રામાયણ · અધ્યાય 6.047

તસ્મિન્ હતે રાક્ષસસૈન્યપાલે પ્લવંગમાનામ્ ઋષભેણ યુદ્ધે
ભીમાયુધં સાગરતુલ્યવેગં પ્રદુદ્રુવે રાક્ષસરાજસૈન્યમ્

ગત્વા તુ રક્ષોઽધિપતેઃ શશંસુઃ સેનાપતિં પાવકસૂનુશસ્તમ્
તચ્ ચાપિ તેષાં વચનં નિશમ્ય રક્ષોઽધિપઃ ક્રોધવશં જગામ

સંખ્યે પ્રહસ્તં નિહતં નિશમ્ય શોકાર્દિતઃ ક્રોધપરીતચેતાઃ
ઉવાચ તાન્ નૈરૃતયોધમુખ્યાન્ ઇન્દ્રો યથા ચામરયોધમુખ્યાન્

નાવજ્ઞા રિપવે કાર્યા યૈર્ ઇન્દ્રબલસૂદનઃ
સૂદિતઃ સૈન્યપાલો મે સાનુયાત્રઃ સકુઞ્જરઃ

સો ઽહં રિપુવિનાશાય વિજયાયાવિચારયન્
સ્વયમ્ એવ ગમિષ્યામિ રણશીર્ષં તદ્ અદ્ભુતમ્

અદ્ય તદ્ વાનરાનીકં રામં ચ સહલક્ષ્મણમ્
નિર્દહિષ્યામિ બાણૌઘૈર્ વનં દીપ્તૈર્ ઇવાગ્નિભિઃ

સ એવમ્ ઉક્ત્વા જ્વલનપ્રકાશં રથં તુરંગોત્તમરાજિયુક્તમ્
પ્રકાશમાનં વપુષા જ્વલન્તં સમારુરોહામરરાજશત્રુઃ

સ શઙ્ખભેરીપટહ પ્રણાદૈર્ આસ્ફોટિતક્ષ્વેડિતસિંહનાદૈઃ
પુણ્યૈઃ સ્તવૈશ્ ચાપ્ય્ અભિપૂજ્યમાનસ્ તદા યયૌ રાક્ષસરાજમુખ્યઃ

સ શૈલજીમૂતનિકાશ રૂપૈર્ માંસાશનૈઃ પાવકદીપ્તનેત્રૈઃ
બભૌ વૃતો રાક્ષસરાજમુખ્યૈર્ ભૂતૈર્ વૃતો રુદ્ર ઇવામરેશઃ

તતો નગર્યાઃ સહસા મહૌજા નિષ્ક્રમ્ય તદ્ વાનરસૈન્યમ્ ઉગ્રમ્
મહાર્ણવાભ્રસ્તનિતં દદર્શ સમુદ્યતં પાદપશૈલહસ્તમ્

તદ્ રાક્ષસાનીકમ્ અતિપ્રચણ્ડમ્ આલોક્ય રામો ભુજગેન્દ્રબાહુઃ
વિભીષણં શસ્ત્રભૃતાં વરિષ્ઠમ્ ઉવાચ સેનાનુગતઃ પૃથુશ્રીઃ

નાનાપતાકાધ્વજશસ્ત્રજુષ્ટં પ્રાસાસિશૂલાયુધચક્રજુષ્ટમ્
સૈન્યં નગેન્દ્રોપમનાગજુષ્ટં કસ્યેદમ્ અક્ષોભ્યમ્ અભીરુજુષ્ટમ્

તતસ્ તુ રામસ્ય નિશમ્ય વાક્યં વિભીષણઃ શક્રસમાનવીર્યઃ
શશંસ રામસ્ય બલપ્રવેકં મહાત્મનાં રાક્ષસપુંગવાનામ્

યો ઽસૌ ગજસ્કન્ધગતો મહાત્મા નવોદિતાર્કોપમતામ્રવક્ત્રઃ
પ્રકમ્પયન્ નાગશિરો ઽભ્યુપૈતિ હ્ય્ અકમ્પનં ત્વ્ એનમ્ અવેહિ રાજન્

યો ઽસૌ રથસ્થો મૃગરાજકેતુર્ ધૂન્વન્ ધનુઃ શક્રધનુઃપ્રકાશમ્
કરીવ ભાત્ય્ ઉગ્રવિવૃત્તદંષ્ટ્રઃ સ ઇન્દ્રજિન્ નામ વરપ્રધાનઃ

યશ્ ચૈષ વિન્ધ્યાસ્તમહેન્દ્રકલ્પો ધન્વી રથસ્થો ઽતિરથો ઽતિવીર્યઃ
વિસ્ફારયંશ્ ચાપમ્ અતુલ્યમાનં નામ્નાતિકાયો ઽતિવિવૃદ્ધકાયઃ

યો ઽસૌ નવાર્કોદિતતામ્રચક્ષુર્ આરુહ્ય ઘણ્ટાનિનદપ્રણાદમ્
ગજં ખરં ગર્જતિ વૈ મહાત્મા મહોદરો નામ સ એષ વીરઃ

યો ઽસૌ હયં કાઞ્ચનચિત્રભાણ્ડમ્ આરુહ્ય સંધ્યાભ્રગિરિપ્રકાશમ્
પ્રાસં સમુદ્યમ્ય મરીચિનદ્ધં પિશાચ એષાશનિતુલ્યવેગઃ

યશ્ ચૈષ શૂલં નિશિતં પ્રગૃહ્ય વિદ્યુત્પ્રભં કિંકરવજ્રવેગમ્
વૃષેન્દ્રમ્ આસ્થાય ગિરિપ્રકાશમ્ આયાતિ સો ઽસૌ ત્રિશિરા યશસ્વી

અસૌ ચ જીમૂતનિકાશ રૂપઃ કુમ્ભઃ પૃથુવ્યૂઢસુજાતવક્ષાઃ
સમાહિતઃ પન્નગરાજકેતુર્ વિસ્ફારયન્ ભાતિ ધનુર્ વિધૂન્વન્

યશ્ ચૈષ જામ્બૂનદવજ્રજુષ્ટં દીપ્તં સધૂમં પરિઘં પ્રગૃહ્ય
આયાતિ રક્ષોબલકેતુભૂતઃ સો ઽસૌ નિકુમ્ભો ઽદ્ભુતઘોરકર્મા

યશ્ ચૈષ ચાપાસિશરૌઘજુષ્ટં પતાકિનં પાવકદીપ્તરૂપમ્
રથં સમાસ્થાય વિભાત્ય્ ઉદગ્રો નરાન્તકો ઽસૌ નગશૃઙ્ગયોધી

યશ્ ચૈષ નાનાવિધઘોરરૂપૈર્ વ્યાઘ્રોષ્ટ્રનાગેન્દ્રમૃગેન્દ્રવક્ત્રૈઃ
ભૂતૈર્ વૃતો ભાતિ વિવૃત્તનેત્રૈઃ સો ઽસૌ સુરાણામ્ અપિ દર્પહન્તા

યત્રૈતદ્ ઇન્દુપ્રતિમં વિભાતિચ્ છત્ત્રં સિતં સૂક્ષ્મશલાકમ્ અગ્ર્યમ્
અત્રૈષ રક્ષોઽધિપતિર્ મહાત્મા ભૂતૈર્ વૃતો રુદ્ર ઇવાવભાતિ

અસૌ કિરીટી ચલકુણ્ડલાસ્યો નાગેન્દ્રવિન્ધ્યોપમભીમકાયઃ
મહેન્દ્રવૈવસ્વતદર્પહન્તા રક્ષોઽધિપઃ સૂર્ય ઇવાવભાતિ

પ્રત્યુવાચ તતો રામો વિભીષણમ્ અરિંદમમ્
અહો દીપ્તો મહાતેજા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ

આદિત્ય ઇવ દુષ્પ્રેક્ષ્યો રશ્મિભિર્ ભાતિ રાવણઃ
સુવ્યક્તં લક્ષયે હ્ય્ અસ્ય રૂપં તેજઃસમાવૃતમ્

દેવદાનવવીરાણાં વપુર્ નૈવંવિધં ભવેત્
યાદૃશં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય વપુર્ એતત્ પ્રકાશતે

સર્વે પર્વતસંકાશાઃ સર્વે પર્વતયોધિનઃ
સર્વે દીપ્તાયુધધરા યોધશ્ ચાસ્ય મહૌજસઃ

ભાતિ રાક્ષસરાજો ઽસૌ પ્રદીપ્તૈર્ ભીમવિક્રમૈઃ
ભૂતૈઃ પરિવૃતસ્ તીક્ષ્ણૈર્ દેહવદ્ભિર્ ઇવાન્તકઃ

એવમ્ ઉક્ત્વા તતો રામો ધનુર્ આદાય વીર્યવાન્
લક્ષ્મણાનુચરસ્ તસ્થૌ સમુદ્ધૃત્ય શરોત્તમમ્

તતઃ સ રક્ષોઽધિપતિર્ મહાત્મા રક્ષાંસિ તાન્ય્ આહ મહાબલાનિ
દ્વારેષુ ચર્યાગૃહગોપુરેષુ સુનિર્વૃતાસ્ તિષ્ઠત નિર્વિશઙ્કાઃ

વિસર્જયિત્વા સહસા તતસ્ તાન્ ગતેષુ રક્ષઃસુ યથાનિયોગમ્
વ્યદારયદ્ વાનરસાગરૌઘં મહાઝષઃ પૂર્મમ્ ઇવાર્ણવૌઘમ્

તમ્ આપતન્તં સહસા સમીક્ષ્ય દીપ્તેષુચાપં યુધિ રાક્ષસેન્દ્રમ્
મહત્ સમુત્પાટ્ય મહીધરાગ્રં દુદ્રાવ રક્ષોઽધિપતિં હરીશઃ

તચ્ છૈલશૃઙ્ગં બહુવૃક્ષસાનું પ્રગૃહ્ય ચિક્ષેપ નિશાચરાય
તમ્ આપતન્તં સહસા સમીક્ષ્ય બિભેદ બાણૈસ્ તપનીયપુઙ્ખૈઃ

તસ્મિન્ પ્રવૃદ્ધોત્તમસાનુવૃક્ષે શૃઙ્ગે વિકીર્ણે પતિતે પૃથિવ્યામ્
મહાહિકલ્પં શરમ્ અન્તકાભં સમાદદે રાક્ષસલોકનાથઃ

સ તં ગૃહીત્વાનિલતુલ્યવેગં સવિસ્ફુલિઙ્ગજ્વલનપ્રકાશમ્
બાણં મહેન્દ્રાશનિતુલ્યવેગં ચિક્ષેપ સુગ્રીવવધાય રુષ્ટઃ

સ સાયકો રાવણબાહુમુક્તઃ શક્રાશનિપ્રખ્યવપુઃ શિતાગ્રઃ
સુગ્રીવમ્ આસાદ્ય બિભેદ વેગાદ્ ગુહેરિતા ક્રૌચમ્ ઇવોગ્રશક્તિઃ

સ સાયકાર્તો વિપરીતચેતાઃ કૂજન્ પૃથિવ્યાં નિપપાત વીરઃ
તં પ્રેક્ષ્ય ભૂમૌ પતિતં વિસંજ્મં નેદુઃ પ્રહૃષ્ટા યુધિ યાતુધાનાઃ

તતો ગવાક્ષો ગવયઃ સુદંષ્ટ્રસ્ તથર્ષભો જ્યોતિમુખો નલશ્ ચ
શૈલાન્ સમુદ્યમ્ય વિવૃદ્ધકાયાઃ પ્રદુદ્રુવુસ્ તં પ્રતિ રાક્ષસેન્દ્રમ્

તેષાં પ્રહારાન્ સ ચકાર મેઘાન્ રક્ષોઽધિપો બાણગણૈઃ શિતાગ્રૈઃ
તાન્ વાનરેન્દ્રાન્ અપિ બાણજાલૈર્ બિભેદ જામ્બૂનદચિત્રપુઙ્ખૈઃ

તે વાનરેન્દ્રાસ્ ત્રિદશારિબાણૈર્ ભિન્ના નિપેતુર્ ભુવિ ભીમરૂપાઃ
તતસ્ તુ તદ્ વાનરસૈન્યમ્ ઉગ્રં પ્રચ્છાદયામ્ આસ સ બાણજાલૈઃ

તે વધ્યમાનાઃ પતિતાગ્ર્યવીરા નાનદ્યમાના ભયશલ્યવિદ્ધાઃ
શાખામૃગા રાવણસાયકાર્તા જગ્મુઃ શરણ્યં શરણં સ્મ રામમ્

તતો મહાત્મા સ ધનુર્ ધનુષ્માન્ આદાય રામઃ સહરા જગામ
તં લક્ષ્મણઃ પ્રાઞ્જલિર્ અભ્યુપેત્ય ઉવાચ વાક્યં પરમાર્થયુક્તમ્

કામમ્ આર્યઃ સુપર્યાપ્તો વધાયાસ્ય દુરાત્મનઃ
વિધમિષ્યામ્ય્ અહં નીચમ્ અનુજાનીહિ માં વિભો

તમ્ અબ્રવીન્ મહાતેજા રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
ગચ્છ યત્નપરશ્ ચાપિ ભવ લક્ષ્મણ સંયુગે

રાવણો હિ મહાવીર્યો રણે ઽદ્ભુતપરાક્રમઃ
ત્રૈલોક્યેનાપિ સંક્રુદ્ધો દુષ્પ્રસહ્યો ન સંશયઃ

તસ્ય ચ્છિદ્રાણિ માર્ગસ્વ સ્વચ્છિદ્રાણિ ચ ગોપય
ચક્ષુષા ધનુષા યત્નાદ્ રક્ષાત્માનં સમાહિતઃ

રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સંપરિષ્વજ્ય પૂજ્ય ચ
અભિવાદ્ય તતો રામં યયૌ સૌમિત્રિર્ આહવમ્

સ રાવણં વારણહસ્તબાહુર્ દદર્શ દીપ્તોદ્યતભીમચાપમ્
પ્રચ્છાદયન્તં શરવૃષ્ટિજાલૈસ્ તાન્ વાનરાન્ ભિન્નવિકીર્ણદેહાન્

તમ્ આલોક્ય મહાતેજા હનૂમાન્ મારુતાત્મજા
નિવાર્ય શરજાલાનિ પ્રદુદ્રાવ સ રાવણમ્

રથં તસ્ય સમાસાદ્ય ભુજમ્ ઉદ્યમ્ય દક્ષિણમ્
ત્રાસયન્ રાવણં ધીમાન્ હનૂમાન્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્

દેવદાનવગન્ધર્વા યક્ષાશ્ ચ સહ રાક્ષસૈઃ
અવધ્યત્વાત્ ત્વયા ભગ્ના વાનરેભ્યસ્ તુ તે ભયમ્

એષ મે દક્ષિણો બાહુઃ પઞ્ચશાખઃ સમુદ્યતઃ
વિધમિષ્યતિ તે દેહાદ્ ભૂતાત્માનં ચિરોષિતમ્

શ્રુત્વા હનૂમતો વાક્યં રાવણો ભીમવિક્રમઃ
સંરક્તનયનઃ ક્રોધાદ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

ક્ષિપ્રં પ્રહર નિઃશઙ્કં સ્થિરાં કીર્તિમ્ અવાપ્નુહિ
તતસ્ ત્વાં જ્ઞાતિવિક્રાન્તં નાશયિષ્યામિ વાનર

રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વાયુસૂનુર્ વચો ઽબ્રવીત્
પ્રહૃતં હિ મયા પૂર્વમ્ અક્ષં સ્મર સુતં તવ

એવમ્ ઉક્તો મહાતેજા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ
આજઘાનાનિલસુતં તલેનોરસિ વીર્યવાન્

સ તલાભિહતસ્ તેન ચચાલ ચ મુહુર્ મુહુઃ
આજઘાનાભિસંક્રુદ્ધસ્ તલેનૈવામરદ્વિષમ્

તતસ્ તલેનાભિહતો વાનરેણ મહાત્મના
દશગ્રીવઃ સમાધૂતો યથા ભૂમિચલે ઽચલઃ

સંગ્રામે તં તથા દૃષ્ટ્વ રાવણં તલતાડિતમ્
ઋષયો વાનરાઃ સિદ્ધા નેદુર્ દેવાઃ સહાસુરાઃ

અથાશ્વસ્ય મહાતેજા રાવણો વાક્યમ્ અબ્રવીત્
સાધુ વાનરવીર્યેણ શ્લાઘનીયો ઽસિ મે રિપુઃ

રાવણેનૈવમ્ ઉક્તસ્ તુ મારુતિર્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્
ધિગ્ અસ્તુ મમ વીર્યં તુ યત્ ત્વં જીવસિ રાવણ

સકૃત્ તુ પ્રહરેદાનીં દુર્બુદ્ધે કિં વિકત્થસે
તતસ્ ત્વાં મામકો મુષ્ટિર્ નયિષ્યામિ યથાક્ષયમ્
તતો મારુતિવાક્યેન ક્રોધસ્ તસ્ય તદાજ્વલત્

સંરક્તનયનો યત્નાન્ મુષ્ટિમ્ ઉદ્યમ્ય દક્ષિણમ્
પાતયામ્ આસ વેગેન વાનરોરસિ વીર્યવાન્
હનૂમાન્ વક્ષસિ વ્યૂધે સંચચાલ હતઃ પુનઃ

વિહ્વલં તં તદા દૃષ્ટ્વા હનૂમન્તં મહાબલમ્
રથેનાતિરથઃ શીઘ્રં નીલં પ્રતિ સમભ્યગાત્

પન્નગપ્રતિમૈર્ ભીમૈઃ પરમર્માતિભેદિભિઃ
શરૈર્ આદીપયામ્ આસ નીલં હરિચમૂપતિમ્

સ શરૌઘસમાયસ્તો નીલઃ કપિચમૂપતિઃ
કરેણૈકેન શૈલાગ્રં રક્ષોઽધિપતયે ઽસૃજત્

હનૂમાન્ અપિ તેજસ્વી સમાશ્વસ્તો મહામનાઃ
વિપ્રેક્ષમાણો યુદ્ધેપ્સુઃ સરોષમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

નીલેન સહ સંયુક્તં રાવણં રાક્ષસેશ્વરમ્
અન્યેન યુધ્યમાનસ્ય ન યુક્તમ્ અભિધાવનમ્

રાવણો ઽપિ મહાતેજાસ્ તચ્ છૃઙ્ગં સપ્તભિઃ શરૈઃ
આજઘાન સુતીક્ષ્ણાગ્રૈસ્ તદ્ વિકીર્ણં પપાત હ

તદ્ વિકીર્ણં ગિરેઃ શૃઙ્ગં દૃષ્ટ્વા હરિચમૂપતિઃ
કાલાગ્નિર્ ઇવ જજ્વાલ ક્રોધેન પરવીરહા

સો ઽશ્વકર્ણાન્ ધવાન્ સાલાંશ્ ચૂતાંશ્ ચાપિ સુપુષ્પિતાન્
અન્યાંશ્ ચ વિવિધાન્ વૃક્ષાન્ નીલશ્ ચિક્ષેપ સંયુગે

સ તાન્ વૃક્ષાન્ સમાસાદ્ય પ્રતિચિચ્છેદ રાવણઃ
અભ્યવર્ષત્ સુઘોરેણ શરવર્ષેણ પાવકિમ્

અભિવૃષ્ટઃ શરૌઘેણ મેઘેનેવ મહાચલઃ
હ્રસ્વં કૃત્વા તદા રૂપં ધ્વજાગ્રે નિપપાત હ

પાવકાત્મજમ્ આલોક્ય ધ્વજાગ્રે સમવસ્થિતમ્
જજ્વાલ રાવણઃ ક્રોધાત્ તતો નીલો નનાદ હ

ધ્વજાગ્રે ધનુષશ્ ચાગ્રે કિરીટાગ્રે ચ તં હરિમ્
લક્ષ્મણો ઽથ હનૂમાંશ્ ચ દૃષ્ટ્વા રામશ્ ચ વિસ્મિતાઃ

રાવણો ઽપિ મહાતેજાઃ કપિલાઘવવિસ્મિતઃ
અસ્ત્રમ્ આહારયામ્ આસ દીપ્તમ્ આગ્નેયમ્ અદ્ભુતમ્

તતસ્ તે ચુક્રુશુર્ હૃષ્ટા લબ્ધલક્ષ્યાઃ પ્લવંગમાઃ
નીલલાઘવસંભ્રાન્તં દૃષ્ટ્વા રાવણમ્ આહવે

વાનરાણાં ચ નાદેન સંરબ્ધો રાવણસ્ તદા
સંભ્રમાવિષ્ટહૃદયો ન કિં ચિત્ પ્રત્યપદ્યત

આગ્નેયેનાથ સંયુક્તં ગૃહીત્વા રાવણઃ શરમ્
ધ્વજશીર્ષસ્થિતં નીલમ્ ઉદૈક્ષત નિશાચરઃ

તતો ઽબ્રવીન્ મહાતેજા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ
કપે લાઘવયુક્તો ઽસિ માયયા પરયાનયા

જીવિતં ખલુ રક્ષસ્વ યદિ શક્નોષિ વાનર
તાનિ તાન્ય્ આત્મરૂપાણિ સૃજસે ત્વમ્ અનેકશઃ

તથાપિ ત્વાં મયા મુક્તઃ સાયકો ઽસ્ત્રપ્રયોજિતઃ
જીવિતં પરિરક્ષન્તં જીવિતાદ્ ભ્રંશયિષ્યતિ

એવમ્ ઉક્ત્વા મહાબાહૂ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ
સંધાય બાણમ્ અસ્ત્રેણ ચમૂપતિમ્ અતાડયત્

સો ઽસ્ત્રયુક્તેન બાણેન નીલો વક્ષસિ તાડિતઃ
નિર્દહ્યમાનઃ સહસા નિપપાત મહીતલે

પિતૃમાહાત્મ્ય સંયોગાદ્ આત્મનશ્ ચાપિ તેજસા
જાનુભ્યામ્ અપતદ્ ભૂમૌ ન ચ પ્રાણૈર્ વ્યયુજ્યત

વિસંજ્ઞં વાનરં દૃષ્ટ્વા દશગ્રીવો રણોત્સુકઃ
રથેનામ્બુદનાદેન સૌમિત્રિમ્ અભિદુદ્રુવે

તમ્ આહ સૌમિત્રિર્ અદીનસત્ત્વો વિસ્ફારયન્તં ધનુર્ અપ્રમેયમ્
અન્વેહિ મામ્ એવ નિશાચરેન્દ્ર ન વાનરાંસ્ ત્વં પ્રતિ યોદ્ધુમ્ અર્હસિ

સ તસ્ય વાક્યં પરિપૂર્ણઘોષં જ્યાશબ્દમ્ ઉગ્રં ચ નિશમ્ય રાજા
આસાદ્ય સૌમિત્રિમ્ અવસ્થિતં તં કોપાન્વિતં વાક્યમ્ ઉવાચ રક્ષઃ

દિષ્ટ્યાસિ મે રાઘવ દૃષ્ટિમાર્ગં પ્રાપ્તો ઽન્તગામી વિપરીતબુદ્ધિઃ
અસ્મિન્ ક્ષણે યાસ્યસિ મૃત્યુદેશં સંસાદ્યમાનો મમ બાણજાલૈઃ

તમ્ આહ સૌમિત્રિર્ અવિસ્મયાનો ગર્જન્તમ્ ઉદ્વૃત્તસિતાગ્રદંષ્ટ્રમ્
રાજન્ ન ગર્જન્તિ મહાપ્રભાવા વિકત્થસે પાપકૃતાં વરિષ્ઠ

જાનામિ વીર્યં તવ રાક્ષસેન્દ્ર બલં પ્રતાપં ચ પરાક્રમં ચ
અવસ્થિતો ઽહં શરચાપપાણિર્ આગચ્છ કિં મોઘવિકત્થનેન

સ એવમ્ ઉક્તઃ કુપિતઃ સસર્જ રક્ષોઽધિપઃ સપ્તશરાન્ સુપુઙ્ખાન્
તાંલ્ લક્ષ્મણઃ કાઞ્ચનચિત્રપુઙ્ખૈશ્ ચિચ્છેદ બાણૈર્ નિશિતાગ્રધારૈઃ

તાન્ પ્રેક્ષમાણઃ સહસા નિકૃત્તાન્ નિકૃત્તભોગાન્ ઇવ પન્નગેન્દ્રાન્
લઙ્કેશ્વરઃ ક્રોધવશં જગામ સસર્જ ચાન્યાન્ નિશિતાન્ પૃષત્કાન્

સ બાણવર્ષં તુ વવર્ષ તીવ્રં રામાનુજઃ કાર્મુકસંપ્રયુક્તમ્
ક્ષુરાર્ધચન્દ્રોત્તમકર્ણિભલ્લૈઃ શરાંશ્ ચ ચિચ્છેદ ન ચુક્ષુભે ચ

સ લક્ષ્મણશ્ ચાશુ શરાઞ્ શિતાગ્રાન્ મહેન્દ્રવજ્રાશનિતુલ્યવેગાન્
સંધાય ચાપે જ્વલનપ્રકાશાન્ સસર્જ રક્ષોઽધિપતેર્ વધાય

સ તાન્ પ્રચિચ્છેદ હિ રાક્ષસેન્દ્રશ્ છિત્ત્વા ચ તાંલ્ લક્ષ્મણમ્ આજઘાન
શરેણ કાલાગ્નિસમપ્રભેણ સ્વયમ્ભુદત્તેન લલાટદેશે

સ લક્ષ્મણો રાવણસાયકાર્તશ્ ચચાલ ચાપં શિથિલં પ્રગૃહ્ય
પુનશ્ ચ સંજ્ઞાં પ્રતિલભ્ય કૃચ્છ્રાચ્ ચિચ્છેદ ચાપં ત્રિદશેન્દ્રશત્રોઃ

નિકૃત્તચાપં ત્રિભિર્ આજઘાન બાણૈસ્ તદા દાશરથિઃ શિતાગ્રૈઃ
સ સાયકાર્તો વિચચાલ રાજા કૃચ્છ્રાચ્ ચ સંજ્ઞાં પુનર્ આસસાદ

સ કૃત્તચાપઃ શરતાડિતશ્ ચ સ્વેદાર્દ્રગાત્રો રુધિરાવસિક્તઃ
જગ્રાહ શક્તિં સમુદગ્રશક્તિઃ સ્વયમ્ભુદત્તાં યુધિ દેવશત્રુઃ

સ તાં વિધૂમાનલસંનિકાશાં વિત્રાસનીં વાનરવાહિનીનામ્
ચિક્ષેપ શક્તિં તરસા જ્વલન્તીં સૌમિત્રયે રાક્ષસરાષ્ટ્રનાથઃ

તામ્ આપતન્તીં ભરતાનુજો ઽસ્ત્રૈર્ જઘાન બાણૈશ્ ચ હુતાગ્નિકલ્પૈઃ
તથાપિ સા તસ્ય વિવેશ શક્તિર્ ભુજાન્તરં દાશરથેર્ વિશાલમ્

શક્ત્યા બ્રામ્યા તુ સૌમિત્રિસ્ તાડિતસ્ તુ સ્તનાન્તરે
વિષ્ણોર્ અચિન્ત્યં સ્વં ભાગમ્ આત્માનં પ્રત્યનુસ્મરત્

તતો દાનવદર્પઘ્નં સૌમિત્રિં દેવકણ્ટકઃ
તં પીડયિત્વા બાહુભ્યામ્ અપ્રભુર્ લઙ્ઘને ઽભવત્

હિમવાન્ મન્દરો મેરુસ્ ત્રૈલોક્યં વા સહામરૈઃ
શક્યં ભુજાભ્યામ્ ઉદ્ધર્તું ન સંખ્યે ભરતાનુજઃ

અથૈનં વૈષ્ણવં ભાગં માનુષં દેહમ્ આસ્થિતમ્
વિસંજ્ઞં લક્ષ્મણં દૃષ્ટ્વા રાવણો વિસ્મિતો ઽભવત્

અથ વાયુસુતઃ ક્રુદ્ધો રાવણં સમભિદ્રવત્
આજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધો વજ્રકલ્પેન મુષ્ટિના

તેન મુષ્ટિપ્રહારેણ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ
જાનુભ્યામ્ અપતદ્ ભૂમૌ ચચાલ ચ પપાત ચ

વિસંજ્ઞં રાવણં દૃષ્ટ્વા સમરે ભીમવિક્રમમ્
ઋષયો વાનરાશ્ ચૈવ નેદુર્ દેવાઃ સવાસવાઃ

હનૂમાન્ અપિ તેજસ્વી લક્ષ્મણં રાવણાર્દિતમ્
અનયદ્ રાઘવાભ્યાશં બાહુભ્યાં પરિગૃહ્ય તમ્

વાયુસૂનોઃ સુહૃત્ત્વેન ભક્ત્યા પરમયા ચ સઃ
શત્રૂણામ્ અપ્રકમ્પ્યો ઽપિ લઘુત્વમ્ અગમત્ કપેઃ

તં સમુત્સૃજ્ય સા શક્તિઃ સૌમિત્રિં યુધિ દુર્જયમ્
રાવણસ્ય રથે તસ્મિન્ સ્થાનં પુનર્ ઉપાગમત્

રાવણો ઽપિ મહાતેજાઃ પ્રાપ્ય સંજ્ઞાં મહાહવે
આદદે નિશિતાન્ બાણાઞ્ જગ્રાહ ચ મહદ્ ધનુઃ

આશ્વસ્તશ્ ચ વિશલ્યશ્ ચ લક્ષ્મણઃ શત્રુસૂદનઃ
વિષ્ણોર્ ભાગમ્ અમીમાંસ્યમ્ આત્માનં પ્રત્યનુસ્મરન્

નિપાતિતમહાવીરાં વાનરાણાં મહાચમૂમ્
રાઘવસ્ તુ રણે દૃષ્ટ્વા રાવણં સમભિદ્રવત્

અથૈનમ્ ઉપસંગમ્ય હનૂમાન્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્
મમ પૃષ્ઠં સમારુહ્ય રક્ષસં શાસ્તુમ્ અર્હસિ

તચ્ છ્રુત્વા રાઘવો વાક્યં વાયુપુત્રેણ ભાષિતમ્
આરોહત્ સહસા શૂરો હનૂમન્તં મહાકપિમ્
રથસ્થં રાવણં સંખ્યે દદર્શ મનુજાધિપઃ

તમ્ આલોક્ય મહાતેજાઃ પ્રદુદ્રાવ સ રાઘવઃ
વૈરોચનમ્ ઇવ ક્રુદ્ધો વિષ્ણુર્ અભ્યુદ્યતાયુધઃ

જ્યાશબ્દમ્ અકરોત્ તીવ્રં વજ્રનિષ્પેષનિસ્વનમ્
ગિરા ગમ્ભીરયા રામો રાક્ષસેન્દ્રમ્ ઉવાચ હ

તિષ્ઠ તિષ્ઠ મમ ત્વં હિ કૃત્વા વિપ્રિયમ્ ઈદૃશમ્
ક્વ નુ રાક્ષસશાર્દૂલ ગતો મોક્ષમ્ અવાપ્સ્યસિ

યદીન્દ્રવૈવસ્વત ભાસ્કરાન્ વા સ્વયમ્ભુવૈશ્વાનરશંકરાન્ વા
ગમિષ્યસિ ત્વં દશ વા દિશો વા તથાપિ મે નાદ્ય ગતો વિમોક્ષ્યસે

યશ્ ચૈષ શક્ત્યાભિહતસ્ ત્વયાદ્ય ઇચ્છન્ વિષાદં સહસાભ્યુપેતઃ
સ એષ રક્ષોગણરાજ મૃત્યુઃ સપુત્રદારસ્ય તવાદ્ય યુદ્ધે

રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રાક્ષસેન્દ્રો મહાકપિમ્
આજઘાન શરૈસ્ તીક્ષ્ણૈઃ કાલાનલશિખોપમૈઃ

રાક્ષસેનાહવે તસ્ય તાડિતસ્યાપિ સાયકૈઃ
સ્વભાવતેજોયુક્તસ્ય ભૂયસ્ તેજો વ્યવર્ધત

તતો રામો મહાતેજા રાવણેન કૃતવ્રણમ્
દૃષ્ટ્વા પ્લવગશાર્દૂલં ક્રોધસ્ય વશમ્ એયિવાન્

તસ્યાભિસંક્રમ્ય રથં સચક્રં સાશ્વધ્વજચ્છત્રમહાપતાકમ્
સસારથિં સાશનિશૂલખડ્ગં રામઃ પ્રચિચ્છેદ શરૈઃ સુપુઙ્ખૈઃ

અથેન્દ્રશત્રું તરસા જઘાન બાણેન વજ્રાશનિસંનિભેન
ભુજાન્તરે વ્યૂઢસુજાતરૂપે વજ્રેણ મેરું ભગવાન્ ઇવેન્દ્રઃ

યો વજ્રપાતાશનિસંનિપાતાન્ ન ચુક્ષુભે નાપિ ચચાલ રાજા
સ રામબાણાભિહતો ભૃશાર્તશ્ ચચાલ ચાપં ચ મુમોચ વીરઃ

તં વિહ્વલન્તં પ્રસમીક્ષ્ય રામઃ સમાદદે દીપ્તમ્ અથાર્ધચન્દ્રમ્
તેનાર્કવર્ણં સહસા કિરીટં ચિચ્છેદ રક્ષોઽધિપતેર્ મહાત્માઃ

તં નિર્વિષાશીવિષસંનિકાશં શાન્તાર્ચિષં સૂર્યમ્ ઇવાપ્રકાશમ્
ગતશ્રિયં કૃત્તકિરીટકૂટમ્ ઉવાચ રામો યુધિ રાક્ષસેન્દ્રમ્

કૃતં ત્વયા કર્મ મહત્ સુભીમં હતપ્રવીરશ્ ચ કૃતસ્ ત્વયાહમ્
તસ્માત્ પરિશ્રાન્ત ઇતિ વ્યવસ્ય ન ત્વં શરૈર્ મૃત્યુવશં નયામિ

સ એવમ્ ઉક્તો હતદર્પહર્ષો નિકૃત્તચાપઃ સ હતાશ્વસૂતઃ
શરાર્દિતઃ કૃત્તમહાકિરીટો વિવેશ લઙ્કાં સહસા સ્મ રાજા

તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટે રજનીચરેન્દ્રે મહાબલે દાનવદેવશત્રૌ
હરીન્ વિશલ્યાન્ સહલક્ષ્મણેન ચકાર રામઃ પરમાહવાગ્રે

તસ્મિન્ પ્રભગ્ને ત્રિદશેન્દ્રશત્રૌ સુરાસુરા ભૂતગણા દિશશ્ ચ
સસાગરાઃ સર્ષિમહોરગાશ્ ચ તથૈવ ભૂમ્યમ્બુચરાશ્ ચ હૃષ્ટાઃ