મધ્યભાજનકોપરિ
બધ્યતે મૌક્તિકં શ્રેષ્ઠ તરં સર્વગુણૈર્યુતમ્ ॥

શુદ્ધશઙ્ખસ્ય ચૂર્ણં હિ સૂક્ષ્મં કૃત્વા પ્રયત્નતઃ
અર્ધભાગં ચ દરદં ચૂર્ણયેન્મતિમાંસ્તતઃ ॥

સદ્યઃ સૂતાવિકક્ષીરં તેન દુગ્ધેન મર્દયેત્
વર્તિં વિધાય મતિમાન્ કાર્પાસાસ્થિષુ સ્વેદયેત્ ॥

સ્વાંગશીતં સમુત્તાર્ય પ્રવાલં રુચિરં ભવેત્ ॥