રામાયણ · અધ્યાય 5.044

હતાન્ મન્ત્રિસુતાન્ બુદ્ધ્વા વાનરેણ મહાત્મના
રાવણઃ સંવૃતાકારશ્ ચકાર મતિમ્ ઉત્તમામ્

સ વિરૂપાક્ષયૂપાક્ષૌ દુર્ધરં ચૈવ રાક્ષસં
પ્રઘસં ભાસકર્ણં ચ પઞ્ચસેનાગ્રનાયકાન્

સંદિદેશ દશગ્રીવો વીરાન્ નયવિશારદાન્
હનૂમદ્ગ્રહણે વ્યગ્રાન્ વાયુવેગસમાન્ યુધિ

યાત સેનાગ્રગાઃ સર્વે મહાબલપરિગ્રહાઃ
સવાજિરથમાતઙ્ગાઃ સ કપિઃ શાસ્યતામ્ ઇતિ

યત્ તૈશ્ ચ ખલુ ભાવ્યં સ્યાત્ તમ્ આસાદ્ય વનાલયમ્
કર્મ ચાપિ સમાધેયં દેશકાલવિરોધિતમ્

ન હ્ય્ અહં તં કપિં મન્યે કર્મણા પ્રતિતર્કયન્
સર્વથા તન્ મહદ્ ભૂતં મહાબલપરિગ્રહમ્
ભવેદ્ ઇન્દ્રેણ વા સૃષ્ટમ્ અસ્મદર્થં તપોબલાત્

સનાગયક્ષગન્ધર્વા દેવાસુરમહર્ષયઃ
યુષ્માભિઃ સહિતૈઃ સર્વૈર્ મયા સહ વિનિર્જિતાઃ

તૈર્ અવશ્યં વિધાતવ્યં વ્યલીકં કિં ચિદ્ એવ નઃ
તદ્ એવ નાત્ર સંદેહઃ પ્રસહ્ય પરિગૃહ્યતામ્

નાવમન્યો ભવદ્ભિશ્ ચ હરિઃ ક્રૂરપરાક્રમઃ
દૃષ્ટા હિ હરયઃ શીઘ્રા મયા વિપુલવિક્રમાઃ

વાલી ચ સહ સુગ્રીવો જામ્બવાંશ્ ચ મહાબલઃ
નીલઃ સેનાપતિશ્ ચૈવ યે ચાન્યે દ્વિવિદાદયઃ

નૈવ તેષાં ગતિર્ ભીમા ન તેજો ન પરાક્રમઃ
ન મતિર્ ન બલોત્સાહો ન રૂપપરિકલ્પનમ્

મહત્ સત્ત્વમ્ ઇદં જ્ઞેયં કપિરૂપં વ્યવસ્થિતમ્
પ્રયત્નં મહદ્ આસ્થાય ક્રિયતામ્ અસ્ય નિગ્રહઃ

કામં લોકાસ્ ત્રયઃ સેન્દ્રાઃ સસુરાસુરમાનવાઃ
ભવતામ્ અગ્રતઃ સ્થાતું ન પર્યાપ્તા રણાજિરે

તથાપિ તુ નયજ્ઞેન જયમ્ આકાઙ્ક્ષતા રણે
આત્મા રક્ષ્યઃ પ્રયત્નેન યુદ્ધસિદ્ધિર્ હિ ચઞ્ચલા

તે સ્વામિવચનં સર્વે પ્રતિગૃહ્ય મહૌજસઃ
સમુત્પેતુર્ મહાવેગા હુતાશસમતેજસઃ

રથૈશ્ ચ મત્તૈર્ નાગૈશ્ ચ વાજિભિશ્ ચ મહાજવૈઃ
શસ્ત્રૈશ્ ચ વિવિધૈસ્ તીક્ષ્ણૈઃ સર્વૈશ્ ચોપચિતા બલૈઃ

તતસ્ તં દદૃશુર્ વીરા દીપ્યમાનં મહાકપિમ્
રશ્મિમન્તમ્ ઇવોદ્યન્તં સ્વતેજોરશ્મિમાલિનમ્

તોરણસ્થં મહાવેગં મહાસત્ત્વં મહાબલમ્
મહામતિં મહોત્સાહં મહાકાયં મહાબલમ્

તં સમીક્ષ્યૈવ તે સર્વે દિક્ષુ સર્વાસ્વ્ અવસ્થિતાઃ
તૈસ્ તૈઃ પ્રહરણૈર્ ભીમૈર્ અભિપેતુસ્ તતસ્ તતઃ

તસ્ય પઞ્ચાયસાસ્ તીક્ષ્ણાઃ સિતાઃ પીતમુખાઃ શરાઃ
શિરસ્ત્ય્ ઉત્પલપત્રાભા દુર્ધરેણ નિપાતિતાઃ

સ તૈઃ પઞ્ચભિર્ આવિદ્ધઃ શરૈઃ શિરસિ વાનરઃ
ઉત્પપાત નદન્ વ્યોમ્નિ દિશો દશ વિનાદયન્

તતસ્ તુ દુર્ધરો વીરઃ સરથઃ સજ્જકાર્મુકઃ
કિરઞ્ શરશતૈર્ નૈકૈર્ અભિપેદે મહાબલઃ

સ કપિર્ વારયામ્ આસ તં વ્યોમ્નિ શરવર્ષિણમ્
વૃષ્ટિમન્તં પયોદાન્તે પયોદમ્ ઇવ મારુતઃ

અર્દ્યમાનસ્ તતસ્ તેન દુર્ધરેણાનિલાત્મજઃ
ચકાર નિનદં ભૂયો વ્યવર્ધત ચ વેગવાન્

સ દૂરં સહસોત્પત્ય દુર્ધરસ્ય રથે હરિઃ
નિપપાત મહાવેગો વિદ્યુદ્રાશિર્ ગિરાવ્ ઇવ

તતસ્ તં મથિતાષ્ટાશ્વં રથં ભગ્નાક્ષકૂવરમ્
વિહાય ન્યપતદ્ ભૂમૌ દુર્ધરસ્ ત્યક્તજીવિતઃ

તં વિરૂપાક્ષયૂપાક્ષૌ દૃષ્ટ્વા નિપતિતં ભુવિ
સંજાતરોષૌ દુર્ધર્ષાવ્ ઉત્પેતતુર્ અરિંદમૌ

સ તાભ્યાં સહસોત્પત્ય વિષ્ઠિતો વિમલે ઽમ્બરે
મુદ્ગરાભ્યાં મહાબાહુર્ વક્ષસ્ય્ અભિહતઃ કપિઃ

તયોર્ વેગવતોર્ વેગં વિનિહત્ય મહાબલઃ
નિપપાત પુનર્ ભૂમૌ સુપર્ણસમવિક્રમઃ

સ સાલવૃક્ષમ્ આસાદ્ય સમુત્પાટ્ય ચ વાનરઃ
તાવ્ ઉભૌ રાક્ષસૌ વીરૌ જઘાન પવનાત્મજઃ

તતસ્ તાંસ્ ત્રીન્ હતાઞ્ જ્ઞાત્વા વાનરેણ તરસ્વિના
અભિપેદે મહાવેગઃ પ્રસહ્ય પ્રઘસો હરિમ્

ભાસકર્ણશ્ ચ સંક્રુદ્ધઃ શૂલમ્ આદાય વીર્યવાન્
એકતઃ કપિશાર્દૂલં યશસ્વિનમ્ અવસ્થિતૌ

પટ્ટિશેન શિતાગ્રેણ પ્રઘસઃ પ્રત્યપોથયત્
ભાસકર્ણશ્ ચ શૂલેન રાક્ષસઃ કપિસત્તમમ્

સ તાભ્યાં વિક્ષતૈર્ ગાત્રૈર્ અસૃગ્દિગ્ધતનૂરુહઃ
અભવદ્ વાનરઃ ક્રુદ્ધો બાલસૂર્યસમપ્રભઃ

સમુત્પાટ્ય ગિરેઃ શૃઙ્ગં સમૃગવ્યાલપાદપમ્
જઘાન હનુમાન્ વીરો રાક્ષસૌ કપિકુઞ્જરઃ

તતસ્ તેષ્વ્ અવસન્નેષુ સેનાપતિષુ પઞ્ચસુ
બલં તદ્ અવશેષં તુ નાશયામ્ આસ વાનરઃ

અશ્વૈર્ અશ્વાન્ ગજૈર્ નાગાન્ યોધૈર્ યોધાન્ રથૈ રથાન્
સ કપિર્ નાશયામ્ આસ સહસ્રાક્ષ ઇવાસુરાન્

હતૈર્ નાગૈશ્ ચ તુરગૈર્ ભગ્નાક્ષૈશ્ ચ મહારથૈઃ
હતૈશ્ ચ રાક્ષસૈર્ ભૂમી રુદ્ધમાર્ગા સમન્તતઃ

તતઃ કપિસ્ તાન્ ધ્વજિનીપતીન્ રણે નિહત્ય વીરાન્ સબલાન્ સવાહનાન્
તદ્ એવ વીરઃ પરિગૃહ્ય તોરણં કૃતક્ષણઃ કાલ ઇવ પ્રજાક્ષયે