રામાયણ · અધ્યાય 6.055

તે નિવૃત્તા મહાકાયાઃ શ્રુત્વાઙ્ગદવચસ્ તદા
નૈષ્ઠિકીં બુદ્ધિમ્ આસ્થાય સર્વે સંગ્રામકાઙ્ક્ષિણઃ

સમુદીરિતવીર્યાસ્ તે સમારોપિતવિક્રમાઃ
પર્યવસ્થાપિતા વાક્યૈર્ અઙ્ગદેન વલીમુખાઃ

પ્રયાતાશ્ ચ ગતા હર્ષં મરણે કૃતનિશ્ચયાઃ
ચક્રુઃ સુતુમુલં યુદ્ધં વાનરાસ્ ત્યક્તજીવિતાઃ

અથ વૃક્ષાન્ મહાકાયાઃ સાનૂનિ સુમહાન્તિ ચ
વાનરાસ્ તૂર્ણમ્ ઉદ્યમ્ય કુમ્ભકર્ણમ્ અભિદ્રવન્

સ કુમ્ભકર્ણઃ સંક્રુદ્ધો ગદામ્ ઉદ્યમ્ય વીર્યવાન્
અર્દયન્ સુમહાકાયઃ સમન્તાદ્ વ્યાક્ષિપદ્ રિપૂન્

શતાનિ સપ્ત ચાષ્ટૌ ચ સહસ્રાણિ ચ વાનરાઃ
પ્રકીર્ણાઃ શેરતે ભૂમૌ કુમ્ભકર્ણેન પોથિતાઃ

ષોડશાષ્ટૌ ચ દશ ચ વિંશત્ ત્રિંશત્ તથૈવ ચ
પરિક્ષિપ્ય ચ બાહુભ્યાં ખાદન્ વિપરિધાવતિ
ભક્ષયન્ ભૃશસંક્રુદ્ધો ગરુડઃ પન્નગાન્ ઇવ

હનૂમાઞ્ શૈલશૃઙ્ગાણિ વૃક્ષાંશ્ ચ વિવિધાન્ બહૂન્
વવર્ષ કુમ્ભકર્ણસ્ય શિરસ્ય્ અમ્બરમ્ આસ્થિતઃ

તાનિ પર્વતશૃઙ્ગાણિ શૂલેન તુ બિભેદ હ
બભઞ્જ વૃક્ષવર્ષં ચ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ

તતો હરીણાં તદ્ અનીકમ્ ઉગ્રં દુદ્રાવ શૂલં નિશિતં પ્રગૃહ્ય
તસ્થૌ તતો ઽસ્યાપતતઃ પુરસ્તાન્ મહીધરાગ્રં હનુમાન્ પ્રગૃહ્ય

સ કુમ્ભકર્ણં કુપિતો જઘાન વેગેન શૈલોત્તમભીમકાયમ્
સ ચુક્ષુભે તેન તદાભિબૂતો મેદાર્દ્રગાત્રો રુધિરાવસિક્તઃ

સ શૂલમ્ આવિધ્ય તડિત્પ્રકાશં ગિરિં યથા પ્રજ્વલિતાગ્રશૃઙ્ગમ્
બાહ્વન્તરે મારુતિમ્ આજઘાન ગુહો ઽચલં ક્રૌઞ્ચમ્ ઇવોગ્રશક્ત્યા

સ શૂલનિર્ભિન્ન મહાભુજાન્તરઃ પ્રવિહ્વલઃ શોણિતમ્ ઉદ્વમન્ મુખાત્
નનાદ ભીમં હનુમાન્ મહાહવે યુગાન્તમેઘસ્તનિતસ્વનોપમમ્

તતો વિનેદુઃ સહસા પ્રહૃષ્ટા રક્ષોગણાસ્ તં વ્યથિતં સમીક્ષ્ય
પ્લવંગમાસ્ તુ વ્યથિતા ભયાર્તાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ સંયતિ કુમ્ભકર્ણાત્

નીલશ્ ચિક્ષેપ શૈલાગ્રં કુમ્ભકર્ણાય ધીમતે
તમ્ આપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય મુષ્ટિનાભિજઘાન હ

મુષ્ટિપ્રહારાભિહતં તચ્ છૈલાગ્રં વ્યશીર્યત
સવિસ્ફુલિઙ્ગં સજ્વાલં નિપપાત મહીતલે

ઋષભઃ શરભો નીલો ગવાક્ષો ગન્ધમાદનઃ
પઞ્ચવાનરશાર્દૂલાઃ કુમ્ભકર્ણમ્ ઉપાદ્રવન્

શૈલૈર્ વૃક્ષૈસ્ તલૈઃ પાદૈર્ મુષ્ટિભિશ્ ચ મહાબલાઃ
કુમ્ભકર્ણં મહાકાયં સર્વતો ઽભિનિજઘ્નિરે

સ્પર્શાન્ ઇવ પ્રહારાંસ્ તાન્ વેદયાનો ન વિવ્યથે
ઋષભં તુ મહાવેગં બાહુભ્યાં પરિષસ્વજે

કુમ્ભકર્ણભુજાભ્યાં તુ પીડિતો વાનરર્ષભઃ
નિપપાતર્ષભો ભીમઃ પ્રમુખાગતશોણિતઃ

મુષ્ટિના શરભં હત્વા જાનુના નીલમ્ આહવે
આજઘાન ગવાક્ષં ચ તલેનેન્દ્રરિપુસ્ તદા

દત્તપ્રહરવ્યથિતા મુમુહુઃ શોણિતોક્ષિતાઃ
નિપેતુસ્ તે તુ મેદિન્યાં નિકૃત્તા ઇવ કિંશુકાઃ

તેષુ વાનરમુખ્યેષુ પતિતેષુ મહાત્મસુ
વાનરાણાં સહસ્રાણિ કુમ્ભકર્ણં પ્રદુદ્રુવુઃ

તં શૈલમ્ ઇવ શૈલાભાઃ સર્વે તુ પ્લવગર્ષભાઃ
સમારુહ્ય સમુત્પત્ય દદંશુશ્ ચ મહાબલાઃ

તં નખૈર્ દશનૈશ્ ચાપિ મુષ્ટિભિર્ જાનુભિસ્ તથા
કુમ્ભકર્ણં મહાકાયં તે જઘ્નુઃ પ્લવગર્ષભાઃ

સ વાનરસહસ્રૈસ્ તૈર્ આચિતઃ પર્વતોપમઃ
રરાજ રાક્ષસવ્યાઘ્રો ગિરિર્ આત્મરુહૈર્ ઇવ

બાહુભ્યાં વાનરાન્ સર્વાન્ પ્રગૃહ્ય સ મહાબલઃ
ભક્ષયામ્ આસ સંક્રુદ્ધો ગરુડઃ પન્નગાન્ ઇવ

પ્રક્ષિપ્તાઃ કુમ્ભકર્ણેન વક્ત્રે પાતાલસંનિભે
નાસા પુટાભ્યાં નિર્જગ્મુઃ કર્ણાભ્યાં ચૈવ વાનરાઃ

ભક્ષયન્ ભૃશસંક્રુદ્ધો હરીન્ પર્વતસંનિભઃ
બભઞ્જ વાનરાન્ સર્વાન્ સંક્રુદ્ધો રાક્ષસોત્તમઃ

માંસશોણિતસંક્લેદાં ભૂમિં કુર્વન્ સ રાક્ષસઃ
ચચાર હરિસૈન્યેષુ કાલાગ્નિર્ ઇવ મૂર્છિતઃ

વજ્રહસ્તો યથા શક્રઃ પાશહસ્ત ઇવાન્તકઃ
શૂલહસ્તો બભૌ તસ્મિન્ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ

યથા શુષ્કાણ્ય્ અરણ્યાનિ ગ્રીષ્મે દહતિ પાવકઃ
તથા વાનરસૈન્યાનિ કુમ્ભકર્ણો વિનિર્દહત્

તતસ્ તે વધ્યમાનાસ્ તુ હતયૂથા વિનાયકાઃ
વાનરા ભયસંવિગ્ના વિનેદુર્ વિસ્વરં ભૃશમ્

અનેકશો વધ્યમાનાઃ કુમ્ભકર્ણેન વાનરાઃ
રાઘવં શરણં જગ્મુર્ વ્યથિતાઃ ખિન્નચેતસઃ

તમ્ આપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્
ઉત્પપાત તદા વીરઃ સુગ્રીવો વાનરાધિપઃ

સ પર્વતાગ્રમ્ ઉત્ક્ષિપ્ય સમાવિધ્ય મહાકપિઃ
અભિદુદ્રાવ વેગેન કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્

તમ્ આપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય કુમ્ભકર્ણઃ પ્લવંગમમ્
તસ્થૌ વિવૃતસર્વાઙ્ગો વાનરેન્દ્રસ્ય સંમુખઃ

કપિશોણિતદિગ્ધાઙ્ગં ભક્ષયન્તં મહાકપીન્
કુમ્ભકર્ણં સ્થિતં દૃષ્ટ્વા સુગ્રીવો વાક્યમ્ અબ્રવીત્

પાતિતાશ્ ચ ત્વયા વીરાઃ કૃતં કર્મ સુદુષ્કરમ્
ભક્ષિતાનિ ચ સૈન્યાનિ પ્રાપ્તં તે પરમં યશઃ

ત્યજ તદ્ વાનરાનીકં પ્રાકૃતૈઃ કિં કરિષ્યસિ
સહસ્વૈકં નિપાતં મે પર્વતસ્યાસ્ય રાક્ષસ

તદ્ વાક્યં હરિરાજસ્ય સત્ત્વધૈર્યસમન્વિતમ્
શ્રુત્વા રાક્ષસશાર્દૂલઃ કુમ્ભકર્ણો ઽબ્રવીદ્ વચઃ

પ્રજાપતેસ્ તુ પૌત્રસ્ ત્વં તથૈવર્ક્ષરજઃસુતઃ
શ્રુતપૌરુષસંપન્નસ્ તસ્માદ્ ગર્જસિ વાનર

સ કુમ્ભકર્ણસ્ય વચો નિશમ્ય વ્યાવિધ્ય શૈલં સહસા મુમોચ
તેનાજઘાનોરસિ કુમ્ભકર્ણં શૈલેન વજ્રાશનિસંનિભેન

તચ્ છૈલશૃઙ્ગં સહસા વિકીર્ણં ભુજાન્તરે તસ્ય તદા વિશાલે
તતો વિષેદુઃ સહસા પ્લવંગમા રક્ષોગણાશ્ ચાપિ મુદા વિનેદુઃ

સ શૈલશૃઙ્ગાભિહતશ્ ચુકોપ નનાદ કોપાચ્ ચ વિવૃત્ય વક્ત્રમ્
વ્યાવિધ્ય શૂલં ચ તડિત્પ્રકાશં ચિક્ષેપ હર્યૃક્ષપતેર્ વધાય

તત્ કુમ્ભકર્ણસ્ય ભુજપ્રવિદ્ધં શૂલં શિતં કાઞ્ચનદામજુષ્ટમ્
ક્ષિપ્રં સમુત્પત્ય નિગૃહ્ય દોર્ભ્યાં બભઞ્જ વેગેન સુતો ઽનિલસ્ય

કૃતં ભારસહસ્રસ્ય શૂલં કાલાયસં મહત્
બભઞ્જ જનૌમ્ આરોપ્ય પ્રહૃષ્ટઃ પ્લવગર્ષભઃ

સ તત્ તદા ભગ્નમ્ અવેક્ષ્ય શૂલં ચુકોપ રક્ષોઽધિપતિર્ મહાત્મા
ઉત્પાટ્ય લઙ્કામલયાત્ સ શૃઙ્ગં જઘાન સુગ્રીવમ્ ઉપેત્ય તેન

સ શૈલશૃઙ્ગાભિહતો વિસંજ્ઞઃ પપાત ભૂમૌ યુધિ વાનરેન્દ્રઃ
તં પ્રેક્ષ્ય ભૂમૌ પતિતં વિસંજ્ઞં નેદુઃ પ્રહૃષ્ટા યુધિ યાતુધાનાઃ

તમ્ અભ્યુપેત્યાદ્ભુતઘોરવીર્યં સ કુમ્ભકર્ણો યુધિ વાનરેન્દ્રમ્
જહાર સુગ્રીવમ્ અભિપ્રગૃહ્ય યથાનિલો મેઘમ્ અતિપ્રચણ્ડઃ

સ તં મહામેઘનિકાશરૂપમ્ ઉત્પાટ્ય ગચ્છન્ યુધિ કુમ્ભકર્ણઃ
રરાજ મેરુપ્રતિમાનરૂપો મેરુર્ યથાત્યુચ્છ્રિતઘોરશૃઙ્ગઃ

તતઃ સમુત્પાટ્ય જગામ વીરઃ સંસ્તૂયમાનો યુધિ રાક્ષસેન્દ્રૈઃ
શૃણ્વન્ નિનાદં ત્રિદશાલયાનાં પ્લવંગરાજગ્રહવિસ્મિતાનામ્

તતસ્ તમ્ આદાય તદા સ મેને હરીન્દ્રમ્ ઇન્દ્રોપમમ્ ઇન્દ્રવીર્યઃ
અસ્મિન્ હૃતે સર્વમ્ ઇદં હૃતં સ્યાત્ સરાઘવં સૈન્યમ્ ઇતીન્દ્રશત્રુઃ

વિદ્રુતાં વાહિનીં દૃષ્ટ્વા વાનરાણાં તતસ્ તતઃ
કુમ્ભકર્ણેન સુગ્રીવં ગૃહીતં ચાપિ વાનરમ્

હનૂમાંશ્ ચિન્તયામ્ આસ મતિમાન્ મારુતાત્મજઃ
એવં ગૃહીતે સુગ્રીવે કિં કર્તવ્યં મયા ભવેત્

યદ્ વૈ ન્યાય્યં મયા કર્તું તત્ કરિષ્યામિ સર્વથા
ભૂત્વા પર્વતસંકાશો નાશયિષ્યામિ રાક્ષસં

મયા હતે સંયતિ કુમ્ભકર્ણે મહાબલે મુષ્ટિવિશીર્ણદેહે
વિમોચિતે વાનરપાર્થિવે ચ ભવન્તુ હૃષ્ટાઃ પ્રવગાઃ સમગ્રાઃ

અથ વા સ્વયમ્ અપ્ય્ એષ મોક્ષં પ્રાપ્સ્યતિ પાર્થિવઃ
ગૃહીતો ઽયં યદિ ભવેત્ ત્રિદશૈઃ સાસુરોરગૈઃ

મન્યે ન તાવદ્ આત્માનં બુધ્યતે વાનરાધિપઃ
શૈલપ્રહારાભિહતઃ કુમ્ભકર્ણેન સંયુગે

અયં મુહૂર્તાત્ સુગ્રીવો લબ્ધસંજ્ઞો મહાહવે
આત્મનો વાનરાણાં ચ યત્ પથ્યં તત્ કરિષ્યતિ

મયા તુ મોક્ષિતસ્યાસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ
અપ્રીતશ્ ચ ભવેત્ કષ્ટા કીર્તિનાશશ્ ચ શાશ્વતઃ

તસ્માન્ મુહૂર્તં કાઙ્ક્ષિષ્યે વિક્રમં પાર્થિવસ્ય નઃ
ભિન્નં ચ વાનરાનીકં તાવદ્ આશ્વાસયામ્ય્ અહમ્

ઇત્ય્ એવં ચિન્તયિત્વા તુ હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
ભૂયઃ સંસ્તમ્ભયામ્ આસ વાનરાણાં મહાચમૂમ્

સ કુમ્ભકર્ણો ઽથ વિવેશ લઙ્કાં સ્ફુરન્તમ્ આદાય મહાહરિં તમ્
વિમાનચર્યાગૃહગોપુરસ્થૈઃ પુષ્પાગ્ર્યવર્ષૈર્ અવકીર્યમાણઃ

તતઃ સ સંજ્ઞામ્ ઉપલભ્ય કૃચ્છ્રાદ્ બલીયસસ્ તસ્ય ભુજાન્તરસ્થઃ
અવેક્ષમાણઃ પુરરાજમાર્ગં વિચિન્તયામ્ આસ મુહુર્ મહાત્મા

એવં ગૃહીતેન કથં નુ નામ શક્યં મયા સંપ્રતિ કર્તુમ્ અદ્ય
તથા કરિષ્યામિ યથા હરીણાં ભવિષ્યતીષ્ટં ચ હિતં ચ કાર્યમ્

તતઃ કરાગ્રૈઃ સહસા સમેત્ય રાજા હરીણામ્ અમરેન્દ્રશત્રોઃ
નખૈશ્ ચ કર્ણૌ દશનૈશ્ ચ નાસાં દદંશ પાર્શ્વેષુ ચ કુમ્ભકર્ણમ્

સ કુમ્ભકર્ણૌ હૃતકર્ણનાસો વિદારિતસ્ તેન વિમર્દિતશ્ ચ
રોષાભિભૂતઃ ક્ષતજાર્દ્રગાત્રઃ સુગ્રીવમ્ આવિધ્ય પિપેષ ભૂમૌ

સ ભૂતલે ભીમબલાભિપિષ્ટઃ સુરારિભિસ્ તૈર્ અભિહન્યમાનઃ
જગામ ખં વેગવદ્ અભ્યુપેત્ય પુનશ્ ચ રામેણ સમાજગામ

કર્ણનાસા વિહીનસ્ય કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
રરાજ શોણિતોત્સિક્તો ગિરિઃ પ્રસ્રવણૈર્ ઇવ

તતઃ સ પુર્યાઃ સહસા મહાત્મા નિષ્ક્રમ્ય તદ્ વાનરસૈન્યમ્ ઉગ્રમ્
બભક્ષ રક્ષો યુધિ કુમ્ભકર્ણઃ પ્રજા યુગાન્તાગ્નિર્ ઇવ પ્રદીપ્તઃ

બુભુક્ષિતઃ શોણિતમાંસગૃધ્નુઃ પ્રવિશ્ય તદ્ વાનરસૈન્યમ્ ઉગ્રમ્
ચખાદ રક્ષાંસિ હરીન્ પિશાચાન્ ઋક્ષાંશ્ ચ મોહાદ્ યુધિ કુમ્ભકર્ણઃ

એકં દ્વૌ ત્રીન્ બહૂન્ ક્રુદ્ધો વાનરાન્ સહ રાક્ષસૈઃ
સમાદાયૈકહસ્તેન પ્રચિક્ષેપ ત્વરન્ મુખે

સંપ્રસ્રવંસ્ તદા મેદઃ શોણિતં ચ મહાબલઃ
વધ્યમાનો નગેન્દ્રાગ્રૈર્ ભક્ષયામ્ આસ વાનરાન્
તે ભક્ષ્યમાણા હરયો રામં જગ્મુસ્ તદા ગતિમ્

તસ્મિન્ કાલે સુમિત્રાયાઃ પુત્રઃ પરબલાર્દનઃ
ચકાર લક્ષ્મણઃ ક્રુદ્ધો યુદ્ધં પરપુરંજયઃ

સ કુમ્ભકર્ણસ્ય શરાઞ્ શરીરે સપ્ત વીર્યવાન્
નિચખાનાદદે ચાન્યાન્ વિસસર્જ ચ લક્ષ્મણઃ

અતિક્રમ્ય ચ સૌમિત્રિં કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
રામમ્ એવાભિદુદ્રાવ દારયન્ન્ ઇવ મેદિનીમ્

અથ દાશરથી રામો રૌદ્રમ્ અસ્ત્રં પ્રયોજયન્
કુમ્ભકર્ણસ્ય હૃદયે સસર્જ નિશિતાઞ્ શરાન્

તસ્ય રામેણ વિદ્ધસ્ય સહસાભિપ્રધાવતઃ
અઙ્ગારમિશ્રાઃ ક્રુદ્ધસ્ય મુખાન્ નિશ્ચેરુર્ અર્ચિષઃ

તસ્યોરસિ નિમગ્નાશ્ ચ શરા બર્હિણવાસસઃ
હસ્તાચ્ ચાસ્ય પરિભ્રષ્ટા પપાતોર્વ્યાં મહાગદા

સ નિરાયુધમ્ આત્માનં યદા મેને મહાબલઃ
મુષ્ટિભ્યાં ચારણાભ્યાં ચ ચકાર કદનં મહત્

સ બાણૈર્ અતિવિદ્ધાઙ્ગઃ ક્ષતજેન સમુક્ષિતઃ
રુધિરં પરિસુસ્રાવ ગિરિઃ પ્રસ્રવણાન્ ઇવ

સ તીવ્રેણ ચ કોપેન રુધિરેણ ચ મૂર્છિતઃ
વાનરાન્ રાક્ષસાન્ ઋક્ષાન્ ખાદન્ વિપરિધાવતિ

તસ્મિન્ કાલે સ ધર્માત્મા લક્ષ્મણો રામમ્ અબ્રવીત્
કુમ્ભકર્ણવધે યુક્તો યોગાન્ પરિમૃશન્ બહૂન્

નૈવાયં વાનરાન્ રાજન્ ન વિજાનાતિ રાક્ષસાન્
મત્તઃ શોણિતગન્ધેન સ્વાન્ પરાંશ્ ચૈવ ખાદતિ

સાધ્વ્ એનમ્ અધિરોહન્તુ સર્વતો વાનરર્ષભાઃ
યૂથપાશ્ ચ યથામુખ્યાસ્ તિષ્ઠન્ત્વ્ અસ્ય સમન્તતઃ

અપ્ય્ અયં દુર્મતિઃ કાલે ગુરુભારપ્રપીડિતઃ
પ્રપતન્ રાક્ષસો ભૂમૌ નાન્યાન્ હન્યાત્ પ્લવંગમાન્

તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા રાજપુત્રસ્ય ધીમતઃ
તે સમારુરુહુર્ હૃષ્ટાઃ કુમ્ભકર્ણં પ્લવંગમાઃ

કુમ્ભકર્ણસ્ તુ સંક્રુદ્ધઃ સમારૂઢઃ પ્લવંગમૈઃ
વ્યધૂનયત્ તાન્ વેગેન દુષ્ટહસ્તીવ હસ્તિપાન્

તાન્ દૃષ્ટ્વા નિર્ધૂતાન્ રામો રુષ્ટો ઽયમ્ ઇતિ રાક્ષસઃ
સમુત્પપાત વેગેન ધનુર્ ઉત્તમમ્ આદદે

સ ચાપમ્ આદાય ભુજંગકલ્પં દૃઢજ્યમ્ ઉગ્રં તપનીયચિત્રમ્
હરીન્ સમાશ્વાસ્ય સમુત્પપાત રામો નિબદ્ધોત્તમતૂણબાણઃ

સ વાનરગણૈસ્ તૈસ્ તુ વૃતઃ પરમદુર્જયઃ
લક્ષ્મણાનુચરો રામઃ સંપ્રતસ્થે મહાબલઃ

સ દદર્શ મહાત્માનં કિરીટિનમ્ અરિંદમમ્
શોણિતાપ્લુતસર્વાઙ્ગં કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્

સર્વાન્ સમભિધાવન્તં યથારુષ્ટં દિશા ગજમ્
માર્ગમાણં હરીન્ ક્રુદ્ધં રાક્ષસૈઃ પરિવારિતમ્

વિન્ધ્યમન્દરસંકાશં કાઞ્ચનાઙ્ગદભૂષણમ્
સ્રવન્તં રુધિરં વક્ત્રાદ્ વર્ષમેઘમ્ ઇવોત્થિતમ્

જિહ્વયા પરિલિહ્યન્તં શોણિતં શોણિતોક્ષિતમ્
મૃદ્નન્તં વાનરાનીકં કાલાન્તકયમોપમમ્

તં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસશ્રેષ્ઠં પ્રદીપ્તાનલવર્ચસં
વિસ્ફારયામ્ આસ તદા કાર્મુકં પુરુષર્ષભઃ

સ તસ્ય ચાપનિર્ઘોષાત્ કુપિતો નૈરૃતર્ષભઃ
અમૃષ્યમાણસ્ તં ઘોષમ્ અભિદુદ્રાવ રાઘવમ્

તતસ્ તુ વાતોદ્ધતમેઘકલ્પં ભુજંગરાજોત્તમભોગબાહુમ્
તમ્ આપતન્તં ધરણીધરાભમ્ ઉવાચ રામો યુધિ કુમ્ભકર્ણમ્

આગચ્છ રક્ષોઽધિપમા વિષાદમ્ અવસ્થિતો ઽહં પ્રગૃહીતચાપઃ
અવેહિ માં શક્રસપત્ન રામમ્ અયં મુહૂર્તાદ્ ભવિતા વિચેતાઃ

રામો ઽયમ્ ઇતિ વિજ્ઞાય જહાસ વિકૃતસ્વનમ્
પાતયન્ન્ ઇવ સર્વેષાં હૃદયાનિ વનૌકસામ્

પ્રહસ્ય વિકૃતં ભીમં સ મેઘસ્વનિતોપમમ્
કુમ્ભકર્ણો મહાતેજા રાઘવં વાક્યમ્ અબ્રવીત્

નાહં વિરાધો વિજ્ઞેયો ન કબન્ધઃ ખરો ન ચ
ન વાલી ન ચ મારીચઃ કુમ્ભકર્ણો ઽહમ્ આગતઃ

પશ્ય મે મુદ્ગરં ઘોરં સર્વકાલાયસં મહત્
અનેન નિર્જિતા દેવા દાનવાશ્ ચ મયા પુરા

વિકર્ણનાસ ઇતિ માં નાવજ્ઞાતું ત્વમ્ અર્હસિ
સ્વલ્પાપિ હિ ન મે પીડા કર્ણનાસાવિનાશનાત્

દર્શયેક્ષ્વાકુશાર્દૂલ વીર્યં ગાત્રેષુ મે લઘુ
તતસ્ ત્વાં ભક્ષયિષ્યામિ દૃષ્ટપૌરુષવિક્રમમ્

સ કુમ્ભકર્ણસ્ય વચો નિશમ્ય રામઃ સુપુઙ્ખાન્ વિસસર્જ બાણાન્
તૈર્ આહતો વજ્રસમપ્રવેગૈર્ ન ચુક્ષુભે ન વ્યથતે સુરારિઃ

યૈઃ સાયકૈઃ સાલવરા નિકૃત્તા વાલી હતો વાનરપુંગવશ્ ચ
તે કુમ્ભકર્ણસ્ય તદા શરીરં વજ્રોપમા ન વ્યથયાં પ્રચક્રુઃ

સ વારિધારા ઇવ સાયકાંસ્ તાન્ પિબઞ્ શરીરેણ મહેન્દ્રશત્રુઃ
જઘાન રામસ્ય શરપ્રવેગં વ્યાવિધ્ય તં મુદ્ગરમ્ ઉગ્રવેગમ્

તતસ્ તુ રક્ષઃ ક્ષતજાનુલિપ્તં વિત્રાસનં દેવમહાચમૂનામ્
વ્યાવિધ્ય તં મુદ્ગરમ્ ઉગ્રવેગં વિદ્રાવયામ્ આસ ચમૂં હરીણામ્

વાયવ્યમ્ આદાય તતો વરાસ્ત્રં રામઃ પ્રચિક્ષેપ નિશાચરાય
સમુદ્ગરં તેન જહાર બાહું સ કૃત્તબાહુસ્ તુમુલં નનાદ

સ તસ્ય બાહુર્ ગિરિશૃઙ્ગકલ્પઃ સમુદ્ગરો રાઘવબાણકૃત્તઃ
પપાત તસ્મિન્ હરિરાજસૈન્યે જઘાન તાં વાનરવાહિનીં ચ

તે વાનરા ભગ્નહતાવશેષાઃ પર્યન્તમ્ આશ્રિત્ય તદા વિષણ્ણાઃ
પ્રવેપિતાઙ્ગા દદૃશુઃ સુઘોરં નરેન્દ્રરક્ષોઽધિપસંનિપાતમ્

સ કુમ્ભકર્ણો ઽસ્ત્રનિકૃત્તબાહુર્ મહાન્ નિકૃત્તાગ્ર ઇવાચલેન્દ્રઃ
ઉત્પાટયામ્ આસ કરેણ વૃક્ષં તતો ઽભિદુદ્રાવ રણે નરેન્દ્રમ્

તં તસ્ય બાહું સહ સાલવૃક્ષં સમુદ્યતં પન્નગભોગકલ્પમ્
ઐન્દ્રાસ્ત્રયુક્તેન જહાર રામો બાણેન જામ્બૂનદચિત્રિતેન

સ કુમ્ભકર્ણસ્ય ભુજો નિકૃત્તઃ પપાત ભૂમૌ ગિરિસંનિકાશઃ
વિવેષ્ટમાનો નિજઘાન વૃક્ષાઞ્ શૈલાઞ્ શિલાવાનરરાક્ષસાંશ્ ચ

તં છિન્નબાહું સમવેક્ષ્ય રામઃ સમાપતન્તં સહસા નદન્તમ્
દ્વાવ્ અર્ધચન્દ્રૌ નિશિતૌ પ્રગૃહ્ય ચિચ્છેદ પાદૌ યુધિ રાક્ષસસ્ય

નિકૃત્તબાહુર્ વિનિકૃત્તપાદો વિદાર્ય વક્ત્રં વડવામુખાભમ્
દુદ્રાવ રામં સહસાભિગર્જન્ રાહુર્ યથા ચન્દ્રમ્ ઇવાન્તરિક્ષે

અપૂરયત્ તસ્ય મુખં શિતાગ્રૈ રામઃ શરૈર્ હેમપિનદ્ધપુઙ્ખૈઃ
સ પૂર્ણવક્ત્રો ન શશાક વક્તું ચુકૂજ કૃચ્છ્રેણ મુમોહ ચાપિ

અથાદદે સૂર્યમરીચિકલ્પં સ બ્રહ્મદણ્ડાન્તકકાલકલ્પમ્
અરિષ્ટમ્ ઐન્દ્રં નિશિતં સુપુઙ્ખં રામઃ શરં મારુતતુલ્યવેગમ્

તં વજ્રજામ્બૂનદચારુપુઙ્ખં પ્રદીપ્તસૂર્યજ્વલનપ્રકાશમ્
મહેન્દ્રવજ્રાશનિતુલ્યવેગં રામઃ પ્રચિક્ષેપ નિશાચરાય

સ સાયકો રાઘવબાહુચોદિતો દિશઃ સ્વભાસા દશ સંપ્રકાશયન્
વિધૂમવૈશ્વાનરદીપ્તદર્શનો જગામ શક્રાશનિતુલ્યવિક્રમઃ

સ તન્ મહાપર્વતકૂટસંનિભં વિવૃત્તદંષ્ટ્રં ચલચારુકુણ્ડલમ્
ચકર્ત રક્ષોઽધિપતેઃ શિરસ્ તદા યથૈવ વૃત્રસ્ય પુરા પુરંદરઃ

તદ્ રામબાણાભિહતં પપાત રક્ષઃશિરઃ પર્વતસંનિકાશમ્
બભઞ્જ ચર્યાગૃહગોપુરાણિ પ્રાકારમ્ ઉચ્ચં તમ્ અપાતયચ્ ચ

તચ્ ચાતિકાયં હિમવત્પ્રકાશં રક્ષસ્ તદા તોયનિધૌ પપાત
ગ્રાહાન્ મહામીનચયાન્ ભુજંગમાન્ મમર્દ ભૂમિં ચ તથા વિવેશ

તસ્મિર્ હતે બ્રાહ્મણદેવશત્રૌ મહાબલે સંયતિ કુમ્ભકર્ણે
ચચાલ ભૂર્ ભૂમિધરાશ્ ચ સર્વે હર્ષાચ્ ચ દેવાસ્ તુમુલં પ્રણેદુઃ

તતસ્ તુ દેવર્ષિમહર્ષિપન્નગાઃ સુરાશ્ ચ ભૂતાનિ સુપર્ણગુહ્યકાઃ
સયક્ષગન્ધર્વગણા નભોગતાઃ પ્રહર્ષિતા રામ પરાક્રમેણ

પ્રહર્ષમ્ ઈયુર્ બહવસ્ તુ વાનરાઃ પ્રબુદ્ધપદ્મપ્રતિમૈર્ ઇવાનનૈઃ
અપૂજયન્ રાઘવમ્ ઇષ્ટભાગિનં હતે રિપૌ ભીમબલે દુરાસદે

સ કુમ્ભકર્ણં સુરસૈન્યમર્દનં મહત્સુ યુદ્ધેષ્વ્ અપરાજિતશ્રમમ્
નનન્દ હત્વા ભરતાગ્રજો રણે મહાસુરં વૃત્રમ્ ઇવામરાધિપઃ