રસાધ્યય · શ્લોક 274xx173x-291xx190x

ક્ષુણ્ણં રસેન કુમાર્યા દુગ્ધેન તદસંભવે
તસ્ય પૂપાદ્દ્વયસ્યાન્તઃ પ્રક્ષિપેત્ તામ્રપત્ત્રકમ્ ॥

શરાવસમ્પુટસ્યાન્તસ્ તત્ ક્ષિપ્ત્વા લિપ્ય મૃત્સ્નયા
સંધિવસ્ત્રમૃદા લિપ્ત્વા કટાહે તત્ક્ષિપેત્ પુટમ્ ॥

છાણકાનિ કટાહીતત્ ક્ષિપ્ત્વાગ્નિં જ્વાલયેત્તતઃ
જ્વલિતે શીતલીભૂતે તામ્રં ગ્રાહ્યં મૃતં બુધૈઃ ॥

બીજપૂરસ્ય યદ્વૃન્તં કુર્યાદુત્તાર્ય રન્ધ્રકમ્
તન્મધ્યે હીરકં જાત્યં ક્ષિપ્ત્વા વૃન્તેન છાદયેત્ ॥

બીજપૂરં સમગ્રં તુ વેષ્ટયેદ્વસ્ત્રમૃત્સ્નયા
દૈર્ઘ્યે ચાધસ્તથા વ્યાસે ગર્તં હસ્તપ્રમાણકમ્ ॥

છાણકૈઃ સ્થાપિતૈઃ પૂર્ણે તદ્ગર્તે બીજપૂરકમ્
પિદધ્યાત્કર્પરેણાસ્યં મધ્યે વહ્નિં ક્ષિપેત્તતઃ ॥

જ્વલિત્વા શીતલીભૂતે નવનવૈર્બીજપૂરકૈઃ(?)
પુનઃ પુનઃ પ્રકર્તવ્યો નવવેલમયં વિધિઃ ॥

નિસાહાયાં ચ સંવર્ત્ય સુસૂક્ષ્મા વઢવા ઇકા
તત્પિણ્ડાન્તઃ ક્ષિપેદ્વર્જં પિણ્ડઃ શરાવસમ્પુટે ॥

ભર્તવ્યા પ્રાક્કૃતા ગર્તા છાણકૈઃ સ્થાપિતૈઃ પુનઃ
તત્પૃષ્ઠં વસ્ત્રમૃલ્લિપ્તં ગર્તાં ગર્ભે પચેત્ સુધીઃ ॥

નૂન્નાભિર્ વડવાઇભિર્ નવધા સંપચેન્મુહુઃ
તતો રાજબદર્યાશ્ચ શાખા કિસલયાત્મિકા ॥

તાં ગૃહીત્વાથ તદ્ગર્ભે રન્ધ્રં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ
નેસહિઙ્ગુમ્ અધશ્ચોર્ધ્વં દત્ત્વા તં હીરકં ક્ષિપેત્ ॥

વસ્ત્રમૃદાથ નીરન્ધ્ર શાખાકિસલયં તતઃ
પ્રાક્પ્રમુક્તગર્તાયાં નવધા પૂર્વરીતિજા ॥

નેસહિઙ્ગુમયે ખોટે રન્ધ્રં કૃત્વાથ હીરકમ્
ક્ષિપ્ત્વાસ્યં હિઙ્ગુનાચ્છાદ્ય મુષરિમાષપીઠિકા ॥

ક્ષિપ્ત્વા તત્તૈલસમ્પૂર્ણે પાત્રેઽગ્નિં જ્વાલયેદધઃ
યુક્ત્યૈવં નવધા કાર્યં હિઙ્ગુખોટે નવે નવે ॥

વિધિના ત્રિપથો જાત્યો હીરકો જાયતે સ્ફુટમ્
થૂથાવિડેન સમ્પિષ્ય રસે જારયતે સુધીઃ ॥

* તતઃ શીતલીભૂતે પુનરન્યાસાં વડવાઇકાનાં પિણ્ડમધ્યે તમેવ હીરકં ક્ષિપ્ત્વા તથૈવ જ્વાલયિત્વા હીરકો ગ્રાહ્યઃ ।
* એવં નવવારં નવનવાભિર્ વડવાઇકાભિઃ સ એવ પચનીયઃ રાજબદર્યાઃ કિસલયરૂપાં કોમલાં શાખામાનીય તસ્યાં છિદ્રં કૃત્વા નેસહિઙ્ગું તત્રાધ ઊર્ધ્વં ચ દત્ત્વા છિદ્રમધ્યે તમેવ હીરકં ક્ષિપ્ત્વા વસ્ત્રમૃત્તિકયા નિચ્છાદ્ય પૂર્વં છાણકપૂર્ણગર્તાયાં પચેત્ ॥

* થૂથાવિડેન તં હીરકં સમ્પિષ્ય પૂર્વોક્તે રસે શનૈઃ શનૈર્જારણીયો હીરકઃ ।
* ઇત્યન્નપથ્યહીરકજારણં પ્રથમમ્ ॥

કર્ણેભ્યો મહિષીનાં ચ મલા ગ્રાહ્યાઃ સમગ્રકાઃ
તૈશ્ચ સમ્પત્તિદો હીરાન્ જાત્યાન્ સંવેષ્ટયેત્ સુધીઃ ॥

સૂરણક્ષુદ્રકન્દેષુ તત્ ક્ષિપ્ત્વા વસ્ત્રમૃત્સ્નયા
વેષ્ટયિત્વા પુટં દેયં ભૂમૌ કુર્કુટસંનિભમ્ ॥

વારં વારં શ્રુતિમલૈઃ સૂરણક્ષુદ્રકન્દકૈઃ
વસ્ત્રમૃદ્ભિર્નવીનાભિર્ દાતવ્યાનિ પુટાનિ ચ ॥