રસહૃદયતન્ત્ર (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 10

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
સામાન્યેન સર્વલોહાનાં શોધનમારણમાહ સર્વ ઇત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_9.16:1 ॥
સર્વો લોહો ધાતુવર્ગઃ શુધ્યતિ મૃતશ્ચ ભવતિ પુનઃ રજ્યતિ ચ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_9.16:2 ॥
કેન ભૃશં અત્યર્થં યથા સ્યાત્તથા માક્ષિકદરદેન તાપ્યહિઙ્ગુલેન કૃત્વા યો વાપઃ ગલિતેષુ લોહેષુ માક્ષિકદરદપ્રક્ષેપણં તસ્માત્ સુરગોપસંનિભ ઇન્દ્રગોપસદૃશઃ સર્વો લોહો ભવેત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_9.16:3 ॥
વા શુલ્બં તામ્રં માક્ષિકદરદવાપેન સુરગોપસન્નિભં સ્યાત્ વા ગન્ધેન ગન્ધકવાપેન મૃતમપ્યેવ સ્યાદિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_9.16:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.1
અથ સત્વનિર્ગમમભિધાસ્યતે ।
<સત્ત્વ:: ઇમ્પોર્તન્ચે ઓf ~>
વૈક્રાન્તકાન્તસસ્યકમાક્ષિકવિમલાદયો વિના સત્વમ્ ।
શુદ્ધા અપિ નો દ્વન્દ્વે મિલન્તિ ન ચ તાન્ રસો ગ્રસતિ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
દત્તવાન્સતતં સૌખ્યં શુદ્ધેભ્યશ્ચ ખલં તથા ।
દુઃખમૃત્યપ્યમાત્માનઃ કોપસ્ય સમકારકમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.1:1 ॥
વૈક્રાન્તાદીનાં રસસંજ્ઞિકાનાં સત્ત્વપ્રશંસનમ્ આહ વૈક્રાન્તમિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.1:2 ॥
વૈક્રાન્તકાન્તસસ્યકમાક્ષિકવિમલાદયઃ શુદ્ધા અપિ દ્વન્દ્વે ન મિલન્તિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.1:3 ॥
વૈક્રાન્તં વજ્રભૂમિજં રજઃ કાન્તં ચુમ્બકં સસ્યકશ્ચપલઃ માક્ષિકં તાપ્યં વિમલા રૌપ્યમાક્ષિકમ્ ઇત્યાદયો ગન્ધકાદયશ્ચોપરસંજ્ઞકા ન મિલન્તિ એકશરીરતાં નાપ્નુવન્તિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.1:4 ॥
ક્વ દ્વન્દ્વે ઉભયમેલાપે ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.1:5 ॥
પુનસ્તાન્ શુદ્ધાનપિ રસઃ સૂતો ન ગ્રસતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.1:6 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.2-3
<??>
નાગનાસિકાભિધાનં ચન્દ્રોદકમ્ અમૃતમ્ આપ્તકાઠિન્યમ્ ।
રસવૈક્રાન્તકમ્ એવં બધ્નાતિ રસં સ્વસત્ત્વેન

<શૈલોદક>
નાનાવિધસંસ્થાનં નિર્જરશિખરિશિખરસમ્ભૂતમ્ ।
ધારોદમ્ભસિ શ્રેષ્ઠં તદશ્મ શૈલોદકં પ્રાપ્ય

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વૈક્રાન્તપ્રાધાન્યમ્ આહ નાગેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.2-3:1 ॥
એવંલક્ષણં વૈક્રાન્તકં જ્ઞાતવ્યમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.2-3:2 ॥
કિંવિશિષ્ટં નાગનાસિકાભિધાનં નાગાનાં ફણિનાં નાસિકા એવ અભિધાનં સંજ્ઞા યસ્ય તત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.2-3:3 ॥
પુનઃ કિંવિશિષ્ટં ચન્દ્રોદકં ચન્દ્રમસઃ સમ્બન્ધિ યદુદકં બલં તસ્માદેવામૃતં ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.2-3:4 ॥
આપ્તકાઠિન્યં પ્રાપ્તં કાઠિન્યં યેન પૂર્વમેતચ્ચ મૃદૂત્પન્નમિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.2-3:5 ॥
એવંવિધં રસવૈક્રાન્તં રસસંજ્ઞકં વૈક્રાન્તં રસં સૂતં બધ્નાતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.2-3:6 ॥
કેન સ્વસત્વેન સ્વીયસારેણેતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.2-3:7 ॥
વૈક્રાન્તપ્રકારમાહ નાનેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.2-3:8 ॥
પૂર્વમુપવર્ણિતં વૈક્રાન્તં નાનાવિધસંસ્થાનમસ્તિ નાનાવિધમનેકપ્રકારં સંસ્થાનં લક્ષણં યસ્ય તત્ સંસ્થાનં વ્યઞ્જનં લિઙ્ગં લક્ષણં ચિહ્નમાકૃતિઃ ઇતિ માધવનિદાનં સિતાસિતરક્તપીતવર્ણત્વાન્ નાનાવિધસંસ્થાનમ્ ઇત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.2-3:9 ॥
પુનર્નિર્જરશિખરિશિખરસમ્ભૂતં નિર્જરાણાં દેવાનાં યઃ શિખરી પર્વતસ્તસ્ય શિખરં શૃઙ્ગં તત્ર સમ્ભૂતમ્ ઉત્પન્નમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.2-3:10 ॥
નાનાવિધસંસ્થાનં કુતઃ ધારોદમ્ભસિ ધારાભિરુદન્ત ઉન્મત્તમમ્ભો યત્ર સમયે તસ્મિન્ વર્ષાકાલે શૈલોદકં શિલાસંબન્ધિ યદુદકં જલં તત્ પ્રાપ્ય શ્રેષ્ઠં તદશ્મ વૈક્રાન્તાભિધાનં નાનાવર્ણં ભવતિ યતઃ શિલોદકસ્ય નાનાવિધત્વમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.2-3:11 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.4-5
<વૈક્રાન્ત:: સત્ત્વ:: પાતન>
ભસ્ત્રાદ્વયેન હઠતો ધ્માતવ્યં પઞ્ચમાહિષસુબદ્ધમ્ ।
દત્ત્વા દશાંશસ્વર્જિકપટુટંકણગુઞ્જિકાક્ષારાન્

તદ્ગચ્છતિ કઠિનત્વં મુઞ્ચતિ સત્વં સ્ફુલિઙ્ગકાકારમ્ ।
મુક્તાનિકરપ્રાયં ગ્રાહ્યં તત્ કાચમ્ અધિવર્જ્ય

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વૈક્રાન્તસત્વપાતનમાહ ભસ્ત્રેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.4-5:1 ॥
તદ્વૈક્રાન્તં પઞ્ચમાહિષસુબદ્ધં દધિદુગ્ધાજ્યમૂત્રશકૃદ્ભિઃ પઞ્ચસંખ્યાકૈર્ માહિષૈઃ સહ સુબદ્ધં પિણ્ડાકૃતિ કૃતં સત્ ભસ્ત્રાદ્વયેન ખલ્લયુગ્મેન હઠતો બલાત્ ધ્માતવ્યમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.4-5:2 ॥
કિં કૃત્વા દશાંશસર્જિકપટુટઙ્કણગુઞ્જિકાક્ષારાન્ દત્ત્વા દશાંશવિભાગેન સર્જિકાલવણસૌભાગ્યરક્તિકાયવક્ષારાન્ પિષ્ટવૈક્રાન્તે ક્ષેપ્યેત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.4-5:3 ॥
ધ્માતં સત્ કિં સ્યાત્તદાહ તદિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.4-5:4 ॥
સ્ફુલિઙ્ગકાકારં વહ્નિકણનિભં સત્વં સારં મુઞ્ચતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.4-5:5 ॥
પુનસ્તત્સત્વં કઠિનત્વં ગચ્છતિ કઠિનં સ્યાદિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.4-5:6 ॥
તત્સત્વં આકારતો મુક્તાનિકરપ્રાયં મૌક્તિકરાશિસદૃશં સ્યાત્ એવંવિધં સત્વં કાચં અધિવર્જ્ય દૂરીકૃત્ય તત્ નિર્મલં ગ્રાહ્યમિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.4-5:7 ॥
યુગ્મમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.4-5:8 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.6
<વૈક્રાન્ત:: બન્ધન ઓf મેર્ચુર્ય્>
રસવૈક્રાન્તકમેવં મિલતિ દ્વન્દ્વાન્વિતં સમં હેમ્ના ।
નિર્વ્યૂઢં ઘનસત્વં તેન રસો બન્ધમુપયાતિ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વૈક્રાન્તસત્વયોગમાહ રસેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.6:1 ॥
તદ્રસવૈક્રાન્તકં સત્ત્વં હેમ્ના સમં સ્વર્ણેન સમભાગં દ્વન્દ્વાન્વિતં સત્ દ્વન્દ્વમેલાપકૌષધસહિતં સત્ એવમમુના વિધાનેન મિલતિ રસે ઇતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.6:2 ॥
પુનસ્તેન સત્વેન સહ ઘનસત્વમભ્રસારં નિર્વ્યૂઢં નિર્વાહિતં સત્ તેનોભયસત્વસંયોગેન રસઃ સૂતો બન્ધમુપયાતિ બન્ધનમાપ્નોતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.6:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.7
<મિનેરલ્સ્:: સત્ત્વપાતન>
વજ્રાભ્રકાન્તસસ્યકમાક્ષિકપ્રભૃતિસકલધાતૂનામ્ ।
પાતયતિ સત્વમેષાં પિણ્ડી ધ્માતા દૃઢાઙ્ગારૈઃ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
સત્વપાતનવિધાનમાહ વજ્રેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.7:1 ॥
દૃઢાઙ્ગારૈર્ ઇતિ દૃઢકથનાત્ ખદિરાદીનાં પૂર્વોક્તત્વાદ્ભસ્ત્રાદ્વયેન ચ ધ્માતા સતી વજ્રાભ્રકાન્તસસ્યકમાક્ષિકપ્રભૃતિસકલધાતૂનાં વજ્રસંજ્ઞકં યદભ્રં તદ્વજ્રાભ્રં કાન્તં ચુમ્બકં સસ્યકં ચપલા માક્ષિકં સ્વર્ણમાક્ષિકં ઇતિપ્રભૃતયઃ સકલધાતવઃ સર્વોપરસાસ્તેષાં પિણ્ડી સત્વં પાતયતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.7:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.8
<માક્ષિક:: સત્ત્વ:: સ્પેચિઅલ્ અલ્છેમ્. પોતેન્ચ્ય્>
હિત્વા માક્ષિકસત્વં નાન્યેષાં શક્તિરસ્તિ લોહઘ્ની ।
ન પતતિ તાવત્સત્વં ભસ્ત્રાન્તે ન યાવદ્ આહ્રિયેત્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
શક્તિમત્ત્વેન માક્ષિકસત્વપ્રશંસનમ્ આહ હિત્વેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.8:1 ॥
માક્ષિકસત્વં તાપ્યસારં હિત્વા ત્યક્ત્વા અન્યેષાં રસોપરસાનાં શક્તિઃ સામર્થ્યં નાસ્તિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.8:2 ॥
કિંભૂતા શક્તિઃ લોહઘ્નીતિ લોહાન્ હન્તીતિ વિગ્રહઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.8:3 ॥
પુનસ્તાવત્સત્ત્વં ન પતતિ યાવદ્ભસ્ત્રા અન્તે સત્વસમીપે ન આહ્રીયેત ન પ્રાપ્યેત તસ્માદલ્પેનાગ્નિના સત્વાપ્રવૃત્તિરિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.8:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.9
<માક્ષિક:: સત્ત્વ:: ફ્ય્સ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
રક્તં મૃદુ નાગસમં સત્વં યસ્માદ્ધિ માક્ષિકાત્પતિતમ્ ।
ગન્ધાશ્મનોઽપિ તદ્વત્કાર્યં યત્નેન મૃદુભાવમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
માક્ષિકસત્વમ્ ઉદાસ્યાન્યસત્વપ્રવૃત્તિમ્ આહ રક્તમિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.9:1 ॥
રક્તં લોહિતં નાગસમં સીસકતુલ્યં મૃદુ કોમલં એવંવિધં સત્વં યસ્માદ્ધેતોર્ માક્ષિકાત્ પતતિ તાપ્યાત્ નિર્ગચ્છતિ તદ્વત્તસ્માદ્ધેતોર્ વા તસ્માદ્વિધાનતઃ ગન્ધાશ્મનો ગન્ધકસ્ય યત્નેન મૃદુભાવં કાર્યં યથા ગન્ધકોઽપિ મૃદુર્ભવતીત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.9:2 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.10
<માક્ષિક:: સત્ત્વ:: પાતન>
લવણામ્લેન સુપુટિતં માક્ષિકમમ્લેન મર્દિતં વિધિના ।
મુઞ્ચતિ સોષ્ણે ગ્રાસમ્ આયસપાત્રે તુ પિષ્ટિકા ભવતિ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
માક્ષિકસત્વવિધાનમાહ લવણેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.10:1 ॥
માક્ષિકં તાપ્યં લવણામ્લેન લવણં મુખ્યત્વાત્ ગ્રન્થાન્તરસામ્યાચ્ચ સૈન્ધવં અમ્લો જમ્બીરાદિઃ તેન મર્દિતં પુનરમ્લેન જમ્બીરાદિના વિધિના ઉક્તરીત્યા પુટિતં વહ્નૌ પ્રતાપિતં સત્ મુઞ્ચતિ પૂર્વશ્લોકસંબન્ધાત્ સત્ત્વં ઇતિ શેષઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.10:2 ॥
ઇત્થં પતિતં સત્વં ગ્રાહ્યમ્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.10:3 ॥
લવણામ્લેન ગન્ધકમપિ મૃદુ સ્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.10:4 ॥
તુ પુનઃ સોષ્ણે આયસપાત્રે વહ્નૌ તાપિતે લોહપાત્રે પિષ્ટિકા ભવતિ રક્તવર્ણરજોરૂપેત્ય્ અર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.10:5 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.11
<સત્ત્વ:: ચોલોઉર્ ઓf દિff. ~>
તુત્થાદ્ધિ તાપ્યજસમં સમસૃષ્ટં પતતિ વૈ સત્વમ્ ।
અભ્રવૈક્રાન્તકાન્તપ્રભૃતીનાં તત્ર લોહનિભમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
તુત્થાદીનાં સત્વપાતનમાહ તુત્થાદિત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.11:1 ॥
તુત્થાત્ તુત્થં શિખિગ્રીવં તસ્માત્ તાપ્યજસમમિતિ માક્ષિકસત્વવત્ માક્ષિકસત્વવિધાનેનાસ્ય સત્વપાત ઇત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.11:2 ॥
સમસૃષ્ટં સમં તાપ્યેન તુલ્યં વર્ણમાર્દવાભ્યાં સૃષ્ટં કથિતમિત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.11:3 ॥
એવંવિધં તુત્થકસત્વં પતતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.11:4 ॥
અભ્રકેત્યાદિ અભ્રકં પ્રતીતં વૈક્રાન્તં રસવૈક્રાન્તં કાન્તં ચુમ્બકં ઇતિપ્રભૃતીનામ્ ઇત્યાદીનાં તત્ત્વં પત્રસત્વપાતનયોગે લોહનિભં મુણ્ડવર્ણમ્ ઇત્યર્થઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.11:5 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.12
<સ્વર્ણમાક્ષિક (?):: સત્ત્વપાતન (?)>
સ્ત્રીવજ્રીદુગ્ધભાવિતમેરણ્ડસ્નેહભાવિતં શતં ધ્માતમ્ ।
એવં ત્રિભિરિહ વારૈઃ શુલ્વસમં ભવતિ રઞ્જકં હૈમમ્

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
પુનર્માક્ષિકવિધાનાન્તરમ્ આહ સ્ત્રીત્યાદિ ।
તાપ્યં સ્ત્રીવજ્રીદુગ્ધભાવિતં સ્ત્રી નારી વજ્રી સેહુણ્ડઃ તયોર્દુગ્ધં તેન ભાવિતં ઘર્મપુટિતં કુર્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.12:1 ॥
પુનરેરણ્ડસ્નેહેન શતં શતવારં ભાવિતં ચ કુર્યાત્ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.12:2 ॥
તતો વારૈસ્ત્રિભિરેવ ધ્માતં સત્ હૈમં સ્વર્ણમાક્ષિકં તસ્યેદં હૈમં સત્વં શુલ્બસમં તામ્રનિભં ભવતિ રઞ્જકં રસે રાગદાયી સ્યાત્કનકેઽપિ ચ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.12:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.13
<માક્ષિક, રસક:: સત્ત્વ:: પાતન>
કદલીરસશતભાવિતમધ્વૈરણ્ડતૈલપરિપક્વમ્ ।
તાપ્યં મુઞ્ચતિ સત્વં રસકં ચૈવં ત્રિસન્તાપૈઃ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
વિધ્યન્તરમાહ કદલીત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.13:1 ॥
તાપ્યં માક્ષિકં કદલીરસશતભાવિતમધ્વૈરણ્ડતૈલપરિપક્વમ્ ઇતિ પ્રથમં રમ્ભાદ્રવેણ શતવારં ભાવિતં પશ્ચાત્ મધ્વૈરણ્ડતૈલાભ્યાં સહ પરિપક્વં સમ્યક્ પાચિતં સત્ સત્વં મુઞ્ચતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.13:2 ॥
કૈઃ કૃત્વા ત્રિસંતાપૈઃ ત્રિવારં ધમનૈઃ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.13:3 ॥
એવં રસકં ખર્પરકમપિ સત્વં મુઞ્ચતીતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.13:4 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.14
<મિનેરલ્સ્:: સત્ત્વ:: પાતન>
ઊર્ણાટઙ્કણગુડપુરલાક્ષાસર્જરસૈઃ સર્વધાતુભિઃ પિષ્ટૈઃ ।
છાગીક્ષીરેણ કૃતા પિણ્ડી શસ્તા હિ સત્વવિધૌ

*ચોમ્મ્. મુગ્ધાવબોધિની:
સત્વપાતને પિણ્ડીમાહ ઊર્ણેત્યાદિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.14:1 ॥
ઊર્ણા ઇતિ ઊર્ણા મેષરોમ ટઙ્કણં સૌભાગ્યં ગુડઃ પ્રતીતઃ પુરો ગુગ્ગુલુઃ લાક્ષા જતુ સર્જરસો રાલઃ એતૈઃ કિંવિશિષ્ટૈઃ સર્વધાતુભિઃ રસોપરસૈર્વા સ્વર્ણાદિભિઃ સહ પિષ્ટૈઃ પેષિતૈઃ પુનઃ છાગીક્ષીરેણ અજાપયસા કૃતા યા પિણ્ડી સા સત્વવિધૌ સત્વપાતનકર્મણિ શસ્તા પ્રધાના ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.14:2 ॥
ધાતુરસોપરસાનાં સત્વં પાતયત્યેવેતિ ॥ ગ્ર્હ્ત્ચ્મ્_10.14:3 ॥
સ્તર્ત્ ગ્ર્હ્ત્ 10.15-17
<મિનેરલ્સ્:: સત્ત્વ:: પાતન>
ચૂર્ણિતસત્વસમ્ભારં ત્રિંશત્પલમાદરેણ સંગૃહ્ય ।
ટંકણપલસપ્તયુતં ગુંજાપલત્રિતયયોજિતં ચૈવ

તિલચૂર્ણકકિટ્ટપલૈર્ મત્સ્યૈર્ આલોડ્ય દ્વિરંશયુક્તૈશ્ચ ।
ગોધૂમબદ્ધપિણ્ડી ગોપઞ્ચકભાવિતા બહુશઃ

કોષ્ઠકધમનવિધિના તીવ્રં ભસ્ત્રાનલેન તત્પતતિ ।
સંદ્રવતિ ચાભ્રસત્ત્વં તથૈવ સર્વાણિ સત્વાનિ