રામાયણ · અધ્યાય 5.001

તતો રાવણનીતાયાઃ સીતાયાઃ શત્રુકર્શનઃ
ઇયેષ પદમ્ અન્વેષ્ટું ચારણાચરિતે પથિ

અથ વૈદૂર્યવર્ણેષુ શાદ્વલેષુ મહાબલઃ
ધીરઃ સલિલકલ્પેષુ વિચચાર યથાસુખમ્

દ્વિજાન્ વિત્રાસયન્ ધીમાન્ ઉરસા પાદપાન્ હરન્
મૃગાંશ્ ચ સુબહૂન્ નિઘ્નન્ પ્રવૃદ્ધ ઇવ કેસરી

નીલલોહિતમાઞ્જિષ્ઠપદ્મવર્ણૈઃ સિતાસિતૈઃ
સ્વભાવવિહિતૈશ્ ચિત્રૈર્ ધાતુભિઃ સમલંકૃતમ્

કામરૂપિભિર્ આવિષ્ટમ્ અભીક્ષ્ણં સપરિચ્છદૈઃ
યક્ષકિંનરગન્ધર્વૈર્ દેવકલ્પૈશ્ ચ પન્નગૈઃ

સ તસ્ય ગિરિવર્યસ્ય તલે નાગવરાયુતે
તિષ્ઠન્ કપિવરસ્ તત્ર હ્રદે નાગ ઇવાબભૌ

સ સૂર્યાય મહેન્દ્રાય પવનાય સ્વયમ્ભુવે
ભૂતેભ્યશ્ ચાઞ્જલિં કૃત્વા ચકાર ગમને મતિમ્

અઞ્જલિં પ્રાઙ્મુખઃ કુર્વન્ પવનાયાત્મયોનયે
તતો હિ વવૃધે ગન્તું દક્ષિણો દક્ષિણાં દિશમ્

પ્લવંગપ્રવરૈર્ દૃષ્ટઃ પ્લવને કૃતનિશ્ચયઃ
વવૃધે રામવૃદ્ધ્યર્થં સમુદ્ર ઇવ પર્વસુ

નિષ્પ્રમાણ શરીરઃ સંલ્ લિલઙ્ઘયિષુર્ અર્ણવમ્
બાહુભ્યાં પીડયામ્ આસ ચરણાભ્યાં ચ પર્વતમ્

સ ચચાલાચલાશ્ ચારુ મુહૂર્તં કપિપીડિતઃ
તરૂણાં પુષ્પિતાગ્રાણાં સર્વં પુષ્પમ્ અશાતયત્

તેન પાદપમુક્તેન પુષ્પૌઘેણ સુગન્ધિના
સર્વતઃ સંવૃતઃ શૈલો બભૌ પુષ્પમયો યથા

તેન ચોત્તમવીર્યેણ પીડ્યમાનઃ સ પર્વતઃ
સલિલં સંપ્રસુસ્રાવ મદં મત્ત ઇવ દ્વિપઃ

પીડ્યમાનસ્ તુ બલિના મહેન્દ્રસ્ તેન પર્વતઃ
રીતિર્ નિર્વર્તયામ્ આસ કાઞ્ચનાઞ્જનરાજતીઃ
મુમોચ ચ શિલાઃ શૈલો વિશાલાઃ સમનઃશિલાઃ

ગિરિણા પીડ્યમાનેન પીડ્યમાનાનિ સર્વશઃ
ગુહાવિષ્ટાનિ ભૂતાનિ વિનેદુર્ વિકૃતૈઃ સ્વરૈઃ

સ મહાસત્ત્વસંનાદઃ શૈલપીડાનિમિત્તજઃ
પૃથિવીં પૂરયામ્ આસ દિશશ્ ચોપવનાનિ ચ

શિરોભિઃ પૃથુભિઃ સર્પા વ્યક્તસ્વસ્તિકલક્ષણૈઃ
વમન્તઃ પાવકં ઘોરં દદંશુર્ દશનૈઃ શિલાઃ

તાસ્ તદા સવિષૈર્ દષ્ટાઃ કુપિતૈસ્ તૈર્ મહાશિલાઃ
જજ્વલુઃ પાવકોદ્દીપ્તા વિભિદુશ્ ચ સહસ્રધા

યાનિ ચૌષધજાલાનિ તસ્મિઞ્ જાતાનિ પર્વતે
વિષઘ્નાન્ય્ અપિ નાગાનાં ન શેકુઃ શમિતું વિષમ્

ભિદ્યતે ઽયં ગિરિર્ ભૂતૈર્ ઇતિ મત્વા તપસ્વિનઃ
ત્રસ્તા વિદ્યાધરાસ્ તસ્માદ્ ઉત્પેતુઃ સ્ત્રીગણૈઃ સહ

પાનભૂમિગતં હિત્વા હૈમમ્ આસનભાજનમ્
પાત્રાણિ ચ મહાર્હાણિ કરકાંશ્ ચ હિરણ્મયાન્

લેહ્યાન્ ઉચ્ચાવચાન્ ભક્ષ્યાન્ માંસાનિ વિવિધાનિ ચ
આર્ષભાણિ ચ ચર્માણિ ખડ્ગાંશ્ ચ કનકત્સરૂન્

કૃતકણ્ઠગુણાઃ ક્ષીબા રક્તમાલ્યાનુલેપનાઃ
રક્તાક્ષાઃ પુષ્કરાક્ષાશ્ ચ ગગનં પ્રતિપેદિરે

હારનૂપુરકેયૂર પારિહાર્ય ધરાઃ સ્ત્રિયઃ
વિસ્મિતાઃ સસ્મિતાસ્ તસ્થુર્ આકાશે રમણૈઃ સહ

દર્શયન્તો મહાવિદ્યાં વિદ્યાધરમહર્ષયઃ
સહિતાસ્ તસ્થુર્ આકાશે વીક્ષાં ચક્રુશ્ ચ પર્વતમ્

શુશ્રુવુશ્ ચ તદા શબ્દમ્ ઋષીણાં ભાવિતાત્મનામ્
ચારણાનાં ચ સિદ્ધાનાં સ્થિતાનાં વિમલે ઽમ્બરે

એષ પર્વતસંકાશો હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
તિતીર્ષતિ મહાવેગં સમુદ્રં મકરાલયમ્

રામાર્થં વાનરાર્થં ચ ચિકીર્ષન્ કર્મ દુષ્કરમ્
સમુદ્રસ્ય પરં પારં દુષ્પ્રાપં પ્રાપ્તુમ્ ઇચ્છતિ

દુધુવે ચ સ રોમાણિ ચકમ્પે ચાચલોપમઃ
નનાદ ચ મહાનાદં સુમહાન્ ઇવ તોયદઃ

આનુપૂર્વ્યાચ્ ચ વૃત્તં ચ લાઙ્ગૂલં રોમભિશ્ ચિતમ્
ઉત્પતિષ્યન્ વિચિક્ષેપ પક્ષિરાજ ઇવોરગમ્

તસ્ય લાઙ્ગૂલમ્ આવિદ્ધમ્ અતિવેગસ્ય પૃષ્ઠતઃ
દદૃશે ગરુડેનેવ હ્રિયમાણો મહોરગઃ

બાહૂ સંસ્તમ્ભયામ્ આસ મહાપરિઘસંનિભૌ
સસાદ ચ કપિઃ કટ્યાં ચરણૌ સંચુકોપ ચ

સંહૃત્ય ચ ભુજૌ શ્રીમાંસ્ તથૈવ ચ શિરોધરામ્
તેજઃ સત્ત્વં તથા વીર્યમ્ આવિવેશ સ વીર્યવાન્

માર્ગમ્ આલોકયન્ દૂરાદ્ ઊર્ધ્વપ્રણિહિતેક્ષણઃ
રુરોધ હૃદયે પ્રાણાન્ આકાશમ્ અવલોકયન્

પદ્ભ્યાં દૃઢમ્ અવસ્થાનં કૃત્વા સ કપિકુઞ્જરઃ
નિકુઞ્ચ્ય કર્ણૌ હનુમાન્ ઉત્પતિષ્યન્ મહાબલઃ
વાનરાન્ વાનરશ્રેષ્ઠ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

યથા રાઘવનિર્મુક્તઃ શરઃ શ્વસનવિક્રમઃ
ગચ્છેત્ તદ્વદ્ ગમિષ્યામિ લઙ્કાં રાવણપાલિતામ્

ન હિ દ્રક્ષ્યામિ યદિ તાં લઙ્કાયાં જનકાત્મજામ્
અનેનૈવ હિ વેગેન ગમિષ્યામિ સુરાલયમ્

યદિ વા ત્રિદિવે સીતાં ન દ્રક્ષ્યામિ કૃતશ્રમઃ
બદ્ધ્વા રાક્ષસરાજાનમ્ આનયિષ્યામિ રાવણમ્

સર્વથા કૃતકાર્યો ઽહમ્ એષ્યામિ સહ સીતયા
આનયિષ્યામિ વા લઙ્કાં સમુત્પાટ્ય સરાવણામ્

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ હનુમાન્ વાનરાન્ વાનરોત્તમઃ
ઉત્પપાતાથ વેગેન વેગવાન્ અવિચારયન્

સમુત્પતતિ તસ્મિંસ્ તુ વેગાત્ તે નગરોહિણઃ
સંહૃત્ય વિટપાન્ સર્વાન્ સમુત્પેતુઃ સમન્તતઃ

સ મત્તકોયષ્ટિભકાન્ પાદપાન્ પુષ્પશાલિનઃ
ઉદ્વહન્ન્ ઊરુવેગેન જગામ વિમલે ઽમ્બરે

ઊરુવેગોદ્ધતા વૃક્ષા મુહૂર્તં કપિમ્ અન્વયુઃ
પ્રસ્થિતં દીર્ઘમ્ અધ્વાનં સ્વબન્ધુમ્ ઇવ બાન્ધવાઃ

તમ્ ઊરુવેગોન્મથિતાઃ સાલાશ્ ચાન્યે નગોત્તમાઃ
અનુજગ્મુર્ હનૂમન્તં સૈન્યા ઇવ મહીપતિમ્

સુપુષ્પિતાગ્રૈર્ બહુભિઃ પાદપૈર્ અન્વિતઃ કપિઃ
હનુમાન્ પર્વતાકારો બભૂવાદ્ભુતદર્શનઃ

સારવન્તો ઽથ યે વૃક્ષા ન્યમજ્જંલ્ લવણામ્ભસિ
ભયાદ્ ઇવ મહેન્દ્રસ્ય પર્વતા વરુણાલયે

સ નાનાકુસુમૈઃ કીર્ણઃ કપિઃ સાઙ્કુરકોરકૈઃ
શુશુભે મેઘસંકાશઃ ખદ્યોતૈર્ ઇવ પર્વતઃ

વિમુક્તાસ્ તસ્ય વેગેન મુક્ત્વા પુષ્પાણિ તે દ્રુમાઃ
અવશીર્યન્ત સલિલે નિવૃત્તાઃ સુહૃદો યથા

લઘુત્વેનોપપન્નં તદ્ વિચિત્રં સાગરે ઽપતત્
દ્રુમાણાં વિવિધં પુષ્પં કપિવાયુસમીરિતમ્

પુષ્પૌઘેણાનુબદ્ધેન નાનાવર્ણેન વાનરઃ
બભૌ મેઘ ઇવોદ્યન્ વૈ વિદ્યુદ્ગણવિભૂષિતઃ

તસ્ય વેગસમુદ્ભૂતૈઃ પુષ્પૈસ્ તોયમ્ અદૃશ્યત
તારાભિર્ અભિરામાભિર્ ઉદિતાભિર્ ઇવામ્બરમ્

તસ્યામ્બરગતૌ બાહૂ દદૃશાતે પ્રસારિતૌ
પર્વતાગ્રાદ્ વિનિષ્ક્રાન્તૌ પઞ્ચાસ્યાવ્ ઇવ પન્નગૌ

પિબન્ન્ ઇવ બભૌ ચાપિ સોર્મિજાલં મહાર્ણવમ્
પિપાસુર્ ઇવ ચાકાશં દદૃશે સ મહાકપિઃ

તસ્ય વિદ્યુત્પ્રભાકારે વાયુમાર્ગાનુસારિણઃ
નયને વિપ્રકાશેતે પર્વતસ્થાવ્ ઇવાનલૌ

પિઙ્ગે પિઙ્ગાક્ષમુખ્યસ્ય બૃહતી પરિમણ્ડલે
ચક્ષુષી સંપ્રકશેતે ચન્દ્રસૂર્યાવ્ ઇવ સ્થિતૌ

મુખં નાસિકયા તસ્ય તામ્રયા તામ્રમ્ આબભૌ
સંધ્યયા સમભિસ્પૃષ્ટં યથા સૂર્યસ્ય મણ્ડલમ્

લાઙ્ગલં ચ સમાવિદ્ધં પ્લવમાનસ્ય શોભતે
અમ્બરે વાયુપુત્રસ્ય શક્રધ્વજ ઇવોચ્છ્રિતઃ

લાઙ્ગૂલચક્રેણ મહાઞ્ શુક્લદંષ્ટ્રો ઽનિલાત્મજઃ
વ્યરોચત મહાપ્રાજ્ઞઃ પરિવેષીવ ભાસ્કરઃ

સ્ફિગ્દેશેનાભિતામ્રેણ રરાજ સ મહાકપિઃ
મહતા દારિતેનેવ ગિરિર્ ગૈરિકધાતુના

તસ્ય વાનરસિંહસ્ય પ્લવમાનસ્ય સાગરમ્
કક્ષાન્તરગતો વાયુર્ જીમૂત ઇવ ગર્જતિ

ખે યથા નિપતત્ય્ ઉલ્કા ઉત્તરાન્તાદ્ વિનિઃસૃતા
દૃશ્યતે સાનુબન્ધા ચ તથા સ કપિકુઞ્જરઃ

પતત્પતંગસંકાશો વ્યાયતઃ શુશુભે કપિઃ
પ્રવૃદ્ધ ઇવ માતંગઃ કક્ષ્યયા બધ્યમાનયા

ઉપરિષ્ટાચ્ છરીરેણ છાયયા ચાવગાઢયા
સાગરે મારુતાવિષ્ટા નૌર્ ઇવાસીત્ તદા કપિઃ

યં યં દેશં સમુદ્રસ્ય જગામ સ મહાકપિઃ
સ સ તસ્યાઙ્ગવેગેન સોન્માદ ઇવ લક્ષ્યતે

સાગરસ્યોર્મિજાલાનામ્ ઉરસા શૈલવર્ષ્મણામ્
અભિઘ્નંસ્ તુ મહાવેગઃ પુપ્લુવે સ મહાકપિઃ

કપિવાતશ્ ચ બલવાન્ મેઘવાતશ્ ચ નિઃસૃતઃ
સાગરં ભીમનિર્ઘોષં કમ્પયામ્ આસતુર્ ભૃશમ્

વિકર્ષન્ન્ ઊર્મિજાલાનિ બૃહન્તિ લવણામ્ભસિ
અત્યક્રામન્ મહાવેગસ્ તરઙ્ગાન્ ગણયન્ન્ ઇવ

પ્લવમાનં સમીક્ષ્યાથ ભુજઙ્ગાઃ સાગરાલયાઃ
વ્યોમ્નિ તં કપિશાર્દૂલં સુપર્ણમ્ ઇતિ મેનિરે

દશયોજનવિસ્તીર્ણા ત્રિંશદ્યોજનમ્ આયતા
છાયા વાનરસિંહસ્ય જલે ચારુતરાભવત્

શ્વેતાભ્રઘનરાજીવ વાયુપુત્રાનુગામિની
તસ્ય સા શુશુભે છાયા વિતતા લવણામ્ભસિ

પ્લવમાનં તુ તં દૃષ્ટ્વા પ્લવગં ત્વરિતં તદા
વવૃષુઃ પુષ્પવર્ષાણિ દેવગન્ધર્વદાનવાઃ

તતાપ ન હિ તં સૂર્યઃ પ્લવન્તં વાનરેશ્વરમ્
સિષેવે ચ તદા વાયૂ રામકાર્યાર્થસિદ્ધયે

ઋષયસ્ તુષ્ટુવુશ્ ચૈનં પ્લવમાનં વિહાયસા
જગુશ્ ચ દેવગન્ધર્વાઃ પ્રશંસન્તો મહૌજસં

નાગાશ્ ચ તુષ્ટુવુર્ યક્ષા રક્ષાંસિ વિબુધાઃ ખગાઃ
પ્રેક્ષ્યાકાશે કપિવરં સહસા વિગતક્લમમ્

તસ્મિન્ પ્લવગશાર્દૂલે પ્લવમાને હનૂમતિ
ઇક્ષ્વાકુકુલમાનાર્થી ચિન્તયામ્ આસ સાગરઃ

સાહાય્યં વાનરેન્દ્રસ્ય યદિ નાહં હનૂમતઃ
કરિષ્યામિ ભવિષ્યામિ સર્વવાચ્યો વિવક્ષતામ્

અહમ્ ઇક્ષ્વાકુનાથેન સગરેણ વિવર્ધિતઃ
ઇક્ષ્વાકુસચિવશ્ ચાયં નાવસીદિતુમ્ અર્હતિ

તથા મયા વિધાતવ્યં વિશ્રમેત યથા કપિઃ
શેષં ચ મયિ વિશ્રાન્તઃ સુખેનાતિપતિષ્યતિ

ઇતિ કૃત્વા મતિં સાધ્વીં સમુદ્રશ્ છન્નમ્ અમ્ભસિ
હિરણ્યનાભં મૈનાકમ્ ઉવાચ ગિરિસત્તમમ્

ત્વમ્ ઇહાસુરસંઘાનાં પાતાલતલવાસિનામ્
દેવરાજ્ઞા ગિરિશ્રેષ્ઠ પરિઘઃ સંનિવેશિતઃ

ત્વમ્ એષાં જ્ઞાતવીર્યાણાં પુનર્ એવોત્પતિષ્યતામ્
પાતાલસ્યાપ્રમેયસ્ય દ્વારમ્ આવૃત્ય તિષ્ઠસિ

તિર્યગ્ ઊર્ધ્વમ્ અધશ્ ચૈવ શક્તિસ્ તે શૈલવર્ધિતુમ્
તસ્માત્ સંચોદયામિ ત્વામ્ ઉત્તિષ્ઠ નગસત્તમ

સ એષ કપિશાર્દૂલસ્ ત્વામ્ ઉપર્યેતિ વીર્યવાન્
હનૂમાન્ રામકાર્યાર્થં ભીમકર્મા ખમ્ આપ્લુતઃ

તસ્ય સાહ્યં મયા કાર્યમ્ ઇક્ષ્વાકુકુલવર્તિનઃ
મમ ઇક્ષ્વાકવઃ પૂજ્યાઃ પરં પૂજ્યતમાસ્ તવ

કુરુ સાચિવ્યમ્ અસ્માકં ન નઃ કાર્યમ્ અતિક્રમેત્
કર્તવ્યમ્ અકૃતં કાર્યં સતાં મન્યુમ્ ઉદીરયેત્

સલિલાદ્ ઊર્ધ્વમ્ ઉત્તિષ્ઠ તિષ્ઠત્વ્ એષ કપિસ્ ત્વયિ
અસ્માકમ્ અતિથિશ્ ચૈવ પૂજ્યશ્ ચ પ્લવતાં વરઃ

ચામીકરમહાનાભ દેવગન્ધર્વસેવિત
હનૂમાંસ્ ત્વયિ વિશ્રાન્તસ્ તતઃ શેષં ગમિષ્યતિ

કાકુત્સ્થસ્યાનૃશંસ્યં ચ મૈથિલ્યાશ્ ચ વિવાસનમ્
શ્રમં ચ પ્લવગેન્દ્રસ્ય સમીક્ષ્યોત્થાતુમ્ અર્હસિ

હિરણ્યનાભો મૈનાકો નિશમ્ય લવણામ્ભસઃ
ઉત્પપાત જલાત્ તૂર્ણં મહાદ્રુમલતાયુતઃ

સ સાગરજલં ભિત્ત્વા બભૂવાત્યુત્થિતસ્ તદા
યથા જલધરં ભિત્ત્વા દીપ્તરશ્મિર્ દિવાકરઃ

શાતકુમ્ભમયૈઃ શૃઙ્ગૈઃ સકિંનરમહોરગૈઃ
આદિત્યોદયસંકાશૈર્ આલિખદ્ભિર્ ઇવામ્બરમ્

તસ્ય જામ્બૂનદૈઃ શૃઙ્ગૈઃ પર્વતસ્ય સમુત્થિતૈઃ
આકાશં શસ્ત્રસંકાશમ્ અભવત્ કાઞ્ચનપ્રભમ્

જાતરૂપમયૈઃ શૃઙ્ગૈર્ ભ્રાજમાનૈઃ સ્વયં પ્રભૈઃ
આદિત્યશતસંકાશઃ સો ઽભવદ્ ગિરિસત્તમઃ

તમ્ ઉત્થિતમ્ અસંગેન હનૂમાન્ અગ્રતઃ સ્થિતમ્
મધ્યે લવણતોયસ્ય વિઘ્નો ઽયમ્ ઇતિ નિશ્ચિતઃ

સ તમ્ ઉચ્છ્રિતમ્ અત્યર્થં મહાવેગો મહાકપિઃ
ઉરસા પાતયામ્ આસ જીમૂતમ્ ઇવ મારુતઃ

સ તદા પાતિતસ્ તેન કપિના પર્વતોત્તમઃ
બુદ્ધ્વા તસ્ય કપેર્ વેગં જહર્ષ ચ નનન્દ ચ

તમ્ આકાશગતં વીરમ્ આકાશે સમવસ્થિતમ્
પ્રીતો હૃષ્ટમના વાક્યમ્ અબ્રવીત્ પર્વતઃ કપિમ્
માનુષં ધરયન્ રૂપમ્ આત્મનઃ શિખરે સ્થિતઃ

દુષ્કરં કૃતવાન્ કર્મ ત્વમ્ ઇદં વાનરોત્તમ
નિપત્ય મમ શૃઙ્ગેષુ વિશ્રમસ્વ યથાસુખમ્

રાઘાવસ્ય કુલે જાતૈર્ ઉદધિઃ પરિવર્ધિતઃ
સ ત્વાં રામહિતે યુક્તં પ્રત્યર્ચયતિ સાગરઃ

કૃતે ચ પ્રતિકર્તવ્યમ્ એષ ધર્મઃ સનાતનઃ
સો ઽયં તત્ પ્રતિકારાર્થી ત્વત્તઃ સંમાનમ્ અર્હતિ

ત્વન્નિમિત્તમ્ અનેનાહં બહુમાનાત્ પ્રચોદિતઃ
યોજનાનાં શતં ચાપિ કપિર્ એષ સમાપ્લુતઃ
તવ સાનુષુ વિશ્રાન્તઃ શેષં પ્રક્રમતામ્ ઇતિ

તિષ્ઠ ત્વં હરિશાર્દૂલ મયિ વિશ્રમ્ય ગમ્યતામ્
તદ્ ઇદં ગન્ધવત્ સ્વાદુ કન્દમૂલફલં બહુ
તદ્ આસ્વાદ્ય હરિશ્રેષ્ઠ વિશ્રાન્તો ઽનુગમિષ્યસિ

અસ્માકમ્ અપિ સંબન્ધઃ કપિમુખ્યસ્ ત્વયાસ્તિ વૈ
પ્રખ્યાતસ્ ત્રિષુ લોકેષુ મહાગુણપરિગ્રહઃ

વેગવન્તઃ પ્લવન્તો યે પ્લવગા મારુતાત્મજ
તેષાં મુખ્યતમં મન્યે ત્વામ્ અહં કપિકુઞ્જર

અતિથિઃ કિલ પૂજાર્હઃ પ્રાકૃતો ઽપિ વિજાનતા
ધર્મં જિજ્ઞાસમાનેન કિં પુનર્ યાદૃશો ભવાન્

ત્વં હિ દેવવરિષ્ઠસ્ય મારુતસ્ય મહાત્મનઃ
પુત્રસ્ તસ્યૈવ વેગેન સદૃશઃ કપિકુઞ્જર

પૂજિતે ત્વયિ ધર્મજ્ઞ પૂજાં પ્રાપ્નોતિ મારુતઃ
તસ્માત્ ત્વં પૂજનીયો મે શૃણુ ચાપ્ય્ અત્ર કારણમ્

પૂર્વં કૃતયુગે તાત પર્વતાઃ પક્ષિણો ઽભવન્
તે ઽપિ જગ્મુર્ દિશઃ સર્વા ગરુડાનિલવેગિનઃ

તતસ્ તેષુ પ્રયાતેષુ દેવસંઘાઃ સહર્ષિભિઃ
ભૂતાનિ ચ ભયં જગ્મુસ્ તેષાં પતનશઙ્કયા

તતઃ ક્રુદ્ધઃ સહસ્રાક્ષઃ પર્વતાનાં શતક્રતુઃ
પક્ષાંશ્ ચિચ્છેદ વજ્રેણ તત્ર તત્ર સહસ્રશઃ

સ મામ્ ઉપગતઃ ક્રુદ્ધો વજ્રમ્ ઉદ્યમ્ય દેવરાટ્
તતો ઽહં સહસા ક્ષિપ્તઃ શ્વસનેન મહાત્મના

અસ્મિંલ્ લવણતોયે ચ પ્રક્ષિપ્તઃ પ્લવગોત્તમ
ગુપ્તપક્ષઃ સમગ્રશ્ ચ તવ પિત્રાભિરક્ષિતઃ

તતો ઽહં માનયામિ ત્વાં માન્યો હિ મમ મારુતઃ
ત્વયા મે હ્ય્ એષ સંબન્ધઃ કપિમુખ્ય મહાગુણઃ

અસ્મિન્ન્ એવંગતે કાર્યે સાગરસ્ય મમૈવ ચ
પ્રીતિં પ્રીતમના કર્તું ત્વમ્ અર્હસિ મહાકપે

શ્રમં મોક્ષય પૂજાં ચ ગૃહાણ કપિસત્તમ
પ્રીતિં ચ બહુમન્યસ્વ પ્રીતો ઽસ્મિ તવ દર્શનાત્

એવમ્ ઉક્તઃ કપિશ્રેષ્ઠસ્ તં નગોત્તમમ્ અબ્રવીત્
પ્રીતો ઽસ્મિ કૃતમ્ આતિથ્યં મન્યુર્ એષો ઽપનીયતામ્

ત્વરતે કાર્યકાલો મે અહશ્ ચાપ્ય્ અતિવર્તતે
પ્રતિજ્ઞા ચ મયા દત્તા ન સ્થાતવ્યમ્ ઇહાન્તરા

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પાણિના શૈલમ્ આલભ્ય હરિપુંગવઃ
જગામાકાશમ્ આવિશ્ય વીર્યવાન્ પ્રહસન્ન્ ઇવ

સ પર્વતસમુદ્રાભ્યાં બહુમાનાદ્ અવેક્ષિતઃ
પૂજિતશ્ ચોપપન્નાભિર્ આશીર્ભિર્ અનિલાત્મજઃ

અથોર્ધ્વં દૂરમ્ ઉત્પત્ય હિત્વા શૈલમહાર્ણવૌ
પિતુઃ પન્થાનમ્ આસ્થાય જગામ વિમલે ઽમ્બરે

ભૂયશ્ ચોર્ધ્વગતિં પ્રાપ્ય ગિરિં તમ્ અવલોકયન્
વાયુસૂનુર્ નિરાલમ્બે જગામ વિમલે ઽમ્બરે

તદ્ દ્વિતીયં હનુમતો દૃષ્ટ્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્
પ્રશશંસુઃ સુરાઃ સર્વે સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ

દેવતાશ્ ચાભવન્ હૃષ્ટાસ્ તત્રસ્થાસ્ તસ્ય કર્મણા
કાઞ્ચનસ્ય સુનાભસ્ય સહસ્રાક્ષશ્ ચ વાસવઃ

ઉવાચ વચનં ધીમાન્ પરિતોષાત્ સગદ્ગદમ્
સુનાભં પર્વતશ્રેષ્ઠં સ્વયમ્ એવ શચીપતિઃ

હિરણ્યનાભશૈલેન્દ્રપરિતુષ્ટો ઽસ્મિ તે ભૃશમ્
અભયં તે પ્રયચ્છામિ તિષ્ઠ સૌમ્ય યથાસુખમ્

સાહ્યં કૃતં તે સુમહદ્ વિક્રાન્તસ્ય હનૂમતઃ
ક્રમતો યોજનશતં નિર્ભયસ્ય ભયે સતિ

રામસ્યૈષ હિ દૌત્યેન યાતિ દાશરથેર્ હરિઃ
સત્ક્રિયાં કુર્વતા શક્યા તોષિતો ઽસ્મિ દૃઢં ત્વયા

તતઃ પ્રહર્ષમ્ અલભદ્ વિપુલં પર્વતોત્તમઃ
દેવતાનાં પતિં દૃષ્ટ્વા પરિતુષ્ટં શતક્રતુમ્

સ વૈ દત્તવરઃ શૈલો બભૂવાવસ્થિતસ્ તદા
હનૂમાંશ્ ચ મુહૂર્તેન વ્યતિચક્રામ સાગરમ્

તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ
અબ્રુવન્ સૂર્યસંકાશાં સુરસાં નાગમાતરમ્

અયં વાતાત્મજઃ શ્રીમાન્ પ્લવતે સાગરોપરિ
હનૂમાન્ નામ તસ્ય ત્વં મુહૂર્તં વિઘ્નમ્ આચર

રાક્ષસં રૂપમ્ આસ્થાય સુઘોરં પર્વતોપમમ્
દંષ્ટ્રાકરાલં પિઙ્ગાક્ષં વક્ત્રં કૃત્વા નભઃસ્પૃશમ્

બલમ્ ઇચ્છામહે જ્ઞાતું ભૂયશ્ ચાસ્ય પરાક્રમમ્
ત્વાં વિજેષ્યત્ય્ ઉપાયેન વિષદં વા ગમિષ્યતિ

એવમ્ ઉક્તા તુ સા દેવી દૈવતૈર્ અભિસત્કૃતા
સમુદ્રમધ્યે સુરસા બિભ્રતી રાક્ષસં વપુઃ

વિકૃતં ચ વિરૂપં ચ સર્વસ્ય ચ ભયાવહમ્
પ્લવમાનં હનૂમન્તમ્ આવૃત્યેદમ્ ઉવાચ હ

મમ ભક્ષઃ પ્રદિષ્ટસ્ ત્વમ્ ઈશ્વરૈર્ વાનરર્ષભ
અહં ત્વાં ભક્ષયિષ્યામિ પ્રવિશેદં મમાનનમ્

એવમ્ ઉક્તઃ સુરસયા પ્રાઞ્જલિર્ વાનરર્ષભઃ
પ્રહૃષ્ટવદનઃ શ્રીમાન્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

રામો દાશરથિર્ નામ પ્રવિષ્ટો દણ્ડકાવનમ્
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વૈદેહ્યા ચાપિ ભાર્યયા

અસ્ય કાર્યવિષક્તસ્ય બદ્ધવૈરસ્ય રાક્ષસૈઃ
તસ્ય સીતા હૃતા ભાર્યા રાવણેન યશસ્વિની

તસ્યાઃ સકાશં દૂતો ઽહં ગમિષ્યે રામશાસનાત્
કર્તુમ્ અર્હસિ રામસ્ય સાહ્યં વિષયવાસિનિ

અથ વા મૈથિલીં દૃષ્ટ્વા રામં ચાક્લિષ્ટકારિણમ્
આગમિષ્યામિ તે વક્ત્રં સત્યં પ્રતિશૃણોમિ તે

એવમ્ ઉક્તા હનુમતા સુરસા કામરૂપિણી
અબ્રવીન્ નાતિવર્તેન્ માં કશ્ ચિદ્ એષ વરો મમ

એવમ્ ઉક્તઃ સુરસયા ક્રુદ્ધો વાનરપુંગવઃ
અબ્રવીત્ કુરુ વૈ વક્ત્રં યેન માં વિષહિષ્યસે

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સુરસાં ક્રુદ્ધો દશયોજનમ્ આયતઃ
દશયોજનવિસ્તારો બભૂવ હનુમાંસ્ તદા

તં દૃષ્ટ્વા મેઘસંકાશં દશયોજનમ્ આયતમ્
ચકાર સુરસાપ્ય્ આસ્યં વિંશદ્યોજનમ્ આયતમ્

હનુમાંસ્ તુ તતઃ ક્રુદ્ધસ્ ત્રિંશદ્યોજનમ્ આયતઃ
ચકાર સુરસા વક્ત્રં ચત્વારિંશત્ તથોચ્છ્રિતમ્

બભૂવ હનુમાન્ વીરઃ પઞ્ચાશદ્યોજનોચ્છ્રિતઃ
ચકાર સુરસા વક્ત્રં ષષ્ટિયોજનમ્ આયતમ્

તથૈવ હનુમાન્ વીરઃ સપ્તતિં યોજનોચ્છ્રિતઃ
ચકાર સુરસા વક્ત્રમ્ અશીતિં યોજનાયતમ્

હનૂમાન્ અચલ પ્રખ્યો નવતિં યોજનોચ્છ્રિતઃ
ચકાર સુરસા વક્ત્રં શતયોજનમ્ આયતમ્

તદ્ દૃષ્ટ્વા વ્યાદિતં ત્વ્ આસ્યં વાયુપુત્રઃ સ બુદ્ધિમાન્
દીર્ઘજિહ્વં સુરસયા સુઘોરં નરકોપમમ્

સ સંક્ષિપ્યાત્મનઃ કાયં જીમૂત ઇવ મારુતિઃ
તસ્મિન્ મુહૂર્તે હનુમાન્ બભૂવાઙ્ગુષ્ઠમાત્રકઃ

સો ઽભિપત્યાશુ તદ્ વક્ત્રં નિષ્પત્ય ચ મહાજવઃ
અન્તરિક્ષે સ્થિતઃ શ્રીમાન્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

પ્રવિષ્ટો ઽસ્મિ હિ તે વક્ત્રં દાક્ષાયણિ નમો ઽસ્તુ તે
ગમિષ્યે યત્ર વૈદેહી સત્યં ચાસ્તુ વચસ્ તવ

તં દૃષ્ટ્વા વદનાન્ મુક્તં ચન્દ્રં રાહુમુખાદ્ ઇવ
અબ્રવીત્ સુરસા દેવી સ્વેન રૂપેણ વાનરમ્

અર્થસિદ્ધ્યૈ હરિશ્રેષ્ઠ ગચ્છ સૌમ્ય યથાસુખમ્
સમાનય ચ વૈદેહીં રાઘવેણ મહાત્મના

તત્ તૃતીયં હનુમતો દૃષ્ટ્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્
સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ ભૂતાનિ પ્રશશંસુસ્ તદા હરિમ્

સ સાગરમ્ અનાધૃષ્યમ્ અભ્યેત્ય વરુણાલયમ્
જગામાકાશમ્ આવિશ્ય વેગેન ગરુણોપમઃ

સેવિતે વારિધારિભિઃ પતગૈશ્ ચ નિષેવિતે
ચરિતે કૈશિકાચાર્યૈર્ ઐરાવતનિષેવિતે

સિંહકુઞ્જરશાર્દૂલપતગોરગવાહનૈઃ
વિમાનૈઃ સંપતદ્ભિશ્ ચ વિમલૈઃ સમલંકૃતે

વજ્રાશનિસમાઘાતૈઃ પાવકૈર્ ઉપશોભિતે
કૃતપુણ્યૈર્ મહાભાગૈઃ સ્વર્ગજિદ્ભિર્ અલંકૃતે

બહતા હવ્યમ્ અત્યન્તં સેવિતે ચિત્રભાનુના
ગ્રહનક્ષત્રચન્દ્રાર્કતારાગણવિભૂષિતે

મહર્ષિગણગન્ધર્વનાગયક્ષસમાકુલે
વિવિક્તે વિમલે વિશ્વે વિશ્વાવસુનિષેવિતે

દેવરાજગજાક્રાન્તે ચન્દ્રસૂર્યપથે શિવે
વિતાને જીવલોકસ્ય વિતતો બ્રહ્મનિર્મિતે

બહુશઃ સેવિતે વીરૈર્ વિદ્યાધરગણૈર્ વરૈઃ
કપિના કૃષ્યમાણાનિ મહાભ્રાણિ ચકાશિરે

પ્રવિશન્ન્ અભ્રજાલાનિ નિષ્પતંશ્ ચ પુનઃ પુનઃ
પ્રાવૃષીન્દુર્ ઇવાભાતિ નિષ્પતન્ પ્રવિશંસ્ તદા

પ્લવમાનં તુ તં દૃષ્ટ્વા સિંહિકા નામ રાક્ષસી
મનસા ચિન્તયામ્ આસ પ્રવૃદ્ધા કામરૂપિણી

અદ્ય દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય ભવિષ્યામ્ય્ અહમ્ આશિતા
ઇદં હિ મે મહત્ સત્ત્વં ચિરસ્ય વશમ્ આગતમ્

ઇતિ સંચિન્ત્ય મનસા છાયામ્ અસ્ય સમક્ષિપત્
છાયાયાં સંગૃહીતાયાં ચિન્તયામ્ આસ વાનરઃ

સમાક્ષિપ્તો ઽસ્મિ સહસા પઙ્ગૂકૃતપરાક્રમઃ
પ્રતિલોમેન વાતેન મહાનૌર્ ઇવ સાગરે

તિર્યગ્ ઊર્ધ્વમ્ અધશ્ ચૈવ વીક્ષમાણસ્ તતઃ કપિઃ
દદર્શ સ મહાસત્ત્વમ્ ઉત્થિતં લવણામ્ભસિ

કપિરાજ્ઞા યદ્ આખ્યાતં સત્ત્વમ્ અદ્ભુતદર્શનમ્
છાયાગ્રાહિ મહાવીર્યં તદ્ ઇદં નાત્ર સંશયઃ

સ તાં બુદ્ધ્વાર્થતત્ત્વેન સિંહિકાં મતિમાન્ કપિઃ
વ્યવર્ધત મહાકાયઃ પ્રાવૃષીવ બલાહકઃ

તસ્ય સા કાયમ્ ઉદ્વીક્ષ્ય વર્ધમાનં મહાકપેઃ
વક્ત્રં પ્રસારયામ્ આસ પાતાલામ્બરસંનિભમ્

સ દદર્શ તતસ્ તસ્યા વિકૃતં સુમહન્ મુખમ્
કાયમાત્રં ચ મેધાવી મર્માણિ ચ મહાકપિઃ

સ તસ્યા વિવૃતે વક્ત્રે વજ્રસંહનનઃ કપિઃ
સંક્ષિપ્ય મુહુર્ આત્માનં નિષ્પપાત મહાબલઃ

આસ્યે તસ્યા નિમજ્જન્તં દદૃશુઃ સિદ્ધચારણાઃ
ગ્રસ્યમાનં યથા ચન્દ્રં પૂર્ણં પર્વણિ રાહુણા

તતસ્ તસ્ય નખૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ મર્માણ્ય્ ઉત્કૃત્ય વાનરઃ
ઉત્પપાતાથ વેગેન મનઃસંપાતવિક્રમઃ

તાં હતાં વાનરેણાશુ પતિતાં વીક્ષ્ય સિંહિકામ્
ભૂતાન્ય્ આકાશચારીણિ તમ્ ઊચુઃ પ્લવગર્ષભમ્

ભીમમ્ અદ્ય કૃતં કર્મ મહત્ સત્ત્વં ત્વયા હતમ્
સાધયાર્થમ્ અભિપ્રેતમ્ અરિષ્ટં પ્લવતાં વર

યસ્ય ત્વ્ એતાનિ ચત્વારિ વાનરેન્દ્ર યથા તવ
ધૃતિર્ દૃષ્ટિર્ મતિર્ દાક્ષ્યં સ કર્મસુ ન સીદતિ

સ તૈઃ સંભાવિતઃ પૂજ્યઃ પ્રતિપન્નપ્રયોજનઃ
જગામાકાશમ્ આવિશ્ય પન્નગાશનવત્ કપિઃ

પ્રાપ્તભૂયિષ્ઠ પારસ્ તુ સર્વતઃ પ્રતિલોકયન્
યોજનાનાં શતસ્યાન્તે વનરાજિં દદર્શ સઃ

દદર્શ ચ પતન્ન્ એવ વિવિધદ્રુમભૂષિતમ્
દ્વીપં શાખામૃગશ્રેષ્ઠો મલયોપવનાનિ ચ

સાગરં સાગરાનૂપાન્ સાગરાનૂપજાન્ દ્રુમાન્
સાગરસ્ય ચ પત્નીનાં મુખાન્ય્ અપિ વિલોકયન્

સ મહામેઘસંકાશં સમીક્ષ્યાત્માનમ્ આત્મના
નિરુન્ધન્તમ્ ઇવાકાશં ચકાર મતિમાન્ મતિમ્

કાયવૃદ્ધિં પ્રવેગં ચ મમ દૃષ્ટ્વૈવ રાક્ષસાઃ
મયિ કૌતૂહલં કુર્યુર્ ઇતિ મેને મહાકપિઃ

તતઃ શરીરં સંક્ષિપ્ય તન્ મહીધરસંનિભમ્
પુનઃ પ્રકૃતિમ્ આપેદે વીતમોહ ઇવાત્મવાન્

સ ચારુનાનાવિધરૂપધારી પરં સમાસાદ્ય સમુદ્રતીરમ્
પરૈર્ અશક્યપ્રતિપન્નરૂપઃ સમીક્ષિતાત્મા સમવેક્ષિતાર્થઃ

તતઃ સ લમ્બસ્ય ગિરેઃ સમૃદ્ધે વિચિત્રકૂટે નિપપાત કૂટે
સકેતકોદ્દાલકનાલિકેરે મહાદ્રિકૂટપ્રતિમો મહાત્મા

સ સાગરં દાનવપન્નગાયુતં બલેન વિક્રમ્ય મહોર્મિમાલિનમ્
નિપત્ય તીરે ચ મહોદધેસ્ તદા દદર્શ લઙ્કામ્ અમરાવતીમ્ ઇવ