રામાયણ · અધ્યાય 6.033

યુધ્યતાં તુ તતસ્ તેષાં વાનરાણાં મહાત્મનામ્
રક્ષસાં સંબભૂવાથ બલકોપઃ સુદારુણઃ

તે હયૈઃ કાઞ્ચનાપીડૈર્ ધ્વજૈશ્ ચાગ્નિશિખોપમૈઃ
રથૈશ્ ચાદિત્યસંકાશૈઃ કવચૈશ્ ચ મનોરમૈઃ

નિર્યયૂ રાક્ષસવ્યાઘ્રા નાદયન્તો દિશો દશ
રાક્ષસા ભીમકર્માણો રાવણસ્ય જયૈષિણઃ

વાનરાણામ્ અપિ ચમૂર્ મહતી જયમ્ ઇચ્ચતામ્
અભ્યધાવત તાં સેનાં રક્ષસાં કામરૂપિણામ્

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે તેષામ્ અન્યોન્યમ્ અભિધાવતામ્
રક્ષસાં વાનરાણાં ચ દ્વન્દ્વયુદ્ધમ્ અવર્તત

અઙ્ગદેનેન્દ્રજિત્ સાર્ધં વાલિપુત્રેણ રાક્ષસઃ
અયુધ્યત મહાતેજાસ્ ત્ર્યમ્બકેણ યથાન્ધકઃ

પ્રજઙ્ઘેન ચ સંપાતિર્ નિત્યં દુર્મર્ષણો રણે
જમ્બૂમાલિનમ્ આરબ્ધો હનૂમાન્ અપિ વાનરઃ

સંગતઃ સુમહાક્રોધો રાક્ષસો રાવણાનુજઃ
સમરે તીક્ષ્ણવેગેન મિત્રઘ્નેન વિભીષણઃ

તપનેન ગજઃ સાર્ધં રાક્ષસેન મહાબલઃ
નિકુમ્ભેન મહાતેજા નીલો ઽપિ સમયુધ્યત

વાનરેન્દ્રસ્ તુ સુગ્રીવઃ પ્રઘસેન સમાગતઃ
સંગતઃ સમરે શ્રીમાન્ વિરૂપાક્ષેણ લક્ષ્મણઃ

અગ્નિકેતુશ્ ચ દુર્ધર્ષો રશ્મિકેતુશ્ ચ રાક્ષસઃ
સુપ્તઘ્નો યજ્ઞકોપશ્ ચ રામેણ સહ સંગતાઃ

વજ્રમુષ્ટિસ્ તુ મૈન્દેન દ્વિવિદેનાશનિપ્રભઃ
રાક્ષસાભ્યાં સુઘોરાભ્યાં કપિમુખ્યૌ સમાગતૌ

વીરઃ પ્રતપનો ઘોરો રાક્ષસો રણદુર્ધરઃ
સમરે તીક્ષ્ણવેગેન નલેન સમયુધ્યત

ધર્મસ્ય પુત્રો બલવાન્ સુષેણ ઇતિ વિશ્રુતઃ
સ વિદ્યુન્માલિના સાર્ધમ્ અયુધ્યત મહાકપિઃ

વાનરાશ્ ચાપરે ભીમા રાક્ષસૈર્ અપરૈઃ સહ
દ્વન્દ્વં સમીયુર્ બહુધા યુદ્ધાય બહુભિઃ સહ

તત્રાસીત્ સુમહદ્ યુદ્ધં તુમુલં લોમહર્ષણમ્
રક્ષસાં વાનરાણાં ચ વીરાણાં જયમ્ ઇચ્છતામ્

હરિરાક્ષસદેહેભ્યઃ પ્રસૃતાઃ કેશશાડ્વલાઃ
શરીરસંઘાટવહાઃ પ્રસુસ્રુઃ શોણિતાપગાઃ

આજઘાનેન્દ્રજિત્ ક્રુદ્ધો વજ્રેણેવ શતક્રતુઃ
અઙ્ગદં ગદયા વીરં શત્રુસૈન્યવિદારણમ્

તસ્ય કાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગં રથં સાશ્વં સસારથિમ્
જઘાન સમરે શ્રીમાન્ અઙ્ગદો વેગવાન્ કપિઃ

સંપાતિસ્ તુ ત્રિભિર્ બાણૈઃ પ્રજઙ્ઘેન સમાહતઃ
નિજઘાનાશ્વકર્ણેન પ્રજઙ્ઘં રણમૂર્ધનિ

જમ્બૂમાલી રથસ્થસ્ તુ રથશક્ત્યા મહાબલઃ
બિભેદ સમરે ક્રુદ્ધો હનૂમન્તં સ્તનાન્તરે

તસ્ય તં રથમ્ આસ્થાય હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
પ્રમમાથ તલેનાશુ સહ તેનૈવ રક્ષસા

ભિન્નગાત્રઃ શરૈસ્ તીક્ષ્ણૈઃ ક્ષિપ્રહસ્તેન રક્ષસા
પ્રજઘાનાદ્રિશૃઙ્ગેણ તપનં મુષ્ટિના ગજઃ

ગ્રસન્તમ્ ઇવ સૈન્યાનિ પ્રઘસં વાનરાધિપઃ
સુગ્રીવઃ સપ્તપર્ણેન નિર્બિભેદ જઘાન ચ

પ્રપીડ્ય શરવર્ષેણ રાક્ષસં ભીમદર્શનમ્
નિજઘાન વિરૂપાક્ષં શરેણૈકેન લક્ષ્મણઃ

અગ્નિકેતુશ્ ચ દુર્ધર્ષો રશ્મિકેતુશ્ ચ રાક્ષસઃ
સુપ્તિઘ્નો યજ્ઞકોપશ્ ચ રામં નિર્બિભિદુઃ શરૈઃ

તેષાં ચતુર્ણાં રામસ્ તુ શિરાંસિ સમરે શરૈઃ
ક્રુદ્ધશ્ ચતુર્ભિશ્ ચિચ્છેદ ઘોરૈર્ અગ્નિશિખોપમૈઃ

વજ્રમુષ્ટિસ્ તુ મૈન્દેન મુષ્ટિના નિહતો રણે
પપાત સરથઃ સાશ્વઃ પુરાટ્ટ ઇવ ભૂતલે

વજ્રાશનિસમસ્પર્શો દ્વિવિદો ઽપ્ય્ અશનિપ્રભમ્
જઘાન ગિરિશૃઙ્ગેણ મિષતાં સર્વરક્ષસામ્

દ્વિવિદં વાનરેન્દ્રં તુ દ્રુમયોધિનમ્ આહવે
શરૈર્ અશનિસંકાશૈઃ સ વિવ્યાધાશનિપ્રભઃ

સ શરૈર્ અતિવિદ્ધાઙ્ગો દ્વિવિદઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ
સાલેન સરથં સાશ્વં નિજઘાનાશનિપ્રભમ્

નિકુમ્ભસ્ તુ રણે નીલં નીલાઞ્જનચયપ્રભમ્
નિર્બિભેદ શરૈસ્ તીક્ષ્ણૈઃ કરૈર્ મેઘમ્ ઇવાંશુમાન્

પુનઃ શરશતેનાથ ક્ષિપ્રહસ્તો નિશાચરઃ
બિભેદ સમરે નીલં નિકુમ્ભઃ પ્રજહાસ ચ

તસ્યૈવ રથચક્રેણ નીલો વિષ્ણુર્ ઇવાહવે
શિરશ્ ચિચ્છેદ સમરે નિકુમ્ભસ્ય ચ સારથેઃ

વિદ્યુન્માલી રથસ્થસ્ તુ શરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ
સુષેણં તાડયામ્ આસ નનાદ ચ મુહુર્ મુહુઃ

તં રથસ્થમ્ અથો દૃષ્ટ્વા સુષેણો વાનરોત્તમઃ
ગિરિશૃઙ્ગેણ મહતા રથમ્ આશુ ન્યપાતયત્

લાઘવેન તુ સંયુક્તો વિદ્યુન્માલી નિશાચરઃ
અપક્રમ્ય રથાત્ તૂર્ણં ગદાપાણિઃ ક્ષિતૌ સ્થિતઃ

તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટઃ સુષેણો હરિપુંગવઃ
શિલાં સુમહતીં ગૃહ્ય નિશાચરમ્ અભિદ્રવત્

તમ્ આપતન્તં ગદયા વિદ્યુન્માલી નિશાચરઃ
વક્ષસ્ય્ અભિજગ્નાનાશુ સુષેણં હરિસત્તમમ્

ગદાપ્રહારં તં ઘોરમ્ અચિન્ત્યપ્લવગોત્તમઃ
તાં શિલાં પાતયામ્ આસ તસ્યોરસિ મહામૃધે

શિલાપ્રહારાભિહતો વિદ્યુન્માલી નિશાચરઃ
નિષ્પિષ્ટહૃદયો ભૂમૌ ગતાસુર્ નિપપાત હ

એવં તૈર્ વાનરૈઃ શૂરૈઃ શૂરાસ્ તે રજનીચરાઃ
દ્વન્દ્વે વિમૃદિતાસ્ તત્ર દૈત્યા ઇવ દિવૌકસૈઃ

ભલ્લૈઃ ખડ્ગૈર્ ગદાભિશ્ ચ શક્તિતોમર પટ્ટસૈઃ
અપવિદ્ધશ્ ચ ભિન્નશ્ ચ રથૈઃ સાંગ્રામિકૈર્ હયૈઃ

નિહતૈઃ કુઞ્જરૈર્ મત્તૈસ્ તથા વાનરરાક્ષસૈઃ
ચક્રાક્ષયુગદણ્ડૈશ્ ચ ભગ્નૈર્ ધરણિસંશ્રિતૈઃ
બભૂવાયોધનં ઘોરં ગોમાયુગણસેવિતમ્

કબન્ધાનિ સમુત્પેતુર્ દિક્ષુ વાનરરક્ષસામ્
વિમર્દે તુમુલે તસ્મિન્ દેવાસુરરણોપમે

વિદાર્યમાણા હરિપુંગવૈસ્ તદા નિશાચરાઃ શોણિતદિગ્ધગાત્રાઃ
પુનઃ સુયુદ્ધં તરસા સમાશ્રિતા દિવાકરસ્યાસ્તમયાભિકાઙ્ક્ષિણઃ