રામાયણ · અધ્યાય 7.023

સ તુ જિત્વા દશગ્રીવો યમં ત્રિદશપુંગવમ્
રાવણસ્ તુ જયશ્લાઘી સ્વસહાયાન્ દદર્શ હ

જયેન વર્ધયિત્વા ચ મારીચપ્રમુખાસ્ તતઃ
પુષ્પકં ભેજિરે સર્વે સાન્ત્વિતા રવણેન હ

તતો રસાતલં હૃષ્ટઃ પ્રવિષ્ટઃ પયસો નિધિમ્
દૈત્યોરગ ગણાધ્યુષ્ટં વરુણેન સુરક્ષિતમ્

સ તુ ભોગવતીં ગત્વા પુરીં વાસુકિપાલિતામ્
સ્થાપ્ય નાગાન્ વશે કૃત્વા યયૌ મણિમતીં પુરીમ્

નિવાતકવચાસ્ તત્ર દૈત્યા લબ્ધવરા વસન્
રાક્ષસસ્ તાન્ સમાસાદ્ય યુદ્ધેન સમુપાહ્વયત્

તે તુ સર્વે સુવિક્રાન્તા દૈતેયા બલશાલિનઃ
નાનાપ્રહરણાસ્ તત્ર પ્રયુદ્ધા યુદ્ધદુર્મદાઃ

તેષાં તુ યુધ્યમાનાનાં સાગ્રઃ સંવત્સરો ગતઃ
ન ચાન્યતરયોસ્ તત્ર વિજયો વા ક્ષયો ઽપિ વા

તતઃ પિતામહસ્ તત્ર ત્રૈલોક્યગતિર્ અવ્યયઃ
આજગામ દ્રુતં દેવો વિમાનવરમ્ આસ્થિતઃ

નિવાતકવચાનાં તુ નિવાર્ય રણકર્મ તત્
વૃદ્ધઃ પિતામહો વાક્યમ્ ઉવાચ વિદિતાર્થવત્

ન હ્ય્ અયં રાવણો યુદ્ધે શક્યો જેતું સુરાસુરૈઃ
ન ભવન્તઃ ક્ષયં નેતું શક્યાઃ સેન્દ્રૈઃ સુરાસુરૈઃ

રાક્ષસસ્ય સખિત્વં વૈ ભવદ્ભિઃ સહ રોચતે
અવિભક્તા હિ સર્વાર્થાઃ સુહૃદાં નાત્ર સંશયઃ

તતો ઽગ્નિસાક્ષિકં સખ્યં કૃતવાંસ્ તત્ર રાવણઃ
નિવાતકવચૈઃ સાર્ધં પ્રીતિમાન્ અભવત્ તદા

અર્ચિતસ્ તૈર્ યથાન્યાયં સંવત્સરસુખોષિતઃ
સ્વપુરાન્ નિર્વિશેષં ચ પૂજાં પ્રાપ્તો દશાનનઃ

સ તૂપધાર્ય માયાનાં શતમ્ એકોનમ્ આત્મવાન્
સલિલેન્દ્રપુરાન્વેષી સ બભ્રામ રસાતલમ્

તતો ઽશ્મનગરં નામ કાલકેયાભિરક્ષિતમ્
તં વિજિત્ય મુહૂર્તેન જઘ્ને દૈત્યાંશ્ ચતુઃશતમ્

તતઃ પાણ્ડુરમેઘાભં કૈલાસમ્ ઇવ સંસ્થિતમ્
વરુણસ્યાલયં દિવ્યમ્ અપશ્યદ્ રાક્ષસાધિપઃ

ક્ષરન્તીં ચ પયો નિત્યં સુરભિં ગામ્ અવસ્થિતામ્
યસ્યાઃ પયોવિનિષ્યન્દાત્ ક્ષીરોદો નામ સાગરઃ

યસ્માચ્ ચન્દ્રઃ પ્રભવતિ શીતરશ્મિઃ પ્રજાહિતઃ
યં સમાસાદ્ય જીવન્તિ ફેનપાઃ પરમર્ષયઃ
અમૃતં યત્ર ચોત્પન્નં સુરા ચાપિ સુરાશિનામ્

યાં બ્રુવન્તિ નરા લોકે સુરભિં નામ નામતઃ
પ્રદક્ષિણં તુ તાં કૃત્વા રાવણઃ પરમાદ્ભુતામ્
પ્રવિવેશ મહાઘોરં ગુપ્તં બહુવિધૈર્ બલૈઃ

તતો ધારાશતાકીર્ણં શારદાભ્રનિભં તદા
નિત્યપ્રહૃષ્ટં દદૃશે વરુણસ્ય ગૃહોત્તમમ્

તતો હત્વા બલાધ્યક્ષાન્ સમરે તૈશ્ ચ તાડિતઃ
અબ્રવીત્ ક્વ ગતો યો વો રાજા શીઘ્રં નિવેદ્યતામ્

યુદ્ધાર્થી રાવણઃ પ્રાપ્તસ્ તસ્ય યુદ્ધં પ્રદીયતામ્
વદ વા ન ભયં તે ઽસ્તિ નિર્જિતો ઽસ્મીતિ સાઞ્જલિઃ

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ક્રુદ્ધા વરુણસ્ય મહાત્મનઃ
પુત્રાઃ પૌત્રાશ્ ચ નિષ્ક્રામન્ ગૌશ્ ચ પુષ્કર એવ ચ

તે તુ વીર્યગુણોપેતા બલૈઃ પરિવૃતાઃ સ્વકૈઃ
યુક્ત્વા રથાન્ કામગમાન્ ઉદ્યદ્ભાસ્કરવર્ચસઃ

તતો યુદ્ધં સમભવદ્ દારુણં લોમહર્ષણમ્
સલિલેન્દ્રસ્ય પુત્રાણાં રાવણસ્ય ચ રક્ષસઃ

અમાત્યૈસ્ તુ મહાવીર્યૈર્ દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ
વારુણં તદ્ બલં કૃત્સ્નં ક્ષણેન વિનિપાતિતમ્

સમીક્ષ્ય સ્વબલં સંખ્યે વરુણસ્યા સુતાસ્ તદા
અર્દિતાઃ શરજાલેન નિવૃત્તા રણકર્મણઃ

મહીતલગતાસ્ તે તુ રાવણં દૃશ્ય પુષ્પકે
આકાશમ્ આશુ વિવિશુઃ સ્યન્દનૈઃ શીઘ્રગામિભિઃ

મહદ્ આસીત્ તતસ્ તેષાં તુલ્યં સ્થાનમ્ અવાપ્ય તત્
આકાશયુદ્ધં તુમુલં દેવદાનવયોર્ ઇવ

તતસ્ તે રાવણં યુદ્ધે શરૈઃ પાવકસંનિભૈઃ
વિમુખીકૃત્ય સંહૃષ્ટા વિનેદુર્ વિવિધાન્ રવાન્

તતો મહોદરઃ ક્રુદ્ધો રાજાનં દૃશ્ય ધર્ષિતમ્
ત્યક્ત્વા મૃત્યુભયં વીરો યુદ્ધકાઙ્ક્ષી વ્યલોકયત્

તેન તેષાં હયા યે ચ કામગાઃ પવનોપમાઃ
મહોદરેણ ગદયા હતાસ્ તે પ્રયયુઃ ક્ષિતિમ્

તેષાં વરુણસૂનૂનાં હત્વા યોધાન્ હયાંશ્ ચ તાન્
મુમોચાશુ મહાનાદં વિરથાન્ પ્રેક્ષ્ય તાન્ સ્થિતાન્

તે તુ તેષાં રથાઃ સાશ્વાઃ સહ સારથિભિર્ વરૈઃ
મહોદરેણ નિહતાઃ પતિતાઃ પૃથિવીતલે

તે તુ ત્યક્ત્વા રથાન્ પુત્રા વરુણસ્ય મહાત્મનઃ
આકાશે વિષ્ઠિતાઃ શૂરાઃ સ્વપ્રભાવાન્ ન વિવ્યથુઃ

ધનૂંષિ કૃત્વા સજ્યાનિ વિનિર્ભિદ્ય મહોદરમ્
રાવણં સમરે ક્રુદ્ધાઃ સહિતાઃ સમભિદ્રવન્

તતઃ ક્રુદ્ધો દશગ્રીવઃ કાલાગ્નિર્ ઇવ વિષ્ઠિતઃ
શરવર્ષં મહાવેગં તેષાં મર્મસ્વ્ અપાતયત્

મુસલાનિ વિચિત્રાણિ તતો ભલ્લશતાનિ ચ
પટ્ટસાંશ્ ચૈવ શક્તીશ્ ચ શતઘ્નીસ્ તોમરાંસ્ તથા
પાતયામ્ આસ દુર્ધર્ષસ્ તેષામ્ ઉપરિ વિષ્ઠિતઃ

અથ વિદ્ધાસ્ તુ તે વીરા વિનિષ્પેતુઃ પદાતયઃ

તતો રક્ષો મહાનાદં મુક્ત્વા હન્તિ સ્મ વારુણાન્
નાનાપ્રહરણૈર્ ઘોરૈર્ ધારાપાતૈર્ ઇવામ્બુદઃ

તતસ્ તે વિમુખાઃ સર્વે પતિતા ધરણીતલે
રણાત્ સ્વપુરુષૈઃ શીઘ્રં ગૃહાણ્ય્ એવ પ્રવેશિતાઃ

તાન્ અબ્રવીત્ તતો રક્ષો વરુણાય નિવેદ્યતામ્
રાવણં ચાબ્રવીન્ મન્ત્રી પ્રભાસો નામ વારુણઃ

ગતઃ ખલુ મહાતેજા બ્રહ્મલોકં જલેશ્વરઃ
ગાન્ધર્વં વરુણઃ શ્રોતું યં ત્વમ્ આહ્વયસે યુધિ

તત્ કિં તવ વૃથા વીર પરિશ્રામ્ય ગતે નૃપે
યે તુ સંનિહિતા વીરાઃ કુમારાસ્ તે પરાજિતાઃ

રાક્ષસેન્દ્રસ્ તુ તચ્ છ્રુત્વા નામ વિશ્રાવ્ય ચાત્મનઃ
હર્ષાન્ નાદં વિમુઞ્ચન્ વૈ નિષ્ક્રાન્તો વરુણાલયાત્

આગતસ્ તુ પથા યેન તેનૈવ વિનિવૃત્ય સઃ
લઙ્કામ્ અભિમુખો રક્ષો નભસ્તલગતો યયૌ