રામાયણ · અધ્યાય 6.088

તસ્મિન્ પ્રતિહતે ઽસ્ત્રે તુ રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
ક્રોધં ચ દ્વિગુણં ચક્રે ક્રોધાચ્ ચાસ્ત્રમ્ અનન્તરમ્

મયેન વિહિતં રૌદ્રમ્ અન્યદ્ અસ્ત્રં મહાદ્યુતિઃ
ઉત્સ્રષ્ટું રાવણો ઘોરં રાઘવાય પ્રચક્રમે

તતઃ શૂલાનિ નિશ્ચેરુર્ ગદાશ્ ચ મુસલાનિ ચ
કાર્મુકાદ્ દીપ્યમાનાનિ વજ્રસારાણિ સર્વશઃ

કૂટમુદ્ગરપાશાશ્ ચ દીપ્તાશ્ ચાશનયસ્ તથા
નિષ્પેતુર્ વિવિધાસ્ તીક્ષ્ણા વાતા ઇવ યુગક્ષયે

તદ્ અસ્ત્રં રાઘવઃ શ્રીમાન્ ઉત્તમાસ્ત્રવિદાં વરઃ
જઘાન પરમાસ્ત્રેણ ગન્ધર્વેણ મહાદ્યુતિઃ

તસ્મિન્ પ્રતિહતે ઽસ્ત્રે તુ રાઘવેણ મહાત્મના
રાવણઃ ક્રોધતામ્રાક્ષઃ સૌરમ્ અસ્ત્રમ્ ઉદીરયત્

તતશ્ ચક્રાણિ નિષ્પેતુર્ ભાસ્વરાણિ મહાન્તિ ચ
કાર્મુકાદ્ ભીમવેગસ્ય દશગ્રીવસ્ય ધીમતઃ

તૈર્ આસીદ્ ગગનં દીપ્તં સંપતદ્ભિર્ ઇતસ્ તતઃ
પતદ્ભિશ્ ચ દિશો દીપ્તૈશ્ ચન્દ્રસૂર્યગ્રહૈર્ ઇવ

તાનિ ચિચ્છેદ બાણૌઘૈશ્ ચક્રાણિ તુ સ રાઘવઃ
આયુધાનિ વિચિત્રાણિ રાવણસ્ય ચમૂમુખે

તદ્ અસ્ત્રં તુ હતં દૃષ્ટ્વા રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
વિવ્યાધ દશભિર્ બાણૈ રામં સર્વેષુ મર્મસુ

સ વિદ્ધો દશભિર્ બાણૈર્ મહાકાર્મુકનિઃસૃતૈઃ
રાવણેન મહાતેજા ન પ્રાકમ્પત રાઘવઃ

તતો વિવ્યાધ ગાત્રેષુ સર્વેષુ સમિતિંજયઃ
રાઘવસ્ તુ સુસંક્રુદ્ધો રાવણં બહુભિઃ શરૈઃ

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ક્રુદ્ધો રાઘવસ્યાનુજો બલી
લક્ષ્મણઃ સાયકાન્ સપ્ત જગ્રાહ પરવીરહા

તૈઃ સાયકૈર્ મહાવેગૈ રાવણસ્ય મહાદ્યુતિઃ
ધ્વજં મનુષ્યશીર્ષં તુ તસ્ય ચિચ્છેદ નૈકધા

સારથેશ્ ચાપિ બાણેન શિરો જ્વલિતકુણ્ડલમ્
જહાર લક્ષ્મણઃ શ્રીમાન્ નૈરૃતસ્ય મહાબલઃ

તસ્ય બાણૈશ્ ચ ચિચ્છેદ ધનુર્ ગજકરોપમમ્
લક્ષ્મણો રાક્ષસેન્દ્રસ્ય પઞ્ચભિર્ નિશિતૈઃ શરૈઃ

નીલમેઘનિભાંશ્ ચાસ્ય સદશ્વાન્ પર્વતોપમાન્
જઘાનાપ્લુત્ય ગદયા રાવણસ્ય વિભીષણઃ

હતાશ્વાદ્ વેગવાન્ વેગાદ્ અવપ્લુત્ય મહારથાત્
ક્રોધમ્ આહારયત્ તીવ્રં ભ્રાતરં પ્રતિ રાવણઃ

તતઃ શક્તિં મહાશક્તિર્ દીપ્તાં દીપ્તાશનીમ્ ઇવ
વિભીષણાય ચિક્ષેપ રાક્ષસેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્

અપ્રાપ્તામ્ એવ તાં બાણૈસ્ ત્રિભિશ્ ચિચ્છેદ લક્ષ્મણઃ
અથોદતિષ્ઠત્ સંનાદો વાનરાણાં તદા રણે

સા પપાત ત્રિધા છિન્ના શક્તિઃ કાઞ્ચનમાલિની
સવિસ્ફુલિઙ્ગા જ્વલિતા મહોલ્કેવ દિવશ્ ચ્યુતા

તતઃ સંભાવિતતરાં કાલેનાપિ દુરાસદામ્
જગ્રાહ વિપુલાં શક્તિં દીપ્યમાનાં સ્વતેજસા

સા વેગિના બલવતા રાવણેન દુરાત્મના
જજ્વાલ સુમહાઘોરા શક્રાશનિસમપ્રભા

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે વીરો લક્ષ્મણસ્ તં વિભીષણમ્
પ્રાણસંશયમ્ આપન્નં તૂર્ણમ્ એવાભ્યપદ્યત

તં વિમોક્ષયિતું વીરશ્ ચાપમ્ આયમ્ય લક્ષ્મણઃ
રાવણં શક્તિહસ્તં તં શરવર્ષૈર્ અવાકિરત્

કીર્યમાણઃ શરૌઘેણ વિસૃષ્ટેન મહાત્મના
ન પ્રહર્તું મનશ્ ચક્રે વિમુખીકૃતવિક્રમઃ

મોક્ષિતં ભ્રાતરં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણેન સ રાવણઃ
લક્ષ્મણાભિમુખસ્ તિષ્ઠન્ન્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

મોક્ષિતસ્ તે બલશ્લાઘિન્ યસ્માદ્ એવં વિભીષણઃ
વિમુચ્ય રાક્ષસં શક્તિસ્ ત્વયીયં વિનિપાત્યતે

એષા તે હૃદયં ભિત્ત્વા શક્તિર્ લોહિતલક્ષણા
મદ્બાહુપરિઘોત્સૃષ્ટા પ્રાણાન્ આદાય યાસ્યતિ

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા તાં શક્તિમ્ અષ્ટઘણ્ટાં મહાસ્વનામ્
મયેન માયાવિહિતામ્ અમોઘાં શત્રુઘાતિનીમ્

લક્ષ્મણાય સમુદ્દિશ્ય જ્વલન્તીમ્ ઇવ તેજસા
રાવણઃ પરમક્રુદ્ધશ્ ચિક્ષેપ ચ નનાદ ચ

સા ક્ષિપ્તા ભીમવેગેન શક્રાશનિસમસ્વના
શક્તિર્ અભ્યપતદ્ વેગાલ્ લક્ષ્મણં રણમૂર્ધનિ

તામ્ અનુવ્યાહરચ્ છક્તિમ્ આપતન્તીં સ રાઘવઃ
સ્વસ્ત્યસ્ તુ લક્ષ્મણાયેતિ મોઘા ભવ હતોદ્યમા

ન્યપતત્ સા મહાવેગા લક્ષ્મણસ્ય મહોરસિ
જિહ્વેવોરગરાજસ્ય દીપ્યમાના મહાદ્યુતિઃ

તતો રાવણવેગેન સુદૂરમ્ અવગાઢયા
શક્ત્યા નિર્ભિન્નહૃદયઃ પપાત ભુવિ લક્ષ્મણઃ

તદવસ્થં સમીપસ્થો લક્ષ્મણં પ્રેક્ષ્ય રાઘવઃ
ભ્રાતૃસ્નેહાન્ મહાતેજા વિષણ્ણહૃદયો ઽભવત્

સ મુહૂર્તમ્ અનુધ્યાય બાષ્પવ્યાકુલલોચનઃ
બભૂવ સંરબ્ધતરો યુગાન્ત ઇવ પાવકઃ

ન વિષાદસ્ય કાલો ઽયમ્ ઇતિ સંચિન્ત્ય રાઘવઃ
ચક્રે સુતુમુલં યુદ્ધં રાવણસ્ય વધે ધૃતઃ

સ દદર્શ તતો રામઃ શક્ત્યા ભિન્નં મહાહવે
લક્ષ્મણં રુધિરાદિગ્ધં સપન્નગમ્ ઇવાચલમ્

તામ્ અપિ પ્રહિતાં શક્તિં રાવણેન બલીયસા
યત્નતસ્ તે હરિશ્રેષ્ઠા ન શેકુર્ અવમર્દિતુમ્
અર્દિતાશ્ ચૈવ બાણૌઘૈઃ ક્ષિપ્રહસ્તેન રક્ષસા

સૌમિત્રિં સા વિનિર્ભિદ્ય પ્રવિષ્ટા ધરણીતલમ્
તાં કરાભ્યાં પરામૃશ્ય રામઃ શક્તિં ભયાવહામ્
બભઞ્જ સમરે ક્રુદ્ધો બલવદ્ વિચકર્ષ ચ

તસ્ય નિષ્કર્ષતઃ શક્તિં રાવણેન બલીયસા
શરાઃ સર્વેષુ ગાત્રેષુ પાતિતા મર્મભેદિનઃ

અચિન્તયિત્વા તાન્ બાણાન્ સમાશ્લિષ્ય ચ લક્ષ્મણમ્
અબ્રવીચ્ ચ હનૂમન્તં સુગ્રીવં ચૈવ રાઘવઃ
લક્ષ્મણં પરિવાર્યેહ તિષ્ઠધ્વં વાનરોત્તમાઃ

પરાક્રમસ્ય કાલો ઽયં સંપ્રાપ્તો મે ચિરેપ્સિતઃ
પાપાત્માયં દશગ્રીવો વધ્યતાં પાપનિશ્ચયઃ
કાઙ્ક્ષિતઃ સ્તોકકસ્યેવ ઘર્માન્તે મેઘદર્શનમ્

અસ્મિન્ મુહૂર્તે નચિરાત્ સત્યં પ્રતિશૃણોમિ વઃ
અરાવણમ્ અરામં વા જગદ્ દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ

રાજ્યનાશં વને વાસં દણ્ડકે પરિધાવનમ્
વૈદેહ્યાશ્ ચ પરામર્શં રક્ષોભિશ્ ચ સમાગમમ્

પ્રાપ્તં દુઃખં મહદ્ ઘોરં ક્લેશં ચ નિરયોપમમ્
અદ્ય સર્વમ્ અહં ત્યક્ષ્યે હત્વા તં રાવણં રણે

યદર્થં વાનરં સૈન્યં સમાનીતમ્ ઇદં મયા
સુગ્રીવશ્ ચ કૃતો રાજ્યે નિહત્વા વાલિનં રણે

યદર્થં સાગરઃ ક્રાન્તઃ સેતુર્ બદ્ધશ્ ચ સાગરે
સો ઽયમ્ અદ્ય રણે પાપશ્ ચક્ષુર્વિષયમ્ આગતઃ

ચક્ષુર્વિષયમ્ આગમ્ય નાયં જીવિતુમ્ અર્હતિ
દૃષ્ટિં દૃષ્ટિવિષસ્યેવ સર્પસ્ય મમ રાવણઃ

સ્વસ્થાઃ પશ્યત દુર્ધર્ષા યુદ્ધં વાનરપુંગવાઃ
આસીનાઃ પર્વતાગ્રેષુ મમેદં રાવણસ્ય ચ

અદ્ય રામસ્ય રામત્વં પશ્યન્તુ મમ સંયુગે
ત્રયો લોકાઃ સગન્ધર્વાઃ સદેવાઃ સર્ષિચારણાઃ

અદ્ય કર્મ કરિષ્યામિ યલ્ લોકાઃ સચરાચરાઃ
સદેવાઃ કથયિષ્યન્તિ યાવદ્ ભૂમિર્ ધરિષ્યતિ

એવમ્ ઉક્ત્વા શિતૈર્ બાણૈસ્ તપ્તકાઞ્ચનભૂષણૈઃ
આજઘાન દશગ્રીવં રણે રામઃ સમાહિતઃ

અથ પ્રદીપ્તૈર્ નારાચૈર્ મુસલૈશ્ ચાપિ રાવણઃ
અભ્યવર્ષત્ તદા રામં ધારાભિર્ ઇવ તોયદઃ

રામરાવણમુક્તાનામ્ અન્યોન્યમ્ અભિનિઘ્નતામ્
શરાણાં ચ શરાણાં ચ બભૂવ તુમુલઃ સ્વનઃ

તે ભિન્નાશ્ ચ વિકીર્ણાશ્ ચ રામરાવણયોઃ શરાઃ
અન્તરિક્ષાત્ પ્રદીપ્તાગ્રા નિપેતુર્ ધરણીતલે

તયોર્ જ્યાતલનિર્ઘોષો રામરાવણયોર્ મહાન્
ત્રાસનઃ સર્વબૂતાનાં સ બભૂવાદ્ભુતોપમઃ

સ કીર્યમાણઃ શરજાલવૃષ્ટિભિર્ મહાત્મના દીપ્તધનુષ્મતાર્દિતઃ
ભયાત્ પ્રદુદ્રાવ સમેત્ય રાવણો યથાનિલેનાભિહતો બલાહકઃ