રામાયણ · અધ્યાય 6.054

સ નનાદ મહાનાદં સમુદ્રમ્ અભિનાદયન્
જનયન્ન્ ઇવ નિર્ઘાતાન્ વિધમન્ન્ ઇવ પર્વતાન્

તમ્ અવધ્યં મઘવતા યમેન વરુણેન ચ
પ્રેક્ષ્ય ભીમાક્ષમ્ આયાન્તં વાનરા વિપ્રદુદ્રુવુઃ

તાંસ્ તુ વિદ્રવતો દૃષ્ટ્વા વાલિપુત્રો ઽઙ્ગદો ઽબ્રવીત્
નલં નીલં ગવાક્ષં ચ કુમુદં ચ મહાબલમ્

આત્માનમ્ અત્ર વિસ્મૃત્ય વીર્યાણ્ય્ અભિજનાનિ ચ
ક્વ ગચ્છત ભયત્રસ્તાઃ પ્રાકૃતા હરયો યથા

સાધુ સૌમ્યા નિવર્તધ્વં કિં પ્રાણાન્ પરિરક્ષથ
નાલં યુદ્ધાય વૈ રક્ષો મહતીયં વિભીષિકાઃ

મહતીમ્ ઉત્થિતામ્ એનાં રાક્ષસાનાં વિભીષિકામ્
વિક્રમાદ્ વિધમિષ્યામો નિવર્તધ્વં પ્લવંગમાઃ

કૃચ્છ્રેણ તુ સમાશ્વાસ્ય સંગમ્ય ચ તતસ્ તતઃ
વૃક્ષાદ્રિહસ્તા હરયઃ સંપ્રતસ્થૂ રણાજિરમ્

તે નિવૃત્ય તુ સંક્રુદ્ધાઃ કુમ્ભકર્ણં વનૌકસઃ
નિજઘ્નુઃ પરમક્રુદ્ધાઃ સમદા ઇવ કુઞ્જરાઃ
પ્રાંશુભિર્ ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ ચ શિલાભિશ્ ચ મહાબલાઃ

પાદપૈઃ પુષ્પિતાગ્રૈશ્ ચ હન્યમાનો ન કમ્પતે
તસ્ય ગાત્રેષુ પતિતા ભિદ્યન્તે શતશઃ શિલાઃ
પાદપાઃ પુષ્પિતાગ્રાશ્ ચ ભગ્નાઃ પેતુર્ મહીતલે

સો ઽપિ સૈન્યાનિ સંક્રુદ્ધો વાનરાણાં મહૌજસામ્
મમન્થ પરમાયત્તો વનાન્ય્ અગ્નિર્ ઇવોત્થિતઃ

લોહિતાર્દ્રાસ્ તુ બહવઃ શેરતે વાનરર્ષભાઃ
નિરસ્તાઃ પતિતા ભૂમૌ તામ્રપુષ્પા ઇવ દ્રુમાઃ

લઙ્ઘયન્તઃ પ્રધાવન્તો વાનરા નાવલોકયન્
કે ચિત્ સમુદ્રે પતિતાઃ કે ચિદ્ ગગનમ્ આશ્રિતાઃ

વધ્યમાનાસ્ તુ તે વીરા રાક્ષસેન બલીયસા
સાગરં યેન તે તીર્ણાઃ પથા તેનૈવ દુદ્રુવુઃ

તે સ્થલાનિ તથા નિમ્નં વિષણ્ણવદના ભયાત્
ઋક્ષા વૃક્ષાન્ સમારૂઢાઃ કે ચિત્ પર્વતમ્ આશ્રિતાઃ

મમજ્જુર્ અર્ણવે કે ચિદ્ ગુહાઃ કે ચિત્ સમાશ્રિતાઃ
નિષેદુઃ પ્લવગાઃ કે ચિત્ કે ચિન્ નૈવાવતસ્થિરે

તાન્ સમીક્ષ્યાઙ્ગદો ભઙ્ગાન્ વાનરાન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્
અવતિષ્ઠત યુધ્યામો નિવર્તધ્વં પ્લવંગમાઃ

ભગ્નાનાં વો ન પશ્યામિ પરિગમ્ય મહીમ્ ઇમામ્
સ્થાનં સર્વે નિવર્તધ્વં કિં પ્રાણાન્ પરિરક્ષથ

નિરાયુધાનાં દ્રવતામ્ અસંગગતિપૌરુષાઃ
દારા હ્ય્ અપહસિષ્યન્તિ સ વૈ ઘાતસ્ તુ જીવિતામ્

કુલેષુ જાતાઃ સર્વે સ્મ વિસ્તીર્ણેષુ મહત્સુ ચ
અનાર્યાઃ ખલુ યદ્ ભીતાસ્ ત્યક્ત્વા વીર્યં પ્રધાવત

વિકત્થનાનિ વો યાનિ યદા વૈ જનસંસદિ
તાનિ વઃ ક્વ ચ યતાનિ સોદગ્રાણિ મહાન્તિ ચ

ભીરુપ્રવાદાઃ શ્રૂયન્તે યસ્ તુ જીવતિ ધિક્કૃતઃ
માર્ગઃ સત્પુરુષૈર્ જુષ્ટઃ સેવ્યતાં ત્યજ્યતાં ભયમ્

શયામહે વા નિહતાઃ પૃથિવ્યામ્ અલ્પજીવિતાઃ
દુષ્પ્રાપં બ્રહ્મલોકં વા પ્રાપ્નુમો યુધિ સૂદિતાઃ
સંપ્રાપ્નુયામઃ કીર્તિં વા નિહત્ય શત્રુમ્ આહવે

ન કુમ્ભકર્ણઃ કાકુત્સ્થં દૃષ્ટ્વા જીવન્ ગમિષ્યતિ
દીપ્યમાનમ્ ઇવાસાદ્ય પતંગો જ્વલનં યથા

પલાયનેન ચોદ્દિષ્ટાઃ પ્રાણાન્ રક્ષામહે વયમ્
એકેન બહવો ભગ્ના યશો નાશં ગમિષ્યતિ

એવં બ્રુવાણં તં શૂરમ્ અઙ્ગદં કનકાઙ્ગદમ્
દ્રવમાણાસ્ તતો વાક્યમ્ ઊચુઃ શૂરવિગર્હિતમ્

કૃતં નઃ કદનં ઘોરં કુમ્ભકર્ણેન રક્ષસા
ન સ્થાનકાલો ગચ્છામો દયિતં જીવિતં હિ નઃ

એતાવદ્ ઉક્ત્વા વચનં સર્વે તે ભેજિરે દિશઃ
ભીમં ભીમાક્ષમ્ આયાન્તં દૃષ્ટ્વા વાનરયૂથપાઃ

દ્રવમાણાસ્ તુ તે વીરા અઙ્ગદેન વલીમુખાઃ
સાન્ત્વૈશ્ ચ બહુમાનૈશ્ ચ તતઃ સર્વે નિવર્તિતાઃ

ઋષભશરભમૈન્દધૂમ્રનીલાઃ કુમુદસુષેણગવાક્ષરમ્ભતારાઃ
દ્વિવિદપનસવાયુપુત્રમુખ્યાસ્ ત્વરિતતરાભિમુખં રણં પ્રયાતાઃ