રામાયણ · અધ્યાય 6.089

સ દત્ત્વા તુમુલં યુદ્ધં રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
વિસૃજન્ન્ એવ બાણૌઘાન્ સુષેણં વાક્યમ્ અબ્રવીત્

એષ રાવણવેગેન લક્ષ્મણઃ પતિતઃ ક્ષિતૌ
સર્પવદ્ વેષ્ટતે વીરો મમ શોકમ્ ઉદીરયન્

શોણિતાર્દ્રમ્ ઇમં વીરં પ્રાણૈર્ ઇષ્ટતરં મમ
પશ્યતો મમ કા શક્તિર્ યોદ્ધું પર્યાકુલાત્મનઃ

અયં સ સમરશ્લાઘી ભ્રાતા મે શુભલક્ષણઃ
યદિ પઞ્ચત્વમ્ આપન્નઃ પ્રાણૈર્ મે કિં સુખેન વા

લજ્જતીવ હિ મે વીર્યં ભ્રશ્યતીવ કરાદ્ ધનુઃ
સાયકા વ્યવસીદન્તિ દૃષ્ટિર્ બાષ્પવશં ગતા
ચિન્તા મે વર્ધતે તીવ્રા મુમૂર્ષા ચોપજાયતે

ભ્રાતરં નિહતં દૃષ્ટ્વા રાવણેન દુરાત્મના
પરં વિષાદમ્ આપન્નો વિલલાપાકુલેન્દ્રિયઃ

ન હિ યુદ્ધેન મે કાર્યં નૈવ પ્રાણૈર્ ન સીતયા
ભ્રાતરં નિહતં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણં રણપાંસુષુ

કિં મે રાજ્યેન કિં પ્રાણૈર્ યુદ્ધે કાર્યં ન વિદ્યતે
યત્રાયં નિહતઃ શેતે રણમૂર્ધનિ લક્ષ્મણઃ

રામમ્ આશ્વાસયન્ વીરઃ સુષેણો વાક્યમ્ અબ્રવીત્
ન મૃતો ઽયં મહાબાહુર્ લક્ષ્મણો લક્ષ્મિવર્ધનઃ

ન ચાસ્ય વિકૃતં વક્ત્રં નાપિ શ્યામં ન નિષ્પ્રભમ્
સુપ્રભં ચ પ્રસન્નં ચ મુખમ્ અસ્યાભિલક્ષ્યતે

પદ્મરક્તતલૌ હસ્તૌ સુપ્રસન્ને ચ લોચને
એવં ન વિદ્યતે રૂપં ગતાસૂનાં વિશાં પતે
માં વિષાદં કૃથા વીર સપ્રાણો ઽયમ્ અરિંદમ

આખ્યાસ્યતે પ્રસુપ્તસ્ય સ્રસ્તગાત્રસ્ય ભૂતલે
સોચ્છ્વાસં હૃદયં વીર કમ્પમાનં મુહુર્ મુહુઃ

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ વાક્યજ્ઞઃ સુષેણો રાઘવં વચઃ
સમીપસ્થમ્ ઉવાચેદં હનૂમન્તમ્ અભિત્વરન્

સૌમ્ય શીઘ્રમ્ ઇતો ગત્વા શૈલમ્ ઓષધિપર્વતમ્
પૂર્વં હિ કથિતો યો ઽસૌ વીર જામ્બવતા શુભઃ

દક્ષિણે શિખરે તસ્ય જાતામ્ ઓષધિમ્ આનય
વિશલ્યકરણી નામ વિશલ્યકરણીં શુભામ્

સૌવર્ણકરણીં ચાપિ તથા સંજીવનીમ્ અપિ
સંધાનકરણીં ચાપિ ગત્વા શીઘ્રમ્ ઇહાનય
સંજીવનાર્થં વીરસ્ય લક્ષ્મણસ્ય મહાત્મનઃ

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તો હનુમાન્ ગત્વા ચૌષધિપર્વતમ્
ચિન્તામ્ અભ્યગમચ્ છ્રીમાન્ અજાનંસ્ તા મહૌષધીઃ

તસ્ય બુદ્ધિઃ સમુત્પન્ના મારુતેર્ અમિતૌજસઃ
ઇદમ્ એવ ગમિષ્યામિ ગૃહીત્વા શિખરં ગિરેઃ

અગૃહ્ય યદિ ગચ્છામિ વિશલ્યકરણીમ્ અહમ્
કાલાત્યયેન દોષઃ સ્યાદ્ વૈક્લવ્યં ચ મહદ્ ભવેત્

ઇતિ સંચિન્ત્ય હનુમાન્ ગત્વા ક્ષિપ્રં મહાબલઃ
ઉત્પપાત ગૃહીત્વા તુ હનૂમાઞ્ શિખરં ગિરેઃ

ઓષધીર્ નાવગછામિ તા અહં હરિપુંગવ
તદ્ ઇદં શિખરં કૃત્સ્નં ગિરેસ્ તસ્યાહૃતં મયા

એવં કથયમાનં તં પ્રશસ્ય પવનાત્મજમ્
સુષેણો વાનરશ્રેષ્ઠો જગ્રાહોત્પાટ્ય ચૌષધીઃ

તતઃ સંક્ષોદયિત્વા તામ્ ઓષધિં વાનરોત્તમઃ
લક્ષ્મણસ્ય દદૌ નસ્તઃ સુષેણઃ સુમહાદ્યુતિઃ

સશલ્યઃ સ સમાઘ્રાય લક્ષ્મણઃ પરવીરહા
વિશલ્યો વિરુજઃ શીઘ્રમ્ ઉદતિષ્ઠન્ મહીતલાત્

સમુત્થિતં તે હરયો ભૂતલાત્ પ્રેક્ષ્ય લક્ષ્મણમ્
સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ સુપ્રીતાઃ સુષેણં પ્રત્યપૂજયન્

એહ્ય્ એહીત્ય્ અબ્રવીદ્ રામો લક્ષ્મણં પરવીરહા
સસ્વજે સ્નેહગાઢં ચ બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણઃ

અબ્રવીચ્ ચ પરિષ્વજ્ય સૌમિત્રિં રાઘવસ્ તદા
દિષ્ટ્યા ત્વાં વીર પશ્યામિ મરણાત્ પુનર્ આગતમ્

ન હિ મે જીવિતેનાર્થઃ સીતયા ચ જયેન વા
કો હિ મે જીવિતેનાર્થસ્ ત્વયિ પઞ્ચત્વમ્ આગતે

ઇત્ય્ એવં વદતસ્ તસ્ય રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ
ખિન્નઃ શિથિલયા વાચા લક્ષ્મણો વાક્યમ્ અબ્રવીત્

તાં પ્રતિજ્ઞાં પ્રતિજ્ઞાય પુરા સત્યપરાક્રમ
લઘુઃ કશ્ ચિદ્ ઇવાસત્ત્વો નૈવં વક્તુમ્ ઇહાર્હસિ

ન પ્રતિજ્ઞાં હિ કુર્વન્તિ વિતથાં સાધવો ઽનઘ
લક્ષણં હિ મહત્ ત્વ્ અસ્ય પ્રતિજ્ઞાપરિપાલનમ્

નૈરાશ્યમ્ ઉપગન્તું તે તદ્ અલં મત્કૃતે ઽનઘ
વધેન રાવણસ્યાદ્ય પ્રતિજ્ઞામ્ અનુપાલય

ન જીવન્ યાસ્યતે શત્રુસ્ તવ બાણપથં ગતઃ
નર્દતસ્ તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રસ્ય સિંહસ્યેવ મહાગજઃ

અહં તુ વધમ્ ઇચ્છામિ શીઘ્રમ્ અસ્ય દુરાત્મનઃ
યાવદ્ અસ્તં ન યાત્ય્ એષ કૃતકર્મા દિવાકરઃ