રસહૃદયતન્ત્ર (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 14

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
સૂતબન્ધને હેતૂનાહ નેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_13.8:1 ॥
યદિ ગર્ભે રસોદરે ઘનસત્ત્વં અભ્રકસારં ન પતતિ ન પ્રાપ્નોતિ વા ગર્ભે બીજાનિ અસ્મિન્નધ્યાયે અભિહિતાનિ માક્ષિકકાન્તશુલ્બાદીનિ યાવન્નો દ્રવન્તિ ચ પુનર્બાહ્યદ્રુતિસ્તસ્યા યોગો રસે દ્રુતિમેલનં ન સ્યાત્ તત્તસ્માદ્ધેતોઃ સૂત ઇહાસ્યાં ક્રિયાયામસત્યાં કથં બધ્યતે ઘનત્વં ધત્તે ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_13.8:2 ॥
ગર્ભદ્રુતિબાહ્યદ્રુતિભ્યાં સૂતો બધ્યતે નિયતમિત્યભિપ્રાયઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_13.8:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 14.1
<પ્રોદુચ્તિઓન્ ઓf ગોલ્દ્:: પ્રેપરિન્ગ્ થે મેર્ચુર્ય્>
સમાદ્ અધિ ચ યજ્જીર્ણં બીજં તેનૈવ ચાવર્તતા કાર્યા ।
કર્તવ્યં તત્કરણં યસ્માત્ખલુ જાયતે હેમ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
શરદિ શારદમેઘો વર્ષતિ વર્ષાસુ વાર્ષિકો વાર્દઃ ।
મધુસમયે પરપુષ્ટઃ પ્રવરજવઃ શોભતે સતતમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.1:1 ॥
બીજજારણાત્કિં ભવતિ તદાહ સમાદીત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.1:2 ॥
સમં સૂતતુલ્યં અધિશબ્દાદ્ અપરિમિતં સમાદધિકં યજ્જીર્ણં જારણમાપ્તં બીજં નિષ્પન્નબીજં તેનૈવ જીર્ણેન બીજેન સહ આવર્તતા કાર્યા આવર્ત ઇતિ આવર્તઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.1:3 ॥
કિં તત્ યસ્માદ્વિધાનાદ્ધેમ કનકં જાયતે ખલુ નિશ્ચયેન તત્કરણં તસ્ય વિધાનસ્ય કરણમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.1:4 ॥
સમાદિજીર્ણસ્ય સૂતસ્ય રૂપ્યાદિષુ પ્રયોગાત્કનકં ભવેદિતિ વ્યક્તિઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.1:5 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 14.2-9
<રસબીજ:: પ્રોદુચ્તિઓન્>
પ્રદ્રાવ્ય શસ્ત્રપાત્રે ગન્ધપાદેન સૂતકં દદ્યાત્ ।
સ્વરસેન ચૌષધીનાં વટિકાં નિષ્પિષ્ય કુર્વીત

સંસ્થાપ્ય લોહફલકે છાયાશુષ્કાં તુ તાં વટિકામ્ ।
લઘુલોહકટોરિકયા સ્થગયિત્વા લેપયેત્સુદૃઢમ્

લવણાર્દ્રમૃદા લિપ્તાં સુદૃઢં કુર્વીત ધૂમ્રરોધાય ।
દત્ત્વા સુદૃઢાંગારાન્ ભસ્ત્રાદ્વયવહ્નિનૈવ નિર્ધૂમે

તાવદ્યાવદ્ધ્માતા રક્તાભા ખોટિકા ભવતિ ।
અપનીય તતોઽઙ્ગારાન્ સ્વભાવશીતાં કટોરિકાં મત્વા

ઉત્ખન્યોત્ખન્ય તતઃ કટોરિકાયા રસો ગ્રાહ્યઃ ।
એષઃ મૃતસૂતરાજો ગોલકવદ્ભવતિ ચ સ સુખાધ્માતઃ

શિખિગલતામ્ એકરસોઽતિધ્માતઃ કાચટંકણતઃ ।
ત્રિગુણં વઙ્ગં દદ્યાત્ક્રમેણ નાગમ્ અલ્પાલ્પદાનેન

પશ્ચાદ્ધેમ્ના યોજ્યં રસબીજં સૂતબન્ધકરમ્ ।
સૂતમારણવિધાનમ્ આહ પ્રદ્રાવ્યેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:1 ॥
શસ્ત્રપાત્રે તીક્ષ્ણમયપાત્રે ઔપશ્લેષિકેઽધિકરણે સપ્તમી ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:2 ॥
ગન્ધપાદેન ગન્ધસ્ય તુર્યાંશવિભાગેન સૂતકં દદ્યાત્ તત્પાત્રોપરિભાગે દત્તં પ્રદ્રાવ્ય વહ્નિના ઇતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:3 ॥
પુનઃ ઓષધીનાં સ્વરસેન ઔષધ્યો ગ્રન્થાન્તરે યથા ।
મૃદ્નીયાત્ખલુ તાવત્ પિષ્ટમઞ્જનસદૃશં ભવેદ્યાવત્ ।
તદનુ ચ નિયામકાનાં શતાવરીકન્દુકીસુધાદીનામ્ ।
ઇતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:4 ॥
શતાવર્યાદીનાં સ્વકીયરસેન નિષ્પિષ્ય પ્રમર્દ્ય વટિકાં બદરાકરાં કુર્વીતેતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:5 ॥
તચ્ચાહ સંસ્થાપ્યેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:6 ॥
તાં પૂર્વોક્તાં વટિકાં છાયાશુષ્કાં લોહફલકે શસ્ત્રપાત્રે સંસ્થાપ્ય પુનઃ લઘુલોહકટોરિકયા પૂર્વોક્તલોહફલકાત્ લઘ્વી યા લોહકટોરિકા તયા સ્થગયિત્વા આચ્છાદ્ય દૃઢં ગાઢં યથા સ્યાત્તથા લેપયેત્ વક્ષ્યમાણેનેતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:7 ॥
તચ્ચાહ લવણેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:8 ॥
તાં પૂર્વોદિતાં લઘુલોહકટોરિકાં સુદૃઢં યથા સ્યાત્તથા લવણાર્દ્રમૃદા લવણેન સૈન્ધવાદિના યુતા યા આર્દ્રા જલસિક્તા મૃત્ તયા લિપ્તાં કુર્વીત ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:9 ॥
કિમર્થં ધૂમ્રરોધાય યથા યન્ત્રાદ્બહિર્ધૂમોદ્ગમો ન સ્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:10 ॥
પુનઃ સુદૃઢાઙ્ગારાન્ ખદિરાદીનાં દત્ત્વા ભસ્ત્રાદ્વયવહ્નિના ખલુ દ્વયાગ્નિના ધમ્યાદ્ ઇતિ અગ્રિમશ્લોકસંબન્ધાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:11 ॥
ક્વ સતિ નિર્ધૂમે સતિ રસે ધૂમનિઃસરણવર્જિતે સતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:12 ॥
તચ્ચાહ તાવદિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:13 ॥
સન્ધિલિપ્તા પૂર્વોક્તા લોહશરાવિકા તાવદવધૌ ધ્માતા કાર્યા યાવત્કાલપ્રમાણં રક્તાભા રક્તદ્યુતિયુક્તા ખોટિકા ભવતિ ખોટસ્યેવ આકૃતિર્યસ્યાઃ સા ખોટિકા ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:14 ॥
તતોઽનન્તરં કટોરિકાં સ્વભાવશીતલાં સ્વતો હિમાં મત્વા જ્ઞાત્વા પુનરઙ્ગારાનપનીય અપસાર્ય કટોરિકામુત્ખન્ય રસો ગ્રાહ્ય ઇતિ શેષઃ આગમિશ્લોકસંબન્ધાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:15 ॥
તચ્ચાહ ઉત્ખન્યેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:16 ॥
તતોઽનન્તરં લઘુલોહકટોરિકાં પૂર્વવર્ણિતાં ઉત્ખન્યોત્ખન્ય પ્રબલત્વેનોત્પાટ્ય રસઃ સૂતો ગ્રાહ્યઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:17 ॥
ઉત્ખન્યોત્ખન્યેતિ કઠિનતરત્વાદ્વા અત્યાદરેણ વીપ્સા ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:18 ॥
કુતઃ કટોરિકાસકાશાત્ એષ ઇત્થમુત્પન્નો મૃતસૂતરાજો જ્ઞેયઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:19 ॥
સ ચ સુખાધ્માતઃ સન્ ગોલકવદ્ભવતિ વજ્રમૂષાયાં ઇતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:20 ॥
કાચઃ પ્રતીતઃ ટઙ્કણં સૌભાગ્યં તતઃ રસો ઽતિ મર્યાદામતિક્રમ્ય ધ્માતઃ સન્ એકરસો ભવતિ સમરસ ઇત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:21 ॥
કેષાં શિખિગલતાં શિખિનિ ગલન્તીતિ વિગ્રહઃ શિખિગલતાં ધાતૂનાં એવં ગલિતે રસે ત્રિગુણં વઙ્ગં રઙ્ગં દદ્યાત્ તતો વઙ્ગદાનાનન્તરં ક્રમેણ અલ્પમલ્પદાનેન નાગં સીસકં ચ દદ્યાદિતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:22 ॥
તચ્ચાહ પશ્ચાદિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:23 ॥
પશ્ચાત્ ત્રિગુણસીસકદાનાનન્તરં હેમ્ના કનકેન સહ રસબીજં મહાબીજં યોજ્યં હેમ્ના સાર્ધં મહાબીજં કીદૃગ્ભવતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.2-7:24 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 14.8-9
<મેર્ચુર્ય્:: મારણ>
તાલકસૂતેનાપિ ચ કૃત્વા વટિકાં નિયામકૌષધિભિઃ

એવં નિગૃહ્ય ધૂમં સુધિયા રસમારણં કાર્યમ્ ।
રસબન્ધકરં પારદબન્ધપ્રદં ચ પુનઃ તાલકં હરિતાલં સૂતો રસઃ તેનાપિ નિયામકૌષધિભિશ્ચ શતાવર્યાદિભિઃ પૂર્વોક્તાભિર્ ગુટિકાં કૃત્વા નિગૃહ્ય ધૂમં રુન્ધિતધૂમં યથા સ્યાત્તથા સુધિયા મતિમતા રસજ્ઞેન એવમમુના વિધિના રસમારણં કાર્યં પારદબન્ધઃ કાર્ય ઇત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.8:1 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 14.9
<મેર્ચુર્ય્:: મારણ>
અથવા શિલયા સૂતો માક્ષિકયોગેન વા સિદ્ધઃ ।
જાયેત શુક્લવર્ણો ધૂમરોધેન તાભ્યાં વા

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અન્યચ્ચાહ અથવેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.9:1 ॥
અથવા વિધ્યન્તરે શિલયા મનોહ્વયા કૃત્વા વા માક્ષિકયોગેન તાપ્યસંયોગં કૃત્વા સાધિતસ્તાલકયોગવત્ સૂતો રસઃ શુક્લવર્ણો જયેત ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.9:2 ॥
કેન ધૂમરોધેન સૈન્ધવાર્દ્રમૃદા લેપેન વા તાભ્યાં શિલામાક્ષિકાભ્યામ્ ઉભાભ્યાં તાલકયોગવત્ સાધિતઃ સન્ સૂતઃ શુક્લવર્ણો ભવેદ્ ઇતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.9:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 14.10
<મેર્ચુર્ય્:: મૃત:: મેદિચ્. ઉસે>
મૃતશુલ્વતાપ્યચૂર્ણં કાન્તયુતં તેન રઞ્જયેત્ખોટમ્ ।
નિર્વ્યૂઢં ઘનસત્વહેમયુતં તદ્રસાયને યોજ્યમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અન્યચ્ચાહ મૃતેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.10:1 ॥
મૃતશુલ્બતાપ્યચૂર્ણં મૃતં ચ યત્ શુલ્બં તામ્રં તાપ્યં સ્વર્ણમાક્ષિકં ચ તચ્ચૂર્ણં કિંવિશિષ્ટં કાન્તયુતં ચુમ્બકમિશ્રિતં તેન મૃતશુલ્બતાપ્યચૂર્ણેન કાન્તયુતેન પૂર્વં નિષ્પન્નં ખોટં રઞ્જયેત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.10:2 ॥
કિંવિશિષ્ટં ઘનસત્ત્વહેમયુતં અભ્રસત્વસ્વર્ણમિશ્રિતમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.10:3 ॥
એવંવિધં તત્ખોટં રસાયને જરાવ્યાધિનાશને યોજ્યમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.10:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 14.11-12
<??>
બલિના ત્રિગુણેન રસાત્ પર્પટિકયુતેન મર્દિતં સૂતમ્ ।
નિયામકદિવ્યૌષધિભિશ્છાયાશુષ્કા કૃતા વટિકા

<??>
મૂષાધૃતપર્પટિકામધ્યે સંછાદ્ય નિગૂઢસુદૃઢેન ।
ધ્માતં ગચ્છતિ ખોટં હેમયુતં સૂતબન્ધકરમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અન્યચ્ચાહ બલિનેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.11-12:1 ॥
ત્રિગુણેન બલિના ગન્ધકેન સહ રસં સૂતં સુદૃઢં યથા સ્યાત્તથા મર્દિતં કુર્યાત્ ઇત્યધ્યાહારઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.11-12:2 ॥
કિંવિશિષ્ટેન બલિના પર્પટિકયુતેન પર્પટિકો લોહપર્પટિકઃ પ્રતીતસ્તેન યુતેન મિલિતેન નિયમસંસ્કારોક્તાઃ નિયમકાઃ દિવ્યૌષધયઃ શતાવરીપ્રમુખાસ્ તાભિઃ તતો વટિકા છાયાશુષ્કા કાર્યા છાયાઘર્મરૂપા શુષ્કા નીરસા તથા કાર્યા ઇતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.11-12:3 ॥
અન્યચ્ચાહ મૂષેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.11-12:4 ॥
મૂષાધૃતપર્પટિકા મૂષાયાં યા પર્પટિકા પૂર્વોક્તલોહપર્પટિકા સા નિગૂઢસુદૃઢેન નિગૂઢશ્ચાસૌ સુદૃઢશ્ચ તેન મૂલકાદિક્ષારબિડેન કૃત્વા મધ્યે સ્વાન્તઃ આચ્છાદ્ય ધ્માતં ક્રિયતે પુનસ્ તદૂધ્માતં સત્ ખોટં ગચ્છતિ ખોટત્વમાપ્નોતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.11-12:5 ॥
તત્ખોટં હેમયુતં સ્વર્ણમિલિતં સૂતબન્ધકરં સ્યાત્ રસબન્ધનપ્રદમ્ ઇત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.11-12:6 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 14.13-14
<મેર્ચુર્ય્:: મારણ, ખોટ>
બલિયુક્તા પર્પટિકા મૃદિતા સ્નુહ્યર્કભાવિતા ગુટિકા ।
મધ્યે ગર્તા કાર્યા સૂતભૃતાચ્છાદિતા તદનુ

બાહ્યે દત્ત્વા નિગડં સુલિપ્તમૂષોદરે દૃઢં ન્યસ્તમ્ ।
સૂતઃ પુટિતો મ્રિયતે ધ્માતઃ ખોટં ભવત્યેવ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિધ્યન્તરમાહ બલીત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.13-14:1 ॥
પૂર્વોક્તા યા પર્પટિકા લોહપર્પટિકા બલિયુક્તા ગન્ધકમિશ્રિતા સ્નુહ્યર્કભાવિતા ચ સ્નુહી વજ્રી અર્કો મન્દારસ્ તાભ્યાં ભાવિતા પ્લુતા એતયોઃ પયસેતિ ભાવઃ મૃદિતા ચ ઘર્ષિતા ચ એવં કૃતવિધાના પર્પટિકા સતિ ગુટિકા વટિકા કાર્યા મધ્યે ગુટિકાન્તઃ ગર્તા કાર્યા સા ગર્તા તતઃ સૂતભૃતા સૂતપૂરિતા સતી તદનુ ગર્તકરણાનન્તરં આચ્છાદિતા કાર્યા પર્પટિકયેતિ ભાવઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.13-14:2 ॥
તચ્ચાહ બાહ્ય ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.13-14:3 ॥
બાહ્યે સૂતોદરગુટિકોપરિ નિગડં દત્ત્વા સુલિપ્તમૂષોદરે સુલિપ્તા સારણકર્માભિહિતૌષધીરિતિ શેષઃ એવંવિધા યા મૂષા તસ્યા યદુદરં તસ્મિન્દૃઢં યથા સ્યાત્તથા નિગડં ન્યસ્તં સ્થાપિતં કુર્યાદિતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.13-14:4 ॥
મૂષોદરગુટિકાન્તસ્થઃ સૂતઃ પુટિતો વહ્નિયોગાત્ મ્રિયતે પઞ્ચત્વમાપ્નોતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.13-14:5 ॥
પુનઃ ધ્માતઃ સન્ ખોટો ભવતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.13-14:6 ॥
એવાવ્યયમન્યનિષેધવાચિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.13-14:7 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 14.15
<મેર્ચુર્ય્:: મારણ, ખોટ>
એવં તાલશિલાભ્યાં માક્ષિકરસકૈશ્ચ દરદશિખિસહિતૈઃ ।
મ્રિયતે પુટસંયોગાદ્ ધ્માતં ખોટં કૃતં વિમલમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
અન્યચ્ચાહ એવમિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.15:1 ॥
એવં લોહપર્પટિકાવિધાનેન તાલશિલાભ્યાં ધ્માતં સત્ યુતં યત્ ખોટં તદ્વિમલં મલવર્જિતં સ્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.15:2 ॥
ચ પુનઃ માક્ષિકરસકૈસ્તાપ્યખર્પરિકૈઃ દરદશિખિસહિતૈશ્ચ હિઙ્ગુલશિખિમિલિતૈશ્ચ કરણરૂપૈર્વિમલં ચ પુનઃ પુટયોગાદ્ વહ્નિસંપર્કાત્ ધ્માતં મ્રિયતે ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.15:3 ॥
આદૌ મલલક્ષણમુક્તમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.15:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 14.16
<મેર્ચુર્ય્:: મારણ>
કિટ્ટકપુરસંયોગાદ્ ધ્માતૈઃ કિટ્ટસ્તુ કિટ્ટતઃ સત્વમ્ ।
નિપતતિ સત્વં રસસાકં જનયતિ તદ્ભસ્મ તસ્યાપિ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
તચ્ચાહ કિટ્ટપુરસંયોગાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.16:1 ॥
કિટ્ટં લોહમલં પુરો ગુગ્ગુલુઃ તયોઃ સંયોગાત્ ધ્માતૈઃ માક્ષિકરસદરદરૂપૈઃ પૂર્વોક્તૈઃ કિટ્ટો ભવેત્ પુનઃ કિટ્ટતો રસસાકં સૂતમિશ્રિતં સત્ત્વં સારં નિપતતિ તત્સત્ત્વં ભસ્મ જનયતિ ઉત્પાદયતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.16:2 ॥
તસ્યાપિ ભસ્મનઃ સત્ત્વં ચ નિપતતીત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.16:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 14.17
<રઞ્જન wઇથ્ સ્મોકે અન્દ્ wઇથોઉત્ મેર્ચુર્ય્ (????)>
વઙ્ગરસગન્ધતાલં ખટિકાયા યોગતઃ સુપર્પટિકા ।
રઞ્જયતિ સત્વતાલં ધૂમેન વિનાપિ સૂતમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિધ્યન્તરમાહ વઙ્ગરસગન્ધતાલમિતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.17:1 ॥
વઙ્ગં ત્રપુ રસઃ સૂતઃ ગન્ધકો બલિઃ તાલં હરિતાલં એતચ્ચતુષ્ટયં ખટિકાયા યોગતઃ ખટિકા ચિત્રકરજસ્તસ્યા યોગતઃ સુપર્પટિકાં પૂર્વોક્તાં લોહપર્પટિકાં રઞ્જયતિ સૂતેન વિનાપિ કિમુત રસમિલિતેન તાલસત્ત્વેનેતિ વ્યક્તિઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_14.17:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 14.18
<બીજ:: fઓર્ રઞ્જન>
એવં ખોટં બીજં કૃત્વા રઞ્જનવિધિના સુરઞ્જનં કાર્યમ્ ।
ત્રિગુણં રસસ્ય હેમ સંયોજ્યં તસ્ય વરબીજમ્