રસહૃદયતન્ત્ર (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 18

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિશેષવિધાનમાહ માક્ષિકસત્ત્વમ્ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_17.8:1 ॥
માક્ષિકસત્ત્વં તાપ્યસારં નાગઃ સીસકઃ તં વિહાય નાન્યત્કિમપ્યસ્તિ ક્રામણં ન ક્રામણમિતિ ભાવઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_17.8:2 ॥
ખલ્વિતિ જિજ્ઞાસાયામ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_17.8:3 ॥
દલસિદ્ધે વિધૌ સંસ્કારૈઃ પૂર્ણતાં નીતે સતિ અસૌ વિધિઃ સફલઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_17.8:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.1
<વેધમહત્ત્વ>
અનયા ખલુ સારણયા ક્રામણેન ચ વિશતિ યોજિતો વિધિવત્ ।
અસતિ વેધવિધૌ ન રસઃ સ્વગુણાન્પ્રકાશયતિ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વ્યવાયિભેષજોપેતે દ્રવ્યે ક્ષિપ્તો રસઃ ખલુ ।
વેધ ઇત્યુચ્યતે તજ્જ્ઞૈઃ સ ચ નૈકવિધઃ સ્મૃતઃ ।
ઇતિ પરિભાષા ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.1:1 ॥
ક્રામણસંસ્કારાધિકારમાહ અનયેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.1:2 ॥
અનયા ઉક્તયા સારણયા સહ ક્રામણસંસ્કારે કૃતે સતિ રસો વિશતિ ક્રામતિ પુનર્વેધવિધૌ કૃતે સતિ રસઃ સ્વગુણાન્ પ્રકાશયતીતિ વેદિતવ્યમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.1:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.2
<હેમકૃષ્ટિ>
રસદરદતાપ્યગન્ધકમનઃશિલારાજવર્ત્તકં વિમલમ્ ।
પુટમૃતશુલ્બં તારે નિર્વ્યૂઢં હેમકૃષ્ટિરિયમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વેધવિધાનમાહ રસેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.2:1 ॥
રસઃ સૂતઃ દરદં હિઙ્ગુલં તાપ્યં માક્ષિકં ગન્ધકઃ પ્રતીતઃ મનઃશિલા મનોહ્વા રાજવર્ત્તકં રાજાવર્તં વિમલં રૌપ્યમાક્ષિકં એકવદ્ભાવદ્વન્દ્વઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.2:2 ॥
પુટમૃતશુલ્બં રસાદીનાં પુટેન મૃતમિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.2:3 ॥
એવંવિધં શુલ્બં તારે નિર્વાહિતં ઇયં હેમકૃષ્ટિઃ સ્વર્ણકરણમિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.2:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.3
<શતાંશવિધિ।-વેધ (1)>
અષ્ટાનવતિર્ભાગાસ્તારસ્ત્વેકોઽપિ કનકભાગઃ સ્યાત્ ।
સૂતસ્યૈકો ભાગઃ શતાંશવિધિરેષ વિખ્યાતઃ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વેધવિધાનમાહ અષ્ટાનવતિર્ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.3:1 ॥
એષ રસદરદેત્યાદિશતાંશવેધવિધિઃ કથં અત્ર શતાંશે અષ્ટાનવતિર્ભાગાસ્તારસ્ય રૂપ્યસ્ય પુનરિહ કનકભાગઃ સ્યાત્ એક એવેતિ પુનઃ સૂતસ્ય દરદાદિમિલિતરસસ્યૈકો ભાગઃ એકાંશઃ ઇતિ સર્વે શતાંશાઃ શતાંશેન વેધ ઇતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.3:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.4
<શતાંશવિધિ (2)>
એકોનપઞ્ચાશદ્ભાગાસ્તારસ્યેહ તથૈવ શુલ્વસ્ય ।
કનકસ્યૈકો ભાગો વેધશ્ચૈકેન સૂતસ્ય

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અન્યચ્ચાહ એકોનપઞ્ચાશદિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.4:1 ॥
એકોનપઞ્ચાશદ્ભાગાઃ તારસ્ય રૂપ્યસ્ય કાર્યાઃ તથૈવ શુલ્વસ્ય તામ્રસ્ય એકોનપઞ્ચાશદ્ભાગાશ્ચ કાર્યાઃ પુનઃ કનકસ્ય હેમ્નશ્ચ એકો ભાગઃ કાર્યઃ સૂતસ્ય ચ એકેન ભાગેન વેધ ઇતિ એષોઽપિ શતાંશવિધિઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.4:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.5
<દેfઇનિતિઓન્ સહસ્રવેધિન્ ઉન્દ્ હ્ણ્હેર્>
એવં સહસ્રવેધી નિયુજ્યતે કોટિવેધી ચ ।
જારણબીજવશેન તુ સૂતસ્ય બલાબલં જ્ઞાત્વા

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
પૂર્વોક્તવિધેર્ વિશેષમાહ એવમિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.5:1 ॥
એવં શતાંશવેધન્યાયેન દશવૃદ્ધિવિભાગેન સહસ્રવેધી સ્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.5:2 ॥
એવં ચ જારણબીજવશેન જારણાયાં યદ્બીજં કિયદ્ગુણજારિતમિતિ ભાવઃ તદ્વશેન કોટિવેધી ચ સ્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.5:3 ॥
કિં કૃત્વા તેનૈવ જારણબીજવશેન યત્તસ્ય બલાબલં ન્યૂનાધિક્યં તત્ જ્ઞાત્વેત્યભિપ્રાયઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.5:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.6
<કુન્તવેધ>
દત્ત્વાદૌ પ્રતિવાપં લાક્ષામત્સ્યાદિપિત્તભાવનયા ।
તારે વા શુલ્બે વા તારારિષ્ટે તથા કૃષ્ટૌ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિશેષેણ વેધવિધાનમાહ દત્ત્વેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.6:1 ॥
આદૌ પ્રથમં લાક્ષામત્સ્યાદિપિત્તભાવનયા લાક્ષા પ્રતીતા મત્સ્યાદિપિત્તાનિ મત્સ્યમાહિષમયૂરાજસૂકરસંભવાનિ પિત્તાનિ તેષાં ભાવનયા કૃત્વા પ્રતિવાપં ગલિતે નિક્ષેપં તત્તારે દત્ત્વા અથવા શુલ્બે પ્રતિવાપં કુર્યાત્ અથવા કૃષ્ટૌ હેમકરણે વાપં દત્ત્વા નિયુઞ્જ્યાદિતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.6:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.7
તદનુ ક્રામણમૃદિતે તત્કલ્કેનાપિ પિણ્ડિતરસેન ।
અતિવિદ્રુતે ચ તસ્મિન્ વેધોઽસૌ કુન્તવેધેન

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિશેષાચ્ચાહ તદન્વિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.7:1 ॥
તદનુ લાક્ષામત્સ્યાદિપિત્તભાવનાયા અનન્તરં તસ્મિન્ લાક્ષાદિકલ્કે ક્રામણમૃદિતે કાન્તરસકદરદરક્તતૈલેન્દ્રગોપાદ્યૈર્ મૃદિતે સતિ પુનસ્તત્કલ્કેન તચ્ચૂર્ણેનાપિ પિણ્ડિતરસેન વેધઃ કર્તવ્ય ઇતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.7:2 ॥
કસ્મિન્ તારે વા શુલ્બે વા વિદ્રુતે જલરૂપે કાર્ય ઇત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.7:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.8
<ક્રામણ (?)>
તત્તૈલાર્દ્રપટેન સ્થગયેત્ પલલેન ભસ્મના વાપિ ।
વિધિવદ્વેધ્યં દ્રવ્યં રસરાજક્રામણાર્થં હિ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિશેષમાહ તદિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.8:1 ॥
વેધ્યં વેધોચિતં દ્રવ્યં રસરાજક્રામણાર્થં યથા રસો વિશતિ તદર્થં તં તૈલાર્દ્રપટેન સારણતૈલાર્દ્રવસ્ત્રેણ સ્થગયેત્ આચ્છાદયેત્ વા પલલેન કેનચિન્માંસેન વા ભસ્મના આચ્છાદયેદિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.8:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.9
ઇતિ સારિતસ્ય કથિતં રસસ્ય વેધાદિ ક્રામણં કર્મ ।
વિશેષમાહ ઇતીત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.8:1 ॥
સારિતસ્ય ઉક્તવિધાનેન સારણાકૃતસ્ય વેધાદિ ક્રામણં કર્મ વેધવિધાનોદિતક્રામણં કર્મ કથિતમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.8:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.9
<લેપવેધ।પત્ત્રરઞ્જન>
પાદાદિજીર્ણબીજો યુજ્યતે પત્રલેપેન

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
પાદાદિજીર્ણબીજઃ પાદાદિના પાદાર્ધેન સમતો ન્યૂનેન ચ જીર્ણં બીજં યસ્મિન્ સઃ પત્રલેપેન યુજ્યતે અતઃ પત્રરઞ્જનં સ્યાદિત્યભિપ્રાયઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.9:1 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.10
<પત્ત્રરઞ્જન (2) દુર્છ્ લેપ>
અમ્લાદ્યુદ્વર્તિતતારારિષ્ટાદિપત્રમ્ અતિશુદ્ધમ્ ।
આલિપ્ય રસેન તતઃ ક્રામણલિપ્તે પુટેષુ વિશ્રાન્તમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અતિશુદ્ધં નિર્મલં અમ્લાદ્યુદ્વર્તિતં તારારિષ્ટશબ્દાત્સિતં સ્વર્ણં ગ્રાહ્યં તતઃ રસેનાલિપ્ય તતઃ ક્રમણાલિપ્તે ક્રામણપિણ્ડેન લેપે કૃતે સતિ પુટેષુ ઉત્પલાગ્નૌ વિશ્રાન્તં સ્થાપિતં કુર્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.10:1 ॥
પત્રરઞ્જનવિધિર્ અયમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.10:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.11
<wએઇતેર્વેરર્બેઇતુન્ગ્ દેસ્ પત્ત્રસ્; વર્ણપુટ>
અર્ધેન મિશ્રયિત્વા હેમ્ના જ્યેષ્ઠેન તદ્દલં પુટિતમ્ ।
ક્ષિતિખગપટુરક્તમૃદા વર્ણપુટોઽયં તતો દેયઃ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અથ સ્વર્ણવિધાનમાહ અર્ધેનેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.11:1 ॥
અર્ધેન અર્ધવિભાગેન રઞ્જિતદલાદિત ઇતિ જ્ઞેયમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.11:2 ॥
જ્યેષ્ઠેન હેમ્ના પ્રવરકનકેન તદ્દલં રઞ્જિતપત્રં મિશ્રયિત્વા પુટિતં કુર્યાત્ યથા મિલતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.11:3 ॥
પુનઃ ક્ષિતિખગપટુરક્તમૃદા કૃત્વા ક્ષિતિઃ સ્ફટિકઃ ખગઃ પીતકાસીસં પટુ સૈન્ધવં લવણં રક્તમૃત્ ગૈરિકં એકવદ્ભાવદ્વન્દ્વઃ તેન ક્ષિત્યાદિનોપરિ લિપ્તં દલં પ્રતિ અયં પુટો દેયઃ વનોપલૈર્ ઇતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.11:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.12
<વેધ:: wહિતે ગોલ્દ્ => રેદ્ ગોલ્દ્>
ભૂપતિવર્તકચૂર્ણં શિરીષપુષ્પરસભાવિતં બહુશઃ ।
સદ્યઃ કરોતિ રક્તં સિતકનકમ્ અશીતિભાગેન

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વર્ણવિધાનમાહ ભૂપતીત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.12:1 ॥
ભૂપતિવર્તકચૂર્ણં રાજાવર્તરજઃ બહુશો બહુવારં શિરીષપુષ્પરસભાવિતં કુર્યાત્ ઇત્યધ્યાહાર્યમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.12:2 ॥
ભાવિતં ઘર્મપુટિતમિતિ વિધાનવિત્ ઇતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.12:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.13
<વેધ:: સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્>
રસદરદવિમલતાપ્યં પટુશિલામાક્ષીકનૃપાશ્ચૈવ ।
પ્રવાલકંકુષ્ઠટઙ્કણગૈરિકપ્રતિવાપિતં સિતં કનકમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અન્યચ્ચાહ રસેત્યાદિ ।
રસઃ સૂતઃ દરદં હિઙ્ગુલઃ વિમલં તાપ્યભેદઃ પટુ સૈંધવં શિલા મનોહ્વા માક્ષિકં પ્રતીતં વણિગ્દ્રવ્યં નૃપો રાજાવર્તઃ પ્રવાલં વિદ્રુમં કઙ્કુષ્ઠં વિરઙ્ગં ટઙ્કણં સૌભાગ્યં ગૈરિકં પ્રતીતં એતૈઃ પ્રતિવાપિતં સિતદ્રવ્યં કનકં ભવેત્ ઇત્યધ્યાહાર્યમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.13:1 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.14
<ચોલોઉરિન્ગ્ ઓf ગોલ્દ્>
તાપીભવનૃપાવર્તબીજપૂરરસાર્દિતમ્ ।
કરોતિ પુટપાકેન હેમ સિન્દૂરસન્નિભમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અન્યચ્ચાહ તાપીભવેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.14:1 ॥
તાપીભવં માક્ષિકસત્ત્વં નૃપાવર્તં રાજાવર્તકં એતદ્દ્વયં બીજપૂરરસાર્દિતં માતુલુઙ્ગરસમર્દિતં કુર્યાત્ એતદુભયોર્યોગાત્ કનકં પુટપાકેન વહ્નિવિધાનેન કનકં પૂર્વોક્તં યત્કનકં વા હીનવર્ણકનકં સિન્દૂરસન્નિભં કરોતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.14:2 ॥
સિન્દૂરવન્નિભા યસ્યેતિ સમાસઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.14:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.15
<સિલ્વેર્:: ઇમ્પ્રોવેમેન્ત્ ઓf ચોલોઉર્>
વઙ્ગાભ્રં સિતમાક્ષીકં શૈલં વા વાહયેત્સિતે ।
તત્તારં ચ દશાંશેન તારોત્કર્ષં કરોતિ હિ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અથ તારવર્ણવિધાનમાહ વઙ્ગેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.15:1 ॥
વઙ્ગાભ્રમિતિ વઙ્ગં ત્રપુ અભ્રં શ્વેતાભ્રં પુનઃ સિતમાક્ષીકં વિમલં શૈલં શ્વેતશિલાજતુ વા સિતે તારે વાહયેત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.15:2 ॥
પુનર્દશાંશેન એતદૌષધનિચયં તારતો દશમવિભાગેન કૃત્વા હિ નિશ્ચિતં તારોત્કર્ષં કરોતિ હીનવર્ણત ઉત્તમં કરોતીત્યભિપ્રાયઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.15:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.16
<નિર્વાહણ ઓf દિff. સુબ્સ્તન્ચેસ્ => ફ્ય્સ્. રેસુલ્ત્સ્>
નાગઃ કરોતિ મૃદુતાં નિર્વ્યૂઢસ્તાં ચ રક્તતાં ચ રવિઃ ।
તાં પીતતાં ચ તીક્ષ્ણં કાચસ્તત્કાલિકવિનાશં ચ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
તારે વિશેષમાહ નાગ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.16:1 ॥
નાગઃ સીસકસ્ તારે નિર્વ્યૂઢો મૃદુતાં કોમલત્વં કરોતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.16:2 ॥
પુનઃ રવિસ્તામ્રં નિર્વ્યૂઢં સત્ તાં મૃદુતાં ચ પુનઃ રક્તતાં લોહિતનિભાં કરોતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.16:3 ॥
ચ પુનસ્તીક્ષ્ણં તારનિર્વ્યૂઢં તાં રક્તતાં પીતતાં ચ કરોતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.16:4 ॥
પુનઃ કાચઃ પ્રતીતો લોકે સ કાલિકવિનાશં કરોતીતિ તારે નિર્વ્યૂઢ ઇતિ સંબન્ધઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.16:5 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.17
<ગોલ્દ્:: ઇમ્પ્રોવેમેન્ત્>
કનકારુણસમમાક્ષિકકરઞ્જતૈલાપ્લુતો ધ્માતઃ ।
પાતે પાતે દશ દશ વિન્દતિ યાવદ્ધિ કોટિમપિ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
હેમ્નો વિશેષમાહ કનકારુણેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.17:1 ॥
કનકં હેમ અરુણં તામ્રં સમં તુલ્યભાગં માક્ષિકં તાપ્યં અયં ગણઃ કરઞ્જતૈલપ્લુતો ધ્માતઃ કાર્યઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.17:2 ॥
પુનઃ પાતે પાતે વારંવારં નિક્ષેપે સતિ દશ દશ ગુણોત્કર્ષં વિદન્તિ ધ્માત ઇત્યધ્યાહારઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.17:3 ॥
હિ નિશ્ચિતમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.17:4 ॥
કિયત્કાલં યાવત્કોટિસંખ્યાં વિન્દતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.17:5 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.18
<ગોલ્દ્:: બીજ fઓર્ ઇમ્પ્રોવેમેન્ત્ ઓf ચોલોઉર્>
સ ચાયમતિવિલીનઃ કંગુણીતૈલસેચિતો બહુશઃ ।
માક્ષીકરવિનિવાપં વિધ્યતિ કનકં શતાંશેન

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિશેષમાહ સ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.18:1 ॥
સઃ કરઞ્જતૈલપ્લુતો યોગો બહુશો વારંવારં કઙ્ગુણીતૈલેન સેચિતો યથા સ્યાત્તથાયં અતિ વિલીનઃ સન્ માક્ષિકરવિનિવાપાં પુનઃ કાર્ય એવંવિધં ચ કનકં શતાંશેન શતવિભાગેન વિધ્યતિ સિતકનકમ્ ઇતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.18:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.19
<ગોલ્દ્:: બીજ fઓર્ ઇમ્પ્રોવેમેન્ત્ (?)>
શુલ્બહતં રસગન્ધાહતખગપીતં દશાંશેન ।
વિધ્યતિ કનકં કુરુતે તન્નિર્વ્યૂઢં મર્દિતં સુદૃઢમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિશેષમાહ શુલ્બેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.19:1 ॥
શુલ્બહતં શુલ્બેન સહ હતં રસગન્ધં સૂતગન્ધં તેન આહતં પઞ્ચત્વમ્ આપન્નં યત્ખગપીતં પીતકાસીસં એતદૌષધસમુચ્ચયં સુદૃઢં યથા સ્યાત્તથા મર્દિતં કુર્યાત્ પુનસ્તત્ નિર્વ્યૂઢં દશાંશેન વિધ્યતિ સિતકનકં કુરુતે સ્વર્ણમિતિ વિશેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.19:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.20
<વેધ>
રસકસમં સુધ્માતં કનકં ભુક્ત્વા તતોઽર્કચન્દ્રલેપેન ।
માક્ષિકસત્ત્વં હેમ્ના કરોતિ જીર્ણો રસઃ શતાંશેન

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અન્યચ્ચાહ રસકેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.20:1 ॥
તતોઽનન્તરં અર્કચન્દ્રલેપેન કનકં રસકસમં ધ્માતં કુર્યાત્ પુનરેતદૌષધં ભુક્ત્વા કનકં સ્યાત્ પુનર્માક્ષિકસત્ત્વં હેમ્ના સહ જીર્ણં રસં શતાંશેન વિધ્યતીત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.20:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.21
<વેધ; સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્>
અષ્ટગુણં મૃતશુલ્બં કલધૌતેન મૂકમૂષયા લિપ્તમ્ ।
તત્ષોડશાંશજીર્ણં વિધ્યતિ તારં શતાર્ધેન

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અન્યચ્ચાહ અષ્ટગુણેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.21:1 ॥
અષ્ટગુણં મૃતશુલ્બં અરિવર્ગેણ સહ હતં યત્ શુલ્બં તામ્રં તતઃ કલધૌતેન ષોડશાંશેન જીર્ણં શતાર્ધેન પઞ્ચાશદ્વિભાગેન તારં વિધ્યતિ કનકં કરોતીત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.21:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.22
<વેધ:: દશાંશ~; સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્>
આવૃત્ય કનકકરિણૌ શિલયા પ્રતિવાપિતૌ તતો ભુક્ત્વા ।
દોલાયન્ત્રે ગન્ધકજીર્ણસ્તારે દશાંશવેધી સ્યાત્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અન્યચ્ચાહ આવૃત્યેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.22:1 ॥
કનકકરિણૌ સમહેમનાગૌ આવૃત્ય ગાલયિત્વા શિલયા મનોહ્વયા પ્રતિવાપિતૌ તતોઽનન્તરં દોલાયન્ત્રે કનકકરિણૌ ભુક્ત્વા ગન્ધકજીર્ણો યો રસઃ સ તારે દશાંશવેધી સ્યાત્ દશાંશેન વિધ્યતીત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.22:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.23
<વેધ:: શતાંશ; બ્રોન્zએ => ગોલ્દ્>
રિપુનિહતલોહષટ્કં જીર્ણો ધાન્યસ્થિતશ્ચતુર્માસમ્ ।
સહિતઃ પુરસુરાભ્યાં વિધ્યતિ ઘોષં શતાંશેન

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અન્યચ્ચાહ રિપુનિહતેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.23:1 ॥
રિપુનિહતલોહષટ્કં રિપુભિર્ અરિવર્ગૈર્ નિહતં મારિતં યત્ લોહષટ્કં સ્વર્ણતારતામ્રનાગવઙ્ગલોહાભિધાનં તત્ ચતુર્માસં યથા સ્યાત્તથા ધાન્યસ્થિતોઽન્નકોષ્ઠીધૃતો રસો જીર્ણઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.23:2 ॥
કિંવિશિષ્ટો ધાન્યસ્થિતઃ પુરસુરાભ્યાં ગુગ્ગુલુમદિરાભ્યાં સહિતો મિલિતઃ શતાંશેન ઘોષં કાંસ્યં વિધ્યતિ કનકં કરોતીત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.23:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.24
વક્ષ્યે સમ્પ્રતિ સમ્યગ્યદ્ બીજં સમરસે જીર્ણમ્ ।
પિષ્ટિસ્તમ્ભાદિવિધિં પ્રકાશ્યમાનં બુધાઃ શૃણુત

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિશેષમાહ વક્ષ્ય ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.24:1 ॥
ભો બુધાઃ મયા પ્રકાશ્યમાનં સત્ શૃણુત સાવધાના ઇત્યધ્યાહાર્યમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.24:2 ॥
તત્કિં સંપ્રતિ યદ્ બીજં સમરસે તુલ્યસૂતે સમ્યક્ જીર્ણં જારણમાપન્નં તદહં ગોવિન્દનામા વક્ષ્યે કથયામિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.24:3 ॥
પુનઃ પિષ્ટિસ્તમ્ભાદિવિધિં પિષ્ટિસ્તમ્ભ આદિર્ યસ્ય વિધેસ્તં વિધિં પાટખોટજલૌકાખ્યં ચ વક્ષ્યે ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.24:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.25-40
<વેધ; ઘોષાકૃષ્ટ => ગોલ્દ્>
રાજાવર્તકવિમલપીતાભ્રગન્ધતાપ્યરસકૈશ્ચ ।
કાંક્ષીકાસીસશિલાદરદૈશ્ચ સમન્વિતં નાગમ્

અહિમારરસૈઃ પુટિતં મારય નાગં નિરુત્થકં યાવત્ ।
તદનુ ચ તસ્ય હિ મધ્યે શુલ્બં ગન્ધં ચ લવણકંકુષ્ઠમ્

તત્સર્વં શતવારાન્ ભાવય પક્વાર્કપત્રસલિલૈશ્ચ ।
ઘોષાકૃષ્ટે શુલ્બે ચૂર્ણં નિર્વાહયેચ્છતશઃ

શુલ્બેન તેન હિ સમં રસકપીતાભ્રસત્વવિમલં ચ ।
ગૈરિકમાક્ષિકસત્ત્વં ટઙ્કણનાગં ચ તીક્ષ્ણયુતમ્

એતૈર્ દ્વન્દ્વં કૃત્વા માક્ષિકવાપેન રઞ્જયેચ્છુલ્વમ્ ।
વારાંશ્ચ વિંશતિરપિ ગલિતં સેચયેત્તદનુ

નિર્ગુણ્ડીકાકમાચીકન્યારસમેલનં કૃત્વા ।
વારાન્ સપ્ત ચ વિધિના તદપિ ચ નિર્વાપયેદ્ધેમ્નિ

યાવચ્ચતુર્વિંશતિગુણં બીજવરં રઞ્જયેત્તચ્ચ ।
પક્વં માક્ષિકમેવ હિ તેન ચ વિધિના તદપિ ચતુર્વિંશતિગુણમ્

તદ્બીજં લઘુમાત્રં રસરાજે સંસ્કૃતે પૂર્વમ્ ।
મૂષાયાં ખલુ દત્ત્વા દશગુણં ચ ગન્ધકં દાહ્યમ્

અથવા વાલુકયન્ત્રે સુદૃઢે ચતુર્દશાંગુલમૂષાયામ્ ।
મધ્યે સૂતં મુક્ત્વા લઘુતરપુટયોગતઃ પિહિતા

તેન સમં બીજવરે પિષ્ટિઃ પાદાંશતઃ કાર્યા ।
અંગુલિનવપરિમાણે મૂષામધ્યે ચ પિષ્ટિકાં દત્ત્વા

નિર્ગુણ્ડીકાકમાચીગોજિહ્વાદુગ્ધિકારક્તા ।
ગૃહકન્યામધુસૈન્ધવપિણ્ડૈરપિ સમન્તતશ્છાદ્યા

તાવત્કાર્યઃ પુટયોગો યાવદ્ દૃઢતાં સમાયાતિ ।
ષડ્ગુણગન્ધકતાલકકાંક્ષીકાસીસલવણક્ષારમ્

તાપ્યં તત્સર્વસમં દેયં બાહ્યે તદૌષધિપિણ્ડમ્ ।
ષડ્ગુણષડ્ગુણસહિતં પિષ્ટીં યન્ત્રેઽથ કચ્છપે દત્ત્વા

સ્વેદ્યં પુટયોગેન તુ ત્રિદિનં ઘટિકાત્રયં યાવત્ ।
ઉદ્ધૃત્ય તતો યત્નાત્ પિષ્ટ્વા સુચૂર્ણિતાં કૃત્વા

સમબીજેન તુ સાર્યો નાગં ત્રિગુણં તતઃ સમુત્તાર્ય ।
પ્રતિસારણા ચ કાર્યા જારિતસૂતેન બીજયુક્તેન

અનુસારણા ચ પશ્ચાત્ત્રિગુણં બીજં ભવેદ્યત્ર ।
પ્રાગુક્તં તસ્યોપરિ મૃતનાગં શતગુણં વાહ્યમ્ ।
તેન ચ ઘોષાકૃષ્ટે શુલ્બે વેધોઽથ સપ્તશતૈઃ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અથ નાગમાહ રાજાવર્તકેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.25-40:1 ॥
રાજાવર્તકં પ્રસિદ્ધં વિમલં શ્વેતમાક્ષિકં પીતાભ્રં પીતવર્ણં યદભ્રં ગન્ધો ગન્ધકઃ તાપ્યં સ્વર્ણમાક્ષિકં રસકં ખર્પરિકં એતૈઃ પુનરેતૈઃ કાઙ્ક્ષી કાહીતિ લોકે કાસીસં પીતકાસીસં શિલા મનોહ્વા દરદં હિઙ્ગુલં તૈશ્ચ સમન્વિતં મિલિતં નાગં કુર્યાદિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.25-40:2 ॥
તચ્ચાહ અહીત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.25-40:3 ॥
પૂર્વૌષધસંયુતં નાગં અહિમારરસૈઃ કરવીરદ્રાવૈઃ પુટિતં કુર્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.25-40:4 ॥
નાગં સીસકં તાવન્મારય યાવન્નિરુત્થકં યથા પુનરુત્થિતં ન સ્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.25-40:5 ॥
તદનુ તત્પશ્ચાત્ તસ્ય નાગસ્ય મધ્યે શુલ્બં તામ્રં ગન્ધં પ્રતીતં લવણં સૈન્ધવં કઙ્કુષ્ઠં વિરઙ્ગં એતત્સર્વં મિશ્રિતં કુર્યાત્ ઇત્યધ્યાહાર્યમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.25-40:6 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.41-46
<ક્ષેપવેધ>
ક્રામણમ્ એતત્પ્રાગપિ માક્ષિકદરદગન્ધકશિલાભિઃ ।
રાજાવર્તકવિમલપ્રવાલકઙ્કુષ્ઠતુત્થવિષૈઃ

કાન્તગૈરિકટંકણભૂમિલતારુધિરશક્રગોપરસૈઃ ।
મહિષીણાં કર્ણમલૈર્ મૃતલોહં વાયસસ્ય વિષ્ઠા ચ

પારાવતસ્ય વિષ્ઠા સ્ત્રીપયઃ સર્વમ્ એકતઃ કૃત્વા ।
ક્રામણકલ્કં ચૈતચ્છતવારાન્ રક્તપીતગણૈઃ

ભાવ્યં કંગુણિતૈલે ક્રૌઞ્ચીપિત્તભાવનાઃ સપ્ત ।
કલ્કેનાનેન પચેત્ સારિતપિષ્ટિં ચ હણ્ડિકાયાં હિ

યાવદ્રક્તા ભવતિ હિ ગચ્છતિ નાગં સમુત્તાર્ય ।
તાવત્ક્ષેપં ચ ક્ષિપેત્સર્વસ્મિન્સારણાદૌ ચ

એવં હિ કોટિવેધી રસરાજઃ ક્રામિતો ભૂત્વા ।
પુંસ્ત્વાદેરુચ્છ્રાયપ્રદો ભૂત્વા ભોગાન્દત્તે

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
ક્રામણમાહ ક્રામણમ્ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:1 ॥
પ્રાગપીતિ પૂર્વાધ્યાયેઽપિ પ્રોક્તં ઇતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:2 ॥
પુનરેતદ્વક્ષ્યમાણં ક્રામણગુણં કુર્યાદ્ ઇત્યધ્યાહારઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:3 ॥
સ કથં તદાહ માક્ષિકેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:4 ॥
માક્ષિકં તાપ્યં દરદં હિઙ્ગુલં ગન્ધકઃ પ્રતીતઃ શિલા મનોહ્વા તાભિઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:5 ॥
પુનઃ રાજાવર્તકેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:6 ॥
રાજાવર્તકં લાજવરદ ઇતિ ભાષાયાં વિમલં સિતમાક્ષિકં પ્રવાલં વિદ્રુમં કઙ્કુષ્ઠં વિરઙ્ગં તુત્થકં શિખિગ્રીવં વિષં સક્તુકાદિકન્દજં એતૈશ્ચ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:7 ॥
કાન્તેત્યાદિ કાન્તં ચુમ્બકં ગૈરિકં પ્રતીતં ટઙ્કણં સૌભાગ્યં ભૂમિલતા ભૂનાગઃ રુધિરં શક્રગોપઃ રસો વિષં પુનરુક્તાદ્વિષમત્ર દ્વિગુણં તૈઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:8 ॥
ચ પુનર્ મહિષીણાં કર્ણમલૈર્ હયારિપત્નીનાં શ્રવણયોર્ મલાનિ તૈઃ સહ મૃતલોહં મૃતં ચ તલ્લોહં ચેતિ વાયસસ્ય કાકસ્ય વિષ્ઠા શકૃત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:9 ॥
પારાવતસ્ય વિષ્ઠા કપોતશકૃત્ સ્ત્રીપયો નારીક્ષીરં એતત્સર્વં માક્ષિકાદિસ્ત્રીક્ષીરાન્તમ્ એકતઃ કૃત્વા મિશ્રિતં વિધાય ચ પુનરેતત્ક્રામણકલ્કં રક્તપીતગણૈઃ કિંશુકાદિહરિદ્રાદ્યૈઃ શતવારાન્ ભાવયેદિત્યાગામિશ્લોકસંબન્ધાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:10 ॥
સારણકલ્કવિધાનમાહ ભાવ્યમ્ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:11 ॥
પૂર્વોક્તસારણકલ્કં કઙ્ગુણીતૈલે જ્યોતિષ્મતીસ્નેહે ભાવ્યં તતઃ ક્રૌઞ્ચીપિત્તભાવનાઃ સપ્ત દેયાઃ દાતવ્યાઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:12 ॥
પુનઃ સારિતપિષ્ટિં સારિતા યા રસેન્દ્રબીજપિષ્ટિસ્ તામ્ અનેન કલ્કેન હણ્ડિકાયાં પચેત્ વહ્નિના પાકઃ કર્તવ્યઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:13 ॥
સારણકલ્કપાચનમાહ યાવદિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:14 ॥
પૂર્વકલ્કસંયુતાં પિષ્ટિં કિયત્કાલં પચેત્ યાવદ્રક્તા ભવતિ નાગં ચ ગચ્છતિ નાગનાશઃ સ્યાત્ નાગે ગચ્છતિ સતિ સમુત્તાર્ય પુનસ્તાવત્સર્વસ્મિન્સારણાદૌ ચ ક્ષેપક્રમેણ ક્ષેપં ક્ષિપેત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:15 ॥
પુંસ્ત્વાદ્યાન્ આકાશગમનપર્યન્તાન્ ભોગાન્ દદાતીત્યભિપ્રાયઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.41-46:16 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.47-48
<સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્>
અભ્રકમાક્ષિકકનકં નાગયુતં મિલિતં વિધિના ।
સૂતે પિષ્ટિઃ કાર્યા દિવ્યૌષધિયોગતઃ પુટિતા

ષડ્ગુણગન્ધકદાહઃ શિલયા નાગં સમુત્તાર્ય ।
તારે હેમાકૃષ્ટિર્મિલિતા સ્યાત્ ષોડશાંશેન

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
પિષ્ટિવિધ્યન્તરમાહ અભ્રકમ્ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.47-48:1 ॥
અભ્રકં પ્રતીતં માક્ષિકં તાપ્યં કનકં હેમ નાગયુતં નાગેન સીસકેન યુતં સહિતં વિધિના કર્તવ્યોપદેશેન એતત્સર્વં સૂતે મિલિતં સત્ પિષ્ટિઃ કાર્યા દિવ્યૌષધિયોગતઃ પુટિતા પિષ્ટિઃ કાર્યા ઇતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.47-48:2 ॥
તારે હેમાકૃષ્ટિમ્ આહ ષડિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.47-48:3 ॥
પૂર્વોક્તાયાં પિષ્ટ્યાં ષડ્ગુણગન્ધકદાહઃ કાર્યઃ પુનઃ ષડ્ગુણશિલયા કૃત્વા નાગં સમુત્તાર્ય સીસકમપહાય સા નિષ્પન્ના પિષ્ટી ષોડશાંશેન તારે રૂપ્યે મિલિતા સતી હેમાકૃષ્ટિઃ સ્યાત્કનકોદ્ધારણં ભવેત્ તામ્રનાગાદિષુ ધાતુષુ હેમ સ્થિતમેવ તત આકૃષ્ટિશબ્દો યુક્તઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.47-48:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.49-50
<સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્>
માક્ષિકનિહતં શુલ્બં શિલયા નિહતં ચ નાગતુલ્યાંશમ્ ।
પુટિતં જમ્બીરરસૈઃ સૈન્ધવસહિતં પચેત્સ્થાલ્યામ્

તચ્ચૂર્ણં ઘૃતમધુકટઙ્કણસહિતં ચ ગુપ્તમૂષાયામ્ ।
તારે ત્રિગુણં વ્યૂઢં હેમાકૃષ્ટિર્ભવેદ્દિવ્યા

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
નાગમારણવિધાનમાહ માક્ષિકેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.49-50:1 ॥
માક્ષિકેણ નિહતં મારિતં યત્ શુલ્વં શિલયા મનઃશિલયા નાગં ચ નિહતં મારિતં ઉભયં તુલ્યાંશં સમભાગં કાર્યં પુનર્ જમ્બીરરસૈઃ જમ્બીરદ્રાવૈઃ સૈન્ધવસહિતમ્ ઉભયં પુટિતં ભાવિતં સત્પચેદ્વહ્નિના પક્વં કુર્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.49-50:2 ॥
ક્વ સ્થાલ્યાં મૃદ્ભાજને ઇત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.49-50:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.51-52
<ચોપ્પેર્ + સિલ્વેર્ => ગોલ્દ્>
શુલ્બં બલિના નિહતં તીક્ષ્ણં દરદેન નિહતસમભાગમ્ ।
એકીકૃત્વા પુટયેત્પચેન્ માતારસેનૈવ

તારે વ્યૂઢં ત્રિગુણં માર્જારાક્ષનિભં ભવેત્તચ્ચ ।
લિપ્તં રસેન પુટિતં હેમાર્ધેન માત્રયા તુલ્યમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
નાગે તારે હેમાકૃષ્ટિમાહ શુલ્વમિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.51-52:1 ॥
બલિના ગન્ધકેન નિહતં સત્ સમભાગં તુલ્યાંશં કુર્યાત્ ઇતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.51-52:2 ॥
ઉભયમેકીકૃત્ય સંમિશ્ર્ય માતારસેનૈવ નારીક્ષીરેણ પુટયેત્ પચેદ્ ઇતિ શ્લોકાર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.51-52:3 ॥
હેમાકૃષ્ટેર્વિધાનમાહ તારે ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.51-52:4 ॥
પૂર્વોક્તં ચૂર્ણં શુલ્બજં તીક્ષ્ણજં વા તારે ત્રિગુણં વ્યૂઢં વાહિતં સત્ માર્જારાક્ષસંનિભ ઓતુનેત્રાભં તારં ભવેત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.51-52:5 ॥
હેમાર્ધેન માત્રયા તારાર્ધભાગેન પરિમાણેન હેમ્ના તુલ્યમ્ અન્યૂનાધિકં રસેન પયસા ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.51-52:6 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.53-55
<લેઅદ્ => ગોલ્દ્>
લિપ્તં તદનુ પુટિતં નાગં હિ રસેન પાદયુક્તેન ।
ખર્પરકસ્થં કૃત્વા કાર્યં વિધિના દૃઢં તાપ્યમ્

નિર્ગુણ્ડીરસભાવિતપુટિતં શિલયા વર્તિતં શ્લક્ષ્ણમ્ ।
તાવન્મૃદિતપુટિતં નિરુત્થભાવં વ્રજેદ્યાવત્

તારે તન્નિર્વ્યૂઢં યાવત્પીતં ભવેદ્રુચિરમ્ ।
હેમસમેન ચ મિલિતં માત્રાતુલ્યં ભવેત્કનકમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
પુનર્નાગવિધાનમાહ લિપ્તમિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.53-55:1 ॥
ત્રિગુણં યથા સ્યાત્ તથા પાદયુક્તેન રસેન ચતુર્થાંશસહિતસૂતેન સહ નાગં સીસકં ખર્પરકસ્થં મૃદ્ભાજનખણ્ડસ્થિતં કૃત્વા વિધિના રસજ્ઞોપદેશેન દૃઢં તાપ્યં વહ્નિયુતં સત્ નિહતં કુર્યાદિતિ વાક્યાર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.53-55:2 ॥
તચ્ચાહ નિર્ગુણ્ડીત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.53-55:3 ॥
પક્વં નાગચૂર્ણં શ્લક્ષ્ણં શ્રેષ્ઠવિધાનં યથા સ્યાત્તથા શિલયા વર્તિતં સન્ નિર્ગુણ્ડીરસભાવિતપુટિતં પૂર્ણં ભાવિતં ઘર્મપુટિતં પશ્ચાત્પુટિતં વહ્નિપુટિતં કુર્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.53-55:4 ॥
પુનર્યાવન્નિરુત્થભાવં અશીરત્વં વ્રજેત્ તાવન્મૃદિતપુટિતં મર્દિતપાચિતં કુર્યાદ્ ઇત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.53-55:5 ॥
તચ્ચાહ તારે ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.53-55:6 ॥
તન્નિરુત્થનાગચૂર્ણં યાવત્પીતં પીતવર્ણં તારં ભવેત્ તાવદ્વારં નિર્વ્યૂઢં કુર્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.53-55:7 ॥
પુનર્હેમસમેન કનકતુલ્યાંશેન માત્રાતુલ્યં મિલિતં સત્ રુચિરં મનોરમં કનકં સર્વં ભવેદિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.53-55:8 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.56-63
<સ્વર્ણમાક્ષિક => ગોલ્દ્>
તાપ્યં ચાંગુલિસંજ્ઞં ચૂર્ણં કૃત્વા તદન્તરે દત્ત્વા ।
શુલ્બસ્ય ગુપ્તમૂષા કાર્યા પુટિતાપ્યથ ચ ધ્માતા

હેમ્ના મિલિતં વિધિના માત્રાતુલ્યં ભવત્યેવ ।
તાપ્યવિધાનમાહ તાપ્યમિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.56:1 ॥
અઙ્ગુલિસંજ્ઞં તાપ્યં સ્વર્ણમાક્ષિકં ચૂર્ણં કૃત્વા તદન્તરે તચ્ચૂર્ણમ્ અન્તરે મધ્યે દત્ત્વા શુલ્બસ્ય તામ્રસ્ય ગુપ્તમૂષા અન્ધમૂષા કાર્યા તત્ર નલે ઇત્યભિપ્રાયઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.56:2 ॥
સા મૂષા પુટિતા ધ્માતા કાર્યેતિ વિધાનમ્ ઉક્તમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.56:3 ॥
તચ્ચાહ હેમ્નેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.56:4 ॥
પક્વં યન્માક્ષિકચૂર્ણં તદ્ધેમ્ના કૃત્વા ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.56:5 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.57-63
<ગોલ્દ્:: રઞ્જન (??)>
પાદાદિજીર્ણસૂતે લિહ્યાત્ પત્રાણિ હેમકૃષ્ટીનામ્

ક્રામણયોગેન તતો વિલિપ્ય વિધિના નિધાય તુલ્યાધઃ ।
પશ્ચાદ્ધેમ્ના સહિતં ધ્માતં મૂષોદરે સમાવર્ત્ય

યન્ત્રં હણ્ડ્યાં પક્વં પઞ્ચમૃદાવાપ્ય પુટપક્વમ્ ।
પાદાદિજીર્ણસૂતે પાદાદિના પાદાર્ધસમાનદિના જીર્ણો યોઽસૌ સૂતઃ તસ્મિન્ હેમકૃષ્ટીનાં પત્રાણિ કલુષકનકાનાં પત્રાણિ લિહ્યાત્ ક્રામણયોગેન લેપયેદિત્યાગામિશ્લોકાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.57-58:1 ॥
તચ્ચાહ ક્રામણેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.57-58:2 ॥
તતો રસલેપાનન્તરં ક્રામણયોગેન કુનટીમાક્ષિકવિષમ્ ઇત્યાદિનોક્તેન વિલિપ્ય તુલ્યાધઃ તુલ્યં યથા સ્યાત્તથા અધોભાગે નિધાય મૂષોદરે ધ્માતં કુર્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.57-58:3 ॥
પુનઃ પશ્ચાદ્ધેમ્ના કનકેન સહિતં આવર્ત્ય ધ્માતં કુર્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.57-58:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.59-63
<ગોલ્દ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્ (?)>
વક્ષ્યામિ ચાલેપવિધિં ક્રમતિ ચ સૂતો યથા હિ પત્રેષુ ।
રઞ્જતિ યેન વિધિના સમાસતઃ સૂતરાજસ્તુ

કૃત્વાલક્તકવસ્ત્રં લિપ્તમનુસ્નેહમુપરિ ચૂર્ણેન ।
અવચૂર્ણિતં તુ કૃત્વા ગન્ધકશિલયા વિધાનેન

તદુપરિ શૃતં ચ દત્ત્વા ગન્ધકશિલાચૂર્ણં ચ સૂતવરે ।
પશ્ચાદ્વર્તિઃ કાર્યા પાત્રે ધૃત્વાયસે ચ સમે

દીપં પ્રતિબોધ્ય તતસ્તૈલં દત્ત્વા તતઃ સ્તોકમ્ ।
પાકં યામસ્યાર્ધં સ્વાઙ્ગે શીતં તતઃ કાર્યમ્

ગૃહ્ણીયાદથ સૂતકૃષ્ટીં લિપ્તા તતસ્તેન ।
ક્રામણયોગૈર્લિપ્ત્વા પુટિતા સા હેમ્નિ નિર્ધ્માતા

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
તચ્ચાહ યન્ત્રમિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:1 ॥
વા યન્ત્રં પઞ્ચમૃદા વલ્મીકમૃત્ ગૈરિકં ખટિકા સૈન્ધવં ઇષ્ટિકા ચેતિ પઞ્ચમૃદઃ તયા કૃત્વા હણ્ડ્યાં સ્થાલ્યાં પક્વં કાર્યમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:2 ॥
અથ પુટપક્વં ગજપુટાદિના પાચ્યમિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:3 ॥
લેપનવિધિં વક્ષ્યામિ યથા પત્રેષુ લેપઃ કાર્યઃ પુનર્ યથા પત્રેષુ ક્રમતિ સ્વગુણાન્ પ્રકાશયતિ પુનર્યેન વિધિના રઞ્જનં રાગં દદાતિ સમાસતઃ સંક્ષેપતઃ વિધિના વિધાનતઃ સૂતરાજ એવંવિધો ભવેત્ તમુપાયં વક્ષ્યામીતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:4 ॥
અથ લેપક્રામણં રઞ્જનવિધાનમાહ કૃત્વાલક્તકવસ્ત્રમ્ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:5 ॥
પ્રથમં આલક્તકં વસ્ત્રં અલક્તેન રઞ્જિતં યદ્વસ્ત્રં તદ્ આલક્તકં અનુ પશ્ચાત્ સ્નેહં કઙ્ગુણ્યાદીનાં તૈલં લિપ્તં કાર્યં તત્તૈલલિપ્તવસ્ત્રોપરિ વક્ષ્યમાણૌષધાનાં ચૂર્ણેન અવચૂર્ણનં કુર્યાત્ તૈલલિપ્તવસ્ત્રં ગન્ધકશિલયા અવચૂર્ણિતં કૃત્વા તદુપરિ દાતવ્યં દર્શયતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:6 ॥
પુનસ્તદુપરિ ગન્ધકશિલાચૂર્ણોપરિ શૃતં દત્ત્વા પુનર્ગન્ધકશિલાચૂર્ણં સૂતવરે સૂતરાજોપરિ દત્ત્વા પશ્ચાત્તત્કરણાનન્તરં વર્તિઃ કાર્યા સા વર્તિર્ આયસે લોહમયે સમે સમભૂમૌ પાત્રે ધૃત્વા તત્રોપરિ કાર્યા ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:7 ॥
વિધ્યન્તરં દર્શયતિ દીપમ્ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:8 ॥
તતો વર્તેઃ પાત્રોપરિ કરણાનન્તરં દીપં પ્રતિબોધ્ય પ્રજ્વાલ્ય તતો વારંવારં સ્તોકમલ્પં તૈલં દત્ત્વા યાવદ્યામસ્ય પ્રહરસ્ય અર્ધં સ્યાત્તાવત્પાકં કુર્યાત્ ઇતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:9 ॥
તતોઽનન્તરં તત્પતિતં તૈલં સ્વાઙ્ગશીતં કાર્યં અઙ્ગે તૈલદ્રવરૂપે શરીરે યથાસ્વં સ્વયમેવ શીતં યથા સ્યાત્તથા કાર્યમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:10 ॥
તચ્ચાહ ગૃહ્ણીયાદ્ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:11 ॥
અથ શીતકરણાનન્તરમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:12 ॥
સૂતકૃષ્ટીં ચ ગૃહ્ણીયાત્ કર્મવિત્ ઇતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:13 ॥
તતોઽનન્તરં સા સૂતકૃષ્ટી તેન પત્રેણ લિપ્તા સતી ક્રામણયોગૈર્ લિપ્ત્વા હેમ્નિ સુવર્ણે નિર્ધ્માતા કાર્યેતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.59-63:14 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.64-67
<ગોલ્દ્:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
અથવા દરદશિલાલૈર્ ગન્ધકમાક્ષીકપક્વમૃતનાગૈઃ ।
કંકુષ્ઠપ્રવાલસહિતૈઃ પિષ્ટૈશ્ચ કઙ્ગુણીતૈલે

મધ્યે સૂતો યુક્તો મૃદિતઃ ખલ્વે તથાયસે વિધિના ।
સંસ્વેદ્ય વંશનલિકાં દોલાયન્ત્રેણ સ્વેદિતં ત્રિદિનમ્

એતૈર્લિપ્ત્વા કૃષ્ણૈઃ પત્રં પૂર્વોક્તવિધાનેન ।
નાગં દત્ત્વા પ્રકટં સ્તોકં સ્તોકં ક્રમેણૈવ

ભવતિ હિ કનકં દિવ્યમક્ષીણં દેવયોગ્યં ચ ।
એવં જારિતસૂતે સકલાઃ ખલુ હણ્ડિકાઃ સર્વાઃ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિધ્યન્તરમાહ અથવેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.64-67:1 ॥
દરદો હિઙ્ગુલઃ શિલા મનોહ્વા આલં હરિતાલં તૈઃ ગન્ધકઃ પ્રતીતઃ માક્ષિકં યત્પક્વં સિન્દૂરીકૃતં મૃતનાગશ્ચ તૈઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.64-67:2 ॥
પુનઃ કઙ્કુષ્ઠપ્રવાલસહિતૈઃ કઙ્કુષ્ઠં વિરઙ્ગં પ્રવાલં વિદ્રુમં તાભ્યાં સહિતૈઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.64-67:3 ॥
પુનરેતૈઃ કઙ્ગુણીતૈલે જ્યોતિષ્મતીતૈલે પિષ્ટૈશ્ ચૂર્ણીકૃતૈઃ મધ્યે સૂતો યુક્તઃ કાર્ય ઇત્યગ્રિમશ્લોકસંબન્ધાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.64-67:4 ॥
તચ્ચાહ મધ્યે ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.64-67:5 ॥
પૂર્વોક્તૈરૌષધૈઃ કૃત્વા મધ્યે ઔષધાન્તઃ સૂતો યુક્તઃ કાર્યઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.64-67:6 ॥
પુનર્મર્દયિત્વા વંશનલિકાં રિક્તોદરાં પ્રતિ સંવેદ્ય દિનત્રયં દોલાયન્ત્રેણ સ્વેદિતં કુર્યાદિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.64-67:7 ॥
તચ્ચાહ લિપ્ત્વેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.64-67:8 ॥
એતાનિ સ્વેદિતૌષધાનિ સંયુક્તાનિ તૈઃ કૃષ્ણૈઃ કૃષ્ણલવણૈઃ પૂર્વોક્તવિધાનેન સૂતકૃષ્ટીવિધાનેન પત્રં લિપ્ત્વા પુનઃ પ્રકટં યથા સ્યાત્ તથા સ્તોકં અલ્પમલ્પં ક્રમેણ નાગં દત્ત્વા કનકં જાયતે ઇત્યગ્રિમશ્લોકસંબન્ધઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.64-67:9 ॥
એવં કૃતે સતિ અક્ષીણં અક્ષયં દિવ્યં પ્રવરં દેવયોગ્યં દેવા ઇન્દ્રાદયસ્તદ્યોગ્યં કનકં ભવતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.64-67:10 ॥
યુક્તોઽયમર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.64-67:11 ॥
એવં જારિતસૂતે જારિતકર્મકૃતે રસે ખલુ નિશ્ચિતં સર્વા હણ્ડિકાઃ સર્વે ધાત્વાદ્યાઃ સકલાઃ સપ્રસવાઃ સ્યુરિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.64-67:12 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.68
<રેલતિઓન્ બેત્wએએન્ બીજ અન્દ્ ગોલ્દ્ (?)>
નિર્બીજં સમજીર્ણે પાદૈકેનૈવ ષોડશાંશેન ।
અર્ધેન પાદયોગં પાદેનૈકેન તુલ્યકનકં ચ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિશેષમાહ નિર્બીજમિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.68:1 ॥
નિર્બીજં યથા સ્યાત્તથા સમજીર્ણં પાદેન તુર્યાંશેન ફલં દદાતિ તથા અર્ધેન જીર્ણેન ષોડશાંશેન ફલં દદાતિ ચ પુનસ્તદર્ધેન જીર્ણેન તત્પાદયોગં તત્પાદેન એકેન તત્પાદયોગં ફલં દદાતીતિ સર્વત્ર વાચ્યમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.68:2 ॥
તુલ્યકનકં ચ જીર્ણં પૂર્ણં ફલં દદાતીતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.68:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.69
<તારાકૃષ્ટિ>
તારાકૃષ્ટિં વક્ષ્યે મૃતવઙ્ગં તાલકેન તુલ્યાંશમ્ ।
લમ્બિતમથ નિર્ધ્માતં તામ્રં તારછવિં વહતિ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
હેમાકૃષ્ટ્યનન્તરં તારાકૃષ્ટિં વક્ષ્યે અહં કવિઃ કથયામિ મૃતવઙ્ગં મારિતં વઙ્ગં તાલકેન હરિતાલેનેતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.69:1 ॥
અથ તામ્રં તુલ્યાંશં લમ્બિતં વિસ્તીર્ણં યથા સ્યાત્ તથા નિર્ધ્માતં સત્ તારછવિં વહતિ રૂપ્યદ્યુતિં પ્રાપ્નોતીત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.69:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.70
પશ્ચાન્નાગં દેયં પ્રકાશમૂષાસુ નિર્મલં યાવત્ ।
તાવદ્ ધ્માતં વિધિના સુનિર્મલં નિસ્તરઙ્ગં તુ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
તચ્ચાહ પશ્ચાદિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.70:1 ॥
પશ્ચાદ્વઙ્ગતામ્રયોગાનન્તરં પ્રકાશમૂષાસુ યાવત્ નિર્મલં મલવર્જિતં સ્યાત્તાવન્નાગં દેયં પુનર્યાવન્નિર્મલમ્ ઉજ્જ્વલં નિસ્તરઙ્ગં નાગોર્મિવર્જિતં સ્યાત્ તાવદ્વિધિના ધ્માતં કુર્યાદિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.70:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.71-72
<??>
તાલશિલાસર્જિકાભિઃ સૈન્ધવલવણેન નયનહિતસહિતૈઃ ।
એકૈકં સહિતં વા વેધં દત્ત્વા પુનઃ શુલ્બે

છગણં માહિષતક્રં સ્નુહીક્ષીરેણ સર્પિષા ક્રમશઃ ।
સગુડદુગ્ધમધુવિમિશ્રૈઃ ક્રમશો વેધે નિષેકશ્ચ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિશેષમાહ તાલેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.71-72:1 ॥
તાલં હરિતાલં શિલા મનોહ્વા સર્જિકા પ્રતીતા તાભિઃ સૈન્ધવં ચ તત્ લવણં ચ તેન નયનહિતસહિતૈઃ એતૈઃ કૃત્વા એકૈકં પૃથક્ત્વેન વા સહિતમ્ એકત્વેન પુનઃ શુલ્વે તામ્રે વેધં પ્રતિદધ્યાદિતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.71-72:2 ॥
તારવેધનિષેકાન્યાહ છગણમ્ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.71-72:3 ॥
છગણં વનોત્પન્નં માહિષં તક્રં મહિષ્યાઃ ઇદં માહિષં સ્નુહિક્ષીરેણ સેહુણ્ડદુગ્ધેન સહ પુનઃ સર્પિષા ઘૃતેન સહ ગુડદુગ્ધમધુભિર્ મિશ્રૈઃ મિલિતં કૃત્વા ક્રમશો વેધકર્મણિ નિષેકઃ કાર્યઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.71-72:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.73
<તારકૃષ્ટી; ચોપ્પેર્ => સિલ્વેર્>
કાઞ્ચી બ્રાહ્મી કુટિલં તાલકં સમભાગયોજિતં ધ્માતમ્ ।
શુલ્બં વિદ્ધમનેન તુ તારાકૃષ્ટિર્ભવેદ્દિવ્યા

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
તારાકૃષ્ટિમાહ કાઞ્ચીત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.73:1 ॥
કાઞ્ચી સ્વર્ણમાક્ષિકં બ્રાહ્મી સોમાહ્વા કુટિલં સીસં તાલકં પ્રતીતં એતત્સમયોજિતં સમાંશમેલિતં સત્ ધ્માતં કુર્યાત્ પુનરનેન કાઞ્ચ્યાદિગણેન વિદ્ધં શુલ્બં દિવ્યા મનોરમા તારાકૃષ્ટિર્ભવેત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.73:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.74-75
<સિલ્વેર્:: ઓપ્તિમિzઅતિઓન્>
એવં તારાકૃષ્ટિર્લિપ્ત્વા વિદ્ધા રસેન સારિતેન ।
તારં કરોતિ વિમલં લેપં વા પાદજીર્ણાદિ

ઇતિ મિશ્રીકૃતવિદ્ધં ક્રમિતં ત્વથ માતૃકાતુલ્યમ્ ।
તારદલં ભવતિ છેદનતાડનનિકષૈશ્ચ નિર્દોષમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
તારાકૃષ્ટિમાહ એવમિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.74-75:1 ॥
એવં ઉક્તવિધાનેન સારિતેન સારણાકર્મકૃતેન લિપ્ત્વા વિદ્ધા સતી તારાકૃષ્ટિર્ભવેત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.74-75:2 ॥
પુનરિયં તારાકૃષ્ટિઃ તારં વિમલં મલવર્જિતં કરોતિ વા પાદજીર્ણાદિ પાદેન જીર્ણં યસ્મિન્ આદિશબ્દાદ્ અર્ધસમગ્રહણં કાર્યં તત્ લેપમિતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.74-75:3 ॥
વિશેષમાહ ઇતીત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.74-75:4 ॥
ઇતિ પૂર્વોક્તવિધાનેન મિશ્રીકૃતં મિલિતં વિદ્ધં ક્રમિતં માતૃકાતુલ્યં સમાંશં સત્ તારદલં રૂપ્યપત્રં ભવતિ તદ્રૂપ્યદલં છેદનતાડનનિકષૈઃ છેદનં ખણ્ડનં તાડનં ઘનઘાતઃ નિકષં શિલોપરિ પરીક્ષણં તૈરિતિ તાપૈશ્ચ નિર્દોષં તદ્ભવતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_18.74-75:5 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 18.76
એવં વેધવિધાનં શાસ્ત્રવિધિજ્ઞેન કર્મકુશલેન ।
જ્ઞાત્વા ગુરૂપદેશં કર્તવ્યં કર્મનિપુણેન