રસાધ્યય · શ્લોક 38cd-56

ત્રિફલાક્વાથસમ્પિષ્ટાદ્ વ્રજત્યેવં ક્ષયં મલઃ ॥

ચિત્રકક્વાથસમ્પિષ્ટાદ્ અગ્નિદોષઃ પ્રણશ્યતિ
અશ્વગન્ધારસેનૈવં વિષદોષઃ પ્રશામ્યતિ ॥

નાહ્યારસેન સમ્પિષ્ટાદ્ દર્પદોષો વિનશ્યતિ
પિષ્ટાત્ કુધ્યરસેનૈવમ્ ઉન્મત્તો ઽપિ વિલીયતે ॥

સપ્તસપ્તદિનૈઃ પિષ્ટાદ્ દોષા નશ્યન્તિ પઞ્ચ વૈ
ઇત્થં દ્વાદશભિર્ દોષૈર્ મુક્તઃ શુદ્ધો ભવેદ્ રસઃ ॥

ઔષધસ્યૌષધસ્યાન્તે ક્ષાલયેત્ કાઞ્જિકેન ચ
કર્તવ્યા સૂતસંશુદ્ધિર્ એકાદશભિરૌષધૈઃ ॥

ક્વાથેન ત્રિકટોઃ ક્ષુણ્ણં પ્રાકૃતં શોધિતં રસમ્
રસેનાસન્નદૂધિલ્યાસ્ તથાર્દ્રાયા રસેન ચ ॥

કાકમાચીરસેનૈવં દેવદાલીરસેન ચ
શુષ્કં શુષ્કં પુનઃ ક્ષુણ્ણં સંમર્દ્યામર્દ્ય શોષયેત્ ॥

ઔષધસ્યૌષધસ્યાન્તે ક્ષાલયેત્ કાઞ્જિકેન ચ
પ્રત્યૌષધં દિનાનીહ સપ્ત સપ્તૈવ મર્દયેત્ ॥

મૂર્છિતોત્થાપનં સૂતે કાર્યં પઞ્ચભિર્ ઔષધૈઃ
તેજસ્વી જાયતે ઽવશ્યં મૂર્છિતોત્થિતપારદઃ ॥

કજ્જલાભો યદા સૂતો વિહાયઘનચાપલન્
સંમૂર્છિતસ્ તદા જ્ઞેયો નાનાવર્ણો ઽપિ તત્ ક્વચિત્ ॥

ઉત્થાપયેન્ નિરુધ્યાથ પાત્રસમ્પુટમધ્યગમ્
પુનસ્ તન્ મૂર્છયેત્ સૂતં કઞ્ચુકીર્ નાશયેત્ તતઃ ॥

એવમ્ એતત્ ક્રમેણૈતત્ સપ્તવારાંસ્ તુ મૂર્છયેત્
ઇત્થં સંમૂર્છિતઃ સૂતો દોષશૂન્યઃ પ્રજાયતે ॥

આરનાલમૃતે સૂતમ્ ઉત્થાપ્યં રસધીમતા
મૂર્છિતોત્થિતસૂતસ્ય ચતુઃષષ્ટિપલાનિ ચ ॥

પલાનિ તામ્રચૂર્ણસ્ય ખલ્વે પ્રક્ષિપ્ય ષોડશ
નિમ્બુકં ચ રસં ક્ષિપ્ત્વા લૂનં દ્વાત્રિંશદંશકમ્ ॥

તાવત્ સંમર્દયેદ્ યાવત્ પીઠી સ્યાન્ મૃક્ષણોપમા

ઉક્ત્વા કટાહબુન્ધે તાં પ્રદદ્યાદ્ વસ્ત્રસમ્પુટમ્
વસ્ત્રાન્તાનિ મૃદા લિમ્પેજ્ જારિતાનીવ બુન્ધકે ॥

સજલસ્થાલિકાવક્ત્રે કટાહં પ્રધ્વરં ક્ષિપેત્
કણ્ઠં કટાહબન્ધં ચ લિમ્પેદ્ વસ્ત્રં મૃદા તથા ॥

છાણકાનિ કટાહાત્તે યામાર્ધં જ્વાલયેદ્યથા
જલમધ્યે રસો યાતિ તામ્રં તિષ્ઠતિ બુન્ધકે ॥

સપ્તવારમિદં કાર્યં શુદ્ધં સ્યાદ્ રસપાતનમ્
સૂક્ષ્મદોષા વિલીયતે મૂર્છિતોત્થિતપાતને ॥

ખલ્વેન સહિતં સૂતં મર્દયેચ્ ચ દિનત્રયમ્
પૂર્વવત્પાતયેત્તં તુ અધોર્ધ્વં તિર્યગં ચ તત્ ॥