રામાયણ · અધ્યાય 6.074

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ સૌમિત્રિં જાતહર્ષો વિભીષણઃ
ધનુષ્પાણિનમ્ આદાય ત્વરમાણો જગામ સઃ

અવિદૂરં તતો ગત્વા પ્રવિશ્ય ચ મહદ્ વનમ્
દર્શયામ્ આસ તત્ કર્મ લક્ષ્મણાય વિભીષણઃ

નીલજીમૂતસંકાશં ન્યગ્રોધં ભીમદર્શનમ્
તેજસ્વી રાવણભ્રાતા લક્ષ્મણાય ન્યવેદયત્

ઇહોપહારં ભૂતાનાં બલવાન્ રાવણાતજઃ
ઉપહૃત્ય તતઃ પશ્ચાત્ સંગ્રામમ્ અભિવર્તતે

અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં તતો ભવતિ રાક્ષસઃ
નિહન્તિ સમરે શત્રૂન્ બધ્નાતિ ચ શરોત્તમૈઃ

તમ્ અપ્રવિષ્ટં ન્યગ્રોધં બલિનં રાવણાત્મજમ્
વિધ્વંસય શરૈસ્ તીક્ષ્ણૈઃ સરથં સાશ્વસારથિમ્

તથેત્ય્ ઉક્ત્વા મહાતેજાઃ સૌમિત્રિર્ મિત્રનન્દનઃ
બભૂવાવસ્થિતસ્ તત્ર ચિત્રં વિસ્ફારયન્ ધનુઃ

સ રથેનાગ્નિવર્ણેન બલવાન્ રાવણાત્મજઃ
ઇન્દ્રજિત્ કવચી ખડ્ગી સધ્વજઃ પ્રત્યદૃશ્યત

તમ્ ઉવાચ મહાતેજાઃ પૌલસ્ત્યમ્ અપરાજિતમ્
સમાહ્વયે ત્વાં સમરે સમ્યગ્ યુદ્ધં પ્રયચ્છ મે

એવમ્ ઉક્તો મહાતેજા મનસ્વી રાવણાત્મજઃ
અબ્રવીત્ પરુષં વાક્યં તત્ર દૃષ્ટ્વા વિભીષણમ્

ઇહ ત્વં જાતસંવૃદ્ધઃ સાક્ષાદ્ ભ્રાતા પિતુર્ મમ
કથં દ્રુહ્યસિ પુત્રસ્ય પિતૃવ્યો મમ રાક્ષસ

ન જ્ઞાતિત્વં ન સૌહાર્દં ન જાતિસ્ તવ દુર્મતે
પ્રમાણં ન ચ સોદર્યં ન ધર્મો ધર્મદૂષણ

શોચ્યસ્ ત્વમ્ અસિ દુર્બુદ્ધે નિન્દનીયશ્ ચ સાધુભિઃ
યસ્ ત્વં સ્વજનમ્ ઉત્સૃજ્ય પરભૃત્યત્વમ્ આગતઃ

નૈતચ્ છિથિલયા બુદ્ધ્યા ત્વં વેત્સિ મહદ્ અન્તરમ્
ક્વ ચ સ્વજનસંવાસઃ ક્વ ચ નીચપરાશ્રયઃ

ગુણવાન્ વા પરજનઃ સ્વજનો નિર્ગુણો ઽપિ વા
નિર્ગુણઃ સ્વજનઃ શ્રેયાન્ યઃ પરઃ પર એવ સઃ

નિરનુક્રોશતા ચેયં યાદૃશી તે નિશાચર
સ્વજનેન ત્વયા શક્યં પરુષં રાવણાનુજ

ઇત્ય્ ઉક્તો ભ્રાતૃપુત્રેણ પ્રત્યુવાચ વિભીષણઃ
અજાનન્ન્ ઇવ મચ્છીલં કિં રાક્ષસ વિકત્થસે

રાક્ષસેન્દ્રસુતાસાધો પારુષ્યં ત્યજ ગૌરવાત્
કુલે યદ્ય્ અપ્ય્ અહં જાતો રક્ષસાં ક્રૂરકર્મણામ્
ગુણો ઽયં પ્રથમો નૄણાં તન્ મે શીલમ્ અરાક્ષસં

ન રમે દારુણેનાહં ન ચાધર્મેણ વૈ રમે
ભ્રાત્રા વિષમશીલેન કથં ભ્રાતા નિરસ્યતે

પરસ્વાનાં ચ હરણં પરદારાભિમર્શનમ્
સુહૃદામ્ અતિશઙ્કાં ચ ત્રયો દોષાઃ ક્ષયાવહાઃ

મહર્ષીણાં વધો ઘોરઃ સર્વદેવૈશ્ ચ વિગ્રહઃ
અભિમાનશ્ ચ કોપશ્ ચ વૈરિત્વં પ્રતિકૂલતા

એતે દોષા મમ ભ્રાતુર્ જીવિતૈશ્વર્યનાશનાઃ
ગુણાન્ પ્રચ્છાદયામ્ આસુઃ પર્વતાન્ ઇવ તોયદાઃ

દોષૈર્ એતૈઃ પરિત્યક્તો મયા ભ્રાતા પિતા તવ
નેયમ્ અસ્તિ પુરી લઙ્કા ન ચ ત્વં ન ચ તે પિતા

અતિમાની ચ બાલશ્ ચ દુર્વિનીતશ્ ચ રાક્ષસ
બદ્ધસ્ ત્વં કાલપાશેન બ્રૂહિ માં યદ્ યદ્ ઇચ્છસિ

અદ્ય તે વ્યસનં પ્રાપ્તં કિમ્ ઇહ ત્વં તુ વક્ષ્યસિ
પ્રવેષ્ટું ન ત્વયા શક્યો ન્યગ્રોધો રાક્ષસાધમ

ધર્ષયિત્વા તુ કાકુત્સ્થૌ ન શક્યં જીવિતું ત્વયા
યુધ્યસ્વ નરદેવેન લક્ષ્મણેન રણે સહ
હતસ્ ત્વં દેવતા કાર્યં કરિષ્યસિ યમક્ષયે

નિદર્શયસ્વાત્મબલં સમુદ્યતં કુરુષ્વ સર્વાયુધસાયકવ્યયમ્
ન લક્ષ્મણસ્યૈત્ય હિ બાણગોચરં ત્વમ્ અદ્ય જીવન્ સબલો ગમિષ્યસિ