રસાધ્યય · શ્લોક 254xx153x-273xx172x

કુમ્પોદરં ભવેદ્રિક્તં સત્ત્વં ગલતિ કણ્ઠકે
કુમ્પં ભઙ્ક્ત્વા શિલાસત્ત્વં ગ્રાહ્યં યત્નેન ધીમતા ॥

ભાવેનાપિ મૃતો ભેકો યત્ર કુત્રાપિ લભ્યતે
સ્ફટિકષ્ટઙ્કણક્ષારસ્ તસ્ય ખોટા તુ સૂક્ષ્મકા ॥

ભેકોદરં વિદાર્યાથ તે ક્ષેપ્યાઃ સૂક્ષ્મખોટકાઃ
ઘૃતતૈલાદિના દિગ્ધં સ્થાલ્યા ભેકં ક્ષિપેચ્ચ તત્ ॥

પ્રધ્વરાં ઢઙ્કણીં દત્ત્વા સ્થાલી ભૂમૌ નિખન્યતે
ભુવઃ સ્થાલીં સમાકૃષ્ય હ્ય્ અતીતૈઃ ષષ્ટિવાસરૈઃ ॥

સ્થાલ્યા મધ્યાદ્ વિશુધ્યૈવં ગ્રાહ્યં તચ્ચ સમગ્રકમ્
ખર્લે પ્રક્ષિપ્ય તત્સર્વં પેષ્ટવ્યં ચાતિસૂક્ષ્મકમ્ ॥

ગાલયિત્વાથ ગદ્યાણં હિમજં તિથિવર્ણકમ્
તન્મધ્યે ભેકચૂર્ણસ્ય વલ્લઃ ક્ષેપ્યો વિચક્ષણૈઃ ॥

ન બન્ધો જાયતે હેમ્નો જાતં તદ્દ્રવરૂપિતમ્
ઇયં હેમદ્રુતિર્ જાતા તજ્જ્ઞૈર્નિષ્પાદિતા કિલ ॥

હેમાન્તર્નિહિતે વલ્લે યથા સ્યાત્કાઞ્ચની દ્રુતિઃ
કાન્તલોહે તથા રૂપ્યે વઙ્ગે નાગે તથૈવ ચ ॥

તામ્રે ષટ્સ્વપિ લોહેષુ ચૂર્ણં ષોડશવેધકમ્
ષણ્ણાં મધ્યાચ્ચ લોહાણાં કસ્યાપ્યેકસ્ય ગાલિતે ॥

ગદ્યાણે વસ્ત્રમાત્રં ચ પ્રક્ષિપેદ્ ભેકચૂર્ણકમ્
તલ્લોહં દ્રવરૂપં સ્યાત્ તન્નામ્નૈવ દ્રુતિર્ભવેત્ ॥

ષડ્લોહદ્રુતિસ્તજ્જ્ઞૈઃ કૃતા ભવેત્સકર્મણા
અનયા યાનિ કર્માણિ વક્ષ્યન્તે તાનિ ધાતુષુ ॥

પીતાઙ્ગાદેવ દાલીં ચ પઞ્ચાઙ્ગાં કુરુ ખણ્ડશઃ
કર્પરે જ્વાલયિત્વા ચ કર્તવ્યં ભસ્મ સૂક્ષ્મકમ્ ॥

શેષાન્તે એવ પઞ્ચાઙ્ગાં નિશાહ્વાયાં ચ વર્તયેત્
તદ્રસેનૈવ દાતવ્યા ભાવનાસ્યૈવ ભસ્મનઃ ॥

ગાલિતે ચૈકગદ્યાણે તિથિવર્ણે ચ હેમજે
પ્રક્ષિપ્તે ભસ્મનો વલ્લં વલ્લં ચ પ્રક્ષિપેત્ પુનઃ ॥

એવં ગદ્યાણમધ્યે ચ જાર્યો ગદ્યાણકઃ સદા
ઇત્થં હેમદ્રુતિર્જાતા સર્વલોહેષ્વયં વિધિઃ ॥

જ્વાલયેત્કર્પરે શ્વેતં દેવદાલ્યઙ્ગપઞ્ચકમ્
ગોમૂત્રૈર્ભાવના દેયા ભસ્મનસ્ત્વેકવિંશતિઃ ॥

તતઃ ષટ્સ્વપિ લોહેષુ કાર્યઃ પ્રાગુદિતો વિધિઃ
જાયતે ષટ્સુ લોહેષુ દ્રુતિરેવં ન સંશયઃ ॥

નાગં મનઃશિલા હન્તિ હરિતાલં ચ વઙ્ગકમ્
હિઙ્ગુલેન તથા લોહં તામ્રં ચ શુદ્ધગન્ધકમ્ ॥

રૂપ્યં ચ તિલમાક્ષીકં સ્વર્ણં નાગેન હન્યતે
યથા તામ્રવિધિઃ પ્રોક્તઃ સ વિધિઃ પઞ્ચમારણે ॥

પત્ત્રં તામ્રસ્ય ચૂર્ણં વા કૃત્વા મુઞ્ચેત્પૃથક્ સુધીઃ
શુદ્ધગન્ધકચૂર્ણં ચ તામ્રાચ્ચ દ્વિગુણીકૃતમ્ ॥