રામાયણ · અધ્યાય 7.022

સ તુ તસ્ય મહાનાદં શ્રુત્વા વૈવસ્વતો યમઃ
શત્રું વિજયિનં મેને સ્વબલસ્ય ચ સંક્ષયમ્

સ તુ યોધાન્ હતાન્ મત્વા ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણઃ
અબ્રવીત્ ત્વરિતં સૂતં રથઃ સમુપનીયતામ્

તસ્ય સૂતો રથં દિવ્યમ્ ઉપસ્થાપ્ય મહાસ્વનમ્
સ્થિતઃ સ ચ મહાતેજા આરુરોહ મહારથમ્

પાશમુદ્ગરહસ્તશ્ ચ મૃત્યુસ્ તસ્યાગ્રતો સ્થિતઃ
યેન સંક્ષિપ્યતે સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

કાલદણ્ડશ્ ચ પાર્શ્વસ્થો મૂર્તિમાન્ સ્યન્દને સ્થિતઃ
યમપ્રહરણં દિવ્યં પ્રજ્વલન્ન્ ઇવ તેજસા

તતો લોકાસ્ ત્રયસ્ ત્રસ્તાઃ કમ્પન્તે ચ દિવૌકસઃ
કાલં ક્રુદ્ધં તદા દૃષ્ટ્વા લોકત્રયભયાવહમ્

દૃષ્ટ્વા તુ તે તં વિકૃતં રથં મૃત્યુસમન્વિતમ્
સચિવા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સર્વલોકભયાવહમ્

લઘુસત્ત્વતયા સર્વે નષ્ટસંજ્ઞા ભયાર્દિતાઃ
નાત્ર યોદ્ધું સમર્થાઃ સ્મ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વિપ્રદુદ્રુવુઃ

સ તુ તં તાદૃશં દૃષ્ટ્વા રથં લોકભયાવહમ્
નાક્ષુભ્યત તદા રક્ષો વ્યથા ચૈવાસ્ય નાભવત્

સ તુ રાવણમ્ આસાદ્ય વિસૃજઞ્ શક્તિતોમરાન્
યમો મર્માણિ સંક્રુદ્ધો રાક્ષસસ્ય ન્યકૃન્તત

રાવણસ્ તુ સ્થિતઃ સ્વસ્થઃ શરવર્ષં મુમોચ હ
તસ્મિન્ વૈવસ્વતરથે તોયવર્ષમ્ ઇવામ્બુદઃ

તતો મહાશક્તિશતૈઃ પાત્યમાનૈર્ મહોરસિ
પ્રતિકર્તું સ નાશક્નોદ્ રાક્ષસઃ શલ્યપીડિતઃ

નાનાપ્રહરણૈર્ એવં યમેનામિત્રકર્શિના
સપ્તરાત્રં કૃતે સંખ્યે ન ભગ્નો વિજિતો ઽપિ વા

તતો ઽભવત્ પુનર્ યુદ્ધં યમરાક્ષસયોસ્ તદા
વિજયાકાઙ્ક્ષિણોસ્ તત્ર સમરેષ્વ્ અનિવર્તિનોઃ

તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ
પ્રજાપતિં પુરસ્કૃત્ય દદૃશુસ્ તદ્ રણાજિરમ્

સંવર્ત ઇવ લોકાનામ્ અભવદ્ યુધ્યતોસ્ તયોઃ
રાક્ષસાનાં ચ મુખ્યસ્ય પ્રેતાનામ્ ઈશ્વરસ્ય ચ

રાક્ષસેન્દ્રસ્ તતઃ ક્રુદ્ધશ્ ચાપમ્ આયમ્ય સંયુગે
નિરન્તરમ્ ઇવાકાશં કુર્વન્ બાણાન્ મુમોચ હ

મૃત્યું ચતુર્ભિર્ વિશિખૈઃ સૂતં સપ્તભિર્ અર્દયત્
યમં શરસહસ્રેણ શીઘ્રં મર્મસ્વ્ અતાડયત્

તતઃ ક્રુદ્ધસ્ય સહસા યમસ્યાભિવિનિઃસૃતઃ
જ્વાલામાલો વિનિશ્વાસો વદનાત્ ક્રોધપાવકઃ

તતો ઽપશ્યંસ્ તદાશ્ચર્યં દેવદાનવરાક્ષસાઃ
ક્રોધજં પાવકં દીપ્તં દિધક્ષન્તં રિપોર્ બલમ્

મૃત્યુસ્ તુ પરમક્રુદ્ધો વૈવસ્વતમ્ અથાબ્રવીત્
મુઞ્ચ માં દેવ શીઘ્રં ત્વં નિહન્મિ સમરે રિપુમ્

નરકઃ શમ્બરો વૃત્રઃ શમ્ભુઃ કાર્તસ્વરો બલી
નમુચિર્ વિરોચનશ્ ચૈવ તાવ્ ઉભૌ મધુકૈટભૌ

એતે ચાન્યે ચ બહવો બલવન્તો દુરાસદાઃ
વિનિપન્ના મયા દૃષ્ટાઃ કા ચિન્તાસ્મિન્ નિશાચરે

મુઞ્ચ માં સાધુ ધર્મજ્ઞ યાવદ્ એનં નિહન્મ્ય્ અહમ્
ન હિ કશ્ ચિન્ મયા દૃષ્ટો મુહૂર્તમ્ અપિ જીવતિ

બલં મમ ન ખલ્વ્ એતન્ મર્યાદૈષા નિસર્ગતઃ
સંસ્પૃષ્ટો હિ મયા કશ્ ચિન્ ન જીવેદ્ ઇતિ નિશ્ચયઃ

એતત્ તુ વચનં શ્રુત્વા ધર્મરાજઃ પ્રતાપવાન્
અબ્રવીત્ તત્ર તં મૃત્યુમયમ્ એનં નિહન્મ્ય્ અહમ્

તતઃ સંરક્તનયનઃ ક્રુદ્ધો વૈવસ્વતઃ પ્રભુઃ
કાલદણ્ડમ્ અમોઘં તં તોલયામ્ આસ પાણિના

યસ્ય પાર્શ્વેષુ નિશ્છિદ્રાઃ કાલપાશાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ
પાવકસ્પર્શસંકાશો મુદ્ગરો મૂર્તિમાન્ સ્થિતઃ

દર્શનાદ્ એવ યઃ પ્રાણાન્ પ્રાણિનામ્ ઉપરુધ્યતિ
કિં પુનસ્ તાડનાદ્ વાપિ પીડનાદ્ વાપિ દેહિનઃ

સ જ્વાલાપરિવારસ્ તુ પિબન્ન્ ઇવ નિશાચરમ્
કરસ્પૃષ્ટો બલવતા દણ્ડઃ ક્રુદ્ધઃ સુદારુણઃ

તતો વિદુદ્રુવુઃ સર્વે સત્ત્વાસ્ તસ્માદ્ રણાજિરાત્
સુરાશ્ ચ ક્ષુભિતા દૃષ્ટ્વા કાલદણ્ડોદ્યતં યમમ્

તસ્મિન્ પ્રહર્તુકામે તુ દણ્ડમ્ ઉદ્યમ્ય રાવણમ્
યમં પિતામહઃ સાક્ષાદ્ દર્શયિત્વેદમ્ અબ્રવીત્

વૈવસ્વત મહાબાહો ન ખલ્વ્ અતુલવિક્રમ
પ્રહર્તવ્યં ત્વયૈતેન દણ્ડેનાસ્મિન્ નિશાચરે

વરઃ ખલુ મયા દત્તસ્ તસ્ય ત્રિદશપુંગવ
તત્ ત્વયા નાનૃતં કાર્યં યન્ મયા વ્યાહૃતં વચઃ

અમોઘો હ્ય્ એષ સર્વાસાં પ્રજાનાં વિનિપાતને
કાલદણ્ડો મયા સૃષ્ટઃ પૂર્વં મૃત્યુપુરસ્કૃતઃ

તન્ ન ખલ્વ્ એષ તે સૌમ્ય પાત્યો રાક્ષસમૂર્ધનિ
ન હ્ય્ અસ્મિન્ પતિતે કશ્ ચિન્ મુહૂર્તમ્ અપિ જીવતિ

યદિ હ્ય્ અસ્મિન્ નિપતિતે ન મ્રિયેતૈષ રાક્ષસઃ
મ્રિયેત વા દશગ્રીવસ્ તથાપ્ય્ ઉભયતો ઽનૃતમ્

રાક્ષસેન્દ્રાન્ નિયચ્છાદ્ય દણ્ડમ્ એનં વધોદ્યતમ્
સત્યં મમ કુરુષ્વેદં લોકાંસ્ ત્વં સમવેક્ષ્ય ચ

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ ધર્માત્મા પ્રત્યુવાચ યમસ્ તદા
એષ વ્યાવર્તિતો દણ્ડઃ પ્રભવિષ્ણુર્ ભવાન્ હિ નઃ

કિં ત્વ્ ઇદાનીં મયા શક્યં કર્તું રણગતેન હિ
યન્ મયા યન્ ન હન્તવ્યો રાક્ષસો વરદર્પિતઃ

એષ તસ્માત્ પ્રણશ્યામિ દર્શનાદ્ અસ્ય રક્ષસઃ
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સરથઃ સાશ્વસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત

દશગ્રીવસ્ તુ તં જિત્વા નામ વિશ્રાવ્ય ચાત્મનઃ
પુષ્પકેણ તુ સંહૃષ્ટો નિષ્ક્રાન્તો યમસાદનાત્

તતો વૈવસ્વતો દેવૈઃ સહ બ્રહ્મપુરોગમૈઃ
જગામ ત્રિદિવં હૃષ્ટો નારદશ્ ચ મહામુનિઃ