રામાયણ · અધ્યાય 6.023

સા સીતા તચ્ છિરો દૃષ્ટ્વા તચ્ ચ કાર્મુકમ્ ઉત્તમમ્
સુગ્રીવપ્રતિસંસર્ગમ્ આખ્યાતં ચ હનૂમતા

નયને મુખવર્ણં ચ ભર્તુસ્ તત્ સદૃશં મુખમ્
કેશાન્ કેશાન્તદેશં ચ તં ચ ચૂડામણિં શુભમ્

એતૈઃ સર્વૈર્ અભિજ્ઞાનૈર્ અભિજ્ઞાય સુદુઃખિતા
વિજગર્હે ઽથ કૈકેયીં ક્રોશન્તી કુરરી યથા

સકામા ભવ કૈકેયિ હતો ઽયં કુલનન્દનઃ
કુલમ્ ઉત્સાદિતં સર્વં ત્વયા કલહશીલયા

આર્યેણ કિં નુ કૈકેય્યાઃ કૃતં રામેણ વિપ્રિયમ્
યદ્ ગૃહાચ્ ચીરવસનસ્ તયા પ્રસ્થાપિતો વનમ્

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ વૈદેહી વેપમાના તપસ્વિની
જગામ જગતીં બાલા છિન્ના તુ કદલી યથા

સા મુહૂર્તાત્ સમાશ્વસ્ય પ્રતિલભ્ય ચ ચેતનામ્
તચ્ છિરઃ સમુપાઘ્રાય વિલલાપાયતેક્ષણા

હા હતાસ્મિ મહાબાહો વીરવ્રતમ્ અનુવ્રતા
ઇમાં તે પશ્ચિમાવસ્થાં ગતાસ્મિ વિધવા કૃતા

પ્રથમં મરણં નાર્યા ભર્તુર્ વૈગુણ્યમ્ ઉચ્યતે
સુવૃત્તઃ સાધુવૃત્તાયાઃ સંવૃત્તસ્ ત્વં મમાગ્રતઃ

દુઃખાદ્ દુઃખં પ્રપન્નાયા મગ્નાયાઃ શોકસાગરે
યો હિ મામ્ ઉદ્યતસ્ ત્રાતું સો ઽપિ ત્વં વિનિપાતિતઃ

સા શ્વશ્રૂર્ મમ કૌસલ્યા ત્વયા પુત્રેણ રાઘવ
વત્સેનેવ યથા ધેનુર્ વિવત્સા વત્સલા કૃતા

આદિષ્ટં દીર્ઘમ્ આયુસ્ તે યૈર્ અચિન્ત્યપરાક્રમ
અનૃતં વચનં તેષામ્ અલ્પાયુર્ અસિ રાઘવ

અથ વા નશ્યતિ પ્રજ્ઞા પ્રાજ્ઞસ્યાપિ સતસ્ તવ
પચત્ય્ એનં તથા કાલો ભૂતાનાં પ્રભવો હ્ય્ અયમ્

અદૃષ્ટં મૃત્યુમ્ આપન્નઃ કસ્માત્ ત્વં નયશાસ્ત્રવિત્
વ્યસનાનામ્ ઉપાયજ્ઞઃ કુશલો હ્ય્ અસિ વર્જને

તથા ત્વં સંપરિષ્વજ્ય રૌદ્રયાતિનૃશંસયા
કાલરાત્ર્યા મયાચ્છિદ્ય હૃતઃ કમલલોચનઃ

ઉપશેષે મહાબાહો માં વિહાય તપસ્વિનીમ્
પ્રિયામ્ ઇવ શુભાં નારીં પૃથિવીં પુરુષર્ષભ

અર્ચિતં સતતં યત્નાદ્ ગન્ધમાલ્યૈર્ મયા તવ
ઇદં તે મત્પ્રિયં વીર ધનુઃ કાઞ્ચનભૂષિતમ્

પિત્રા દશરથેન ત્વં શ્વશુરેણ મમાનઘ
પૂર્વૈશ્ ચ પિતૃભિઃ સાર્ધં નૂનં સ્વર્ગે સમાગતઃ

દિવિ નક્ષત્રભૂતસ્ ત્વં મહત્ કર્મ કૃતં પ્રિયમ્
પુણ્યં રાજર્ષિવંશં ત્વમ્ આત્મનઃ સમુપેક્ષસે

કિં માન્ ન પ્રેક્ષસે રાજન્ કિં માં ન પ્રતિભાષસે
બાલાં બાલેન સંપ્રાપ્તાં ભાર્યાં માં સહચારિણીમ્

સંશ્રુતં ગૃહ્ણતા પાણિં ચરિષ્યામીતિ યત્ ત્વયા
સ્મર તન્ મમ કાકુત્સ્થ નય મામ્ અપિ દુઃખિતામ્

કસ્માન્ મામ્ અપહાય ત્વં ગતો ગતિમતાં વર
અસ્માલ્ લોકાદ્ અમું લોકં ત્યક્ત્વા મામ્ ઇહ દુઃખિતામ્

કલ્યાણૈર્ ઉચિતં યત્ તત્ પરિષ્વક્તં મયૈવ તુ
ક્રવ્યાદૈસ્ તચ્ છરીરં તે નૂનં વિપરિકૃષ્યતે

અગ્નિષ્ટોમાદિભિર્ યજ્ઞૈર્ ઇષ્ટવાન્ આપ્તદક્ષિણૈઃ
અગ્નિહોત્રેણ સંસ્કારં કેન ત્વં તુ ન લપ્સ્યસે

પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપપન્નાનાં ત્રયાણામ્ એકમ્ આગતમ્
પરિપ્રક્ષ્યતિ કૌસલ્યા લક્ષ્મણં શોકલાલસા

સ તસ્યાઃ પરિપૃચ્છન્ત્યા વધં મિત્રબલસ્ય તે
તવ ચાખ્યાસ્યતે નૂનં નિશાયાં રાક્ષસૈર્ વધમ્

સા ત્વાં સુપ્તં હતં શ્રુત્વા માં ચ રક્ષોગૃહં ગતામ્
હૃદયેન વિદીર્ણેન ન ભવિષ્યતિ રાઘવ

સાધુ પાતય માં ક્ષિપ્રં રામસ્યોપરિ રાવણઃ
સમાનય પતિં પત્ન્યા કુરુ કલ્યાણમ્ ઉત્તમમ્

શિરસા મે શિરશ્ ચાસ્ય કાયં કાયેન યોજય
રાવણાનુગમિષ્યામિ ગતિં ભર્તુર્ મહાત્મનઃ
મુહૂર્તમ્ અપિ નેચ્છામિ જીવિતું પાપજીવિના

શ્રુતં મયા વેદવિદાં બ્રાહ્મણાનાં પિતુર્ ગૃહે
યાસાં સ્ત્રીણાં પ્રિયો ભર્તા તાસાં લોકા મહોદયાઃ

ક્ષમા યસ્મિન્ દમસ્ ત્યાગઃ સત્યં ધર્મઃ કૃતજ્ઞતા
અહિંસા ચૈવ ભૂતાનાં તમ્ ઋતે કા ગતિર્ મમ

ઇતિ સા દુઃખસંતપ્તા વિલલાપાયતેક્ષણા
ભર્તુઃ શિરો ધનુસ્ તત્ર સમીક્ષ્ય જનકાત્મજા

એવં લાલપ્યમાનાયાં સીતાયાં તત્ર રાક્ષસઃ
અભિચક્રામ ભર્તારમ્ અનીકસ્થઃ કૃતાઞ્જલિઃ

વિજયસ્વાર્યપુત્રેતિ સો ઽભિવાદ્ય પ્રસાદ્ય ચ
ન્યવેદયદ્ અનુપ્રાપ્તં પ્રહસ્તં વાહિનીપતિમ્

અમાત્યૈઃ સહિતઃ સર્વૈઃ પ્રહસ્તઃ સમુપસ્થિતઃ
કિં ચિદ્ આત્યયિકં કાર્યં તેષાં ત્વં દર્શનં કુરુ

એતચ્ છ્રુત્વા દશગ્રીવો રાક્ષસપ્રતિવેદિતમ્
અશોકવનિકાં ત્યક્ત્વા મન્ત્રિણાં દર્શનં યયૌ

સ તુ સર્વં સમર્થ્યૈવ મન્ત્રિભિઃ કૃત્યમ્ આત્મનઃ
સભાં પ્રવિશ્ય વિદધે વિદિત્વા રામવિક્રમમ્

અન્તર્ધાનં તુ તચ્ છીર્ષં તચ્ ચ કાર્મુકમ્ ઉત્તમમ્
જગામ રાવણસ્યૈવ નિર્યાણસમનન્તરમ્

રાક્ષસેન્દ્રસ્ તુ તૈઃ સાર્ધં મન્ત્રિભિર્ ભીમવિક્રમૈઃ
સમર્થયામ્ આસ તદા રામકાર્યવિનિશ્ચયમ્

અવિદૂરસ્થિતાન્ સર્વાન્ બલાધ્યક્ષાન્ હિતૈષિણઃ
અબ્રવીત્ કાલસદૃશો રાવણો રાક્ષસાધિપઃ

શીઘ્રં ભેરીનિનાદેન સ્ફુટકોણાહતેન મે
સમાનયધ્વં સૈન્યાનિ વક્તવ્યં ચ ન કારણમ્

તતસ્ તથેતિ પ્રતિગૃહ્ય તદ્ વચો બલાધિપાસ્ તે મહદ્ આત્મનો બલમ્
સમાનયંશ્ ચૈવ સમાગતં ચ તે ન્યવેદયન્ ભર્તરિ યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણિ