Ramayana · Chapter 7.022

sa tu tasya mahānādaṃ śrutvā vaivasvato yamaḥ
śatruṃ vijayinaṃ mene svabalasya ca saṃkṣayam

sa tu yodhān hatān matvā krodhaparyākulekṣaṇaḥ
abravīt tvaritaṃ sūtaṃ rathaḥ samupanīyatām

tasya sūto rathaṃ divyam upasthāpya mahāsvanam
sthitaḥ sa ca mahātejā āruroha mahāratham

pāśamudgarahastaś ca mṛtyus tasyāgrato sthitaḥ
yena saṃkṣipyate sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram

kāladaṇḍaś ca pārśvastho mūrtimān syandane sthitaḥ
yamapraharaṇaṃ divyaṃ prajvalann iva tejasā

tato lokās trayas trastāḥ kampante ca divaukasaḥ
kālaṃ kruddhaṃ tadā dṛṣṭvā lokatrayabhayāvaham

dṛṣṭvā tu te taṃ vikṛtaṃ rathaṃ mṛtyusamanvitam
sacivā rākṣasendrasya sarvalokabhayāvaham

laghusattvatayā sarve naṣṭasaṃjñā bhayārditāḥ
nātra yoddhuṃ samarthāḥ sma ity uktvā vipradudruvuḥ

sa tu taṃ tādṛśaṃ dṛṣṭvā rathaṃ lokabhayāvaham
nākṣubhyata tadā rakṣo vyathā caivāsya nābhavat

sa tu rāvaṇam āsādya visṛjañ śaktitomarān
yamo marmāṇi saṃkruddho rākṣasasya nyakṛntata

rāvaṇas tu sthitaḥ svasthaḥ śaravarṣaṃ mumoca ha
tasmin vaivasvatarathe toyavarṣam ivāmbudaḥ

tato mahāśaktiśataiḥ pātyamānair mahorasi
pratikartuṃ sa nāśaknod rākṣasaḥ śalyapīḍitaḥ

nānāpraharaṇair evaṃ yamenāmitrakarśinā
saptarātraṃ kṛte saṃkhye na bhagno vijito 'pi vā

tato 'bhavat punar yuddhaṃ yamarākṣasayos tadā
vijayākāṅkṣiṇos tatra samareṣv anivartinoḥ

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ
prajāpatiṃ puraskṛtya dadṛśus tad raṇājiram

saṃvarta iva lokānām abhavad yudhyatos tayoḥ
rākṣasānāṃ ca mukhyasya pretānām īśvarasya ca

rākṣasendras tataḥ kruddhaś cāpam āyamya saṃyuge
nirantaram ivākāśaṃ kurvan bāṇān mumoca ha

mṛtyuṃ caturbhir viśikhaiḥ sūtaṃ saptabhir ardayat
yamaṃ śarasahasreṇa śīghraṃ marmasv atāḍayat

tataḥ kruddhasya sahasā yamasyābhiviniḥsṛtaḥ
jvālāmālo viniśvāso vadanāt krodhapāvakaḥ

tato 'paśyaṃs tadāścaryaṃ devadānavarākṣasāḥ
krodhajaṃ pāvakaṃ dīptaṃ didhakṣantaṃ ripor balam

mṛtyus tu paramakruddho vaivasvatam athābravīt
muñca māṃ deva śīghraṃ tvaṃ nihanmi samare ripum

narakaḥ śambaro vṛtraḥ śambhuḥ kārtasvaro balī
namucir virocanaś caiva tāv ubhau madhukaiṭabhau

ete cānye ca bahavo balavanto durāsadāḥ
vinipannā mayā dṛṣṭāḥ kā cintāsmin niśācare

muñca māṃ sādhu dharmajña yāvad enaṃ nihanmy aham
na hi kaś cin mayā dṛṣṭo muhūrtam api jīvati

balaṃ mama na khalv etan maryādaiṣā nisargataḥ
saṃspṛṣṭo hi mayā kaś cin na jīved iti niścayaḥ

etat tu vacanaṃ śrutvā dharmarājaḥ pratāpavān
abravīt tatra taṃ mṛtyumayam enaṃ nihanmy aham

tataḥ saṃraktanayanaḥ kruddho vaivasvataḥ prabhuḥ
kāladaṇḍam amoghaṃ taṃ tolayām āsa pāṇinā

yasya pārśveṣu niśchidrāḥ kālapāśāḥ pratiṣṭhitāḥ
pāvakasparśasaṃkāśo mudgaro mūrtimān sthitaḥ

darśanād eva yaḥ prāṇān prāṇinām uparudhyati
kiṃ punas tāḍanād vāpi pīḍanād vāpi dehinaḥ

sa jvālāparivāras tu pibann iva niśācaram
karaspṛṣṭo balavatā daṇḍaḥ kruddhaḥ sudāruṇaḥ

tato vidudruvuḥ sarve sattvās tasmād raṇājirāt
surāś ca kṣubhitā dṛṣṭvā kāladaṇḍodyataṃ yamam

tasmin prahartukāme tu daṇḍam udyamya rāvaṇam
yamaṃ pitāmahaḥ sākṣād darśayitvedam abravīt

vaivasvata mahābāho na khalv atulavikrama
prahartavyaṃ tvayaitena daṇḍenāsmin niśācare

varaḥ khalu mayā dattas tasya tridaśapuṃgava
tat tvayā nānṛtaṃ kāryaṃ yan mayā vyāhṛtaṃ vacaḥ

amogho hy eṣa sarvāsāṃ prajānāṃ vinipātane
kāladaṇḍo mayā sṛṣṭaḥ pūrvaṃ mṛtyupuraskṛtaḥ

tan na khalv eṣa te saumya pātyo rākṣasamūrdhani
na hy asmin patite kaś cin muhūrtam api jīvati

yadi hy asmin nipatite na mriyetaiṣa rākṣasaḥ
mriyeta vā daśagrīvas tathāpy ubhayato 'nṛtam

rākṣasendrān niyacchādya daṇḍam enaṃ vadhodyatam
satyaṃ mama kuruṣvedaṃ lokāṃs tvaṃ samavekṣya ca

evam uktas tu dharmātmā pratyuvāca yamas tadā
eṣa vyāvartito daṇḍaḥ prabhaviṣṇur bhavān hi naḥ

kiṃ tv idānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ raṇagatena hi
yan mayā yan na hantavyo rākṣaso varadarpitaḥ

eṣa tasmāt praṇaśyāmi darśanād asya rakṣasaḥ
ity uktvā sarathaḥ sāśvas tatraivāntaradhīyata

daśagrīvas tu taṃ jitvā nāma viśrāvya cātmanaḥ
puṣpakeṇa tu saṃhṛṣṭo niṣkrānto yamasādanāt

tato vaivasvato devaiḥ saha brahmapurogamaiḥ
jagāma tridivaṃ hṛṣṭo nāradaś ca mahāmuniḥ