રામાયણ · અધ્યાય 4.041

તતઃ પ્રસ્થાપ્ય સુગ્રીવસ્ તાન્ હરીન્ દક્ષિણાં દિશમ્
બુદ્ધિવિક્રમસંપન્નાન્ વાયુવેગસમાઞ્જવે

અથાહૂય મહાતેજાઃ સુષેણં નામ યૂથપમ્
તારાયાઃ પિતરં રાજા શ્વશુરભીમવિક્રમમ્

અબ્રવીત્ પ્રાઞ્જલિર્ વાક્યમ્ અભિગમ્ય પ્રણમ્ય ચ
સાહાય્યં કુરુ રામસ્ય કૃત્યે ઽસ્મિન્ સમુપસ્થિતે

વૃતઃ શતસહસ્રેણ વાનરાણાં તરસ્વિનામ્
અભિગચ્છ દિશં સૌમ્ય પશ્ચિમાં વારુણીં પ્રભો

સુરાષ્ટ્રાન્ સહ બાહ્લીકાઞ્ શૂરાભીરાંસ્ તથૈવ ચ
સ્ફીતાઞ્જનપદાન્ રમ્યાન્ વિપુલાનિ પુરાણિ ચ

પુંનાગગહનં કુક્ષિં બહુલોદ્દાલકાકુલમ્
તથા કેતકષણ્ડાંશ્ ચ માર્ગધ્વં હરિયૂથપાઃ

પ્રત્યક્ સ્રોતોગમાશ્ ચૈવ નદ્યઃ શીતજલાઃ શિવાઃ
તાપસાનામ્ અરણ્યાનિ કાન્તારા ગિરયશ્ ચ યે

ગિરિજાલાવૃતાં દુર્ગાં માર્ગિત્વા પશ્ચિમાં દિશમ્
તતઃ પશ્ચિમમ્ આસાદ્ય સમુદ્રં દ્રષ્ટુમ્ અર્હથ
તિમિ નક્રાયુત જલમ્ અક્ષોભ્યમ્ અથ વાનરઃ

તતઃ કેતકષણ્ડેષુ તમાલગહનેષુ ચ
કપયો વિહરિષ્યન્તિ નારિકેલવનેષુ ચ

તત્ર સીતાં ચ માર્ગધ્વં નિલયં રાવણસ્ય ચ
મરીચિપત્તનં ચૈવ રમ્યં ચૈવ જટીપુરમ્

અવન્તીમ્ અઙ્ગલોપાં ચ તથા ચાલક્ષિતં વનમ્
રાષ્ટ્રાણિ ચ વિશાલાનિ પત્તનાનિ તતસ્ તતઃ

સિન્ધુસાગરયોશ્ ચૈવ સંગમે તત્ર પર્વતઃ
મહાન્ હેમગિરિર્ નામ શતશૃઙ્ગો મહાદ્રુમઃ

તસ્ય પ્રસ્થેષુ રમ્યેષુ સિંહાઃ પક્ષગમાઃ સ્થિતાઃ
તિમિમત્સ્યગજાંશ્ ચૈવ નીડાન્ય્ આરોપયન્તિ તે

તાનિ નીડાનિ સિંહાનાં ગિરિશૃઙ્ગગતાશ્ ચ યે
દૃપ્તાસ્ તૃપ્તાશ્ ચ માતઙ્ગાસ્ તોયદસ્વનનિઃસ્વનાઃ
વિચરન્તિ વિશાલે ઽસ્મિંસ્ તોયપૂર્ણે સમન્તતઃ

તસ્ય શૃઙ્ગં દિવસ્પર્શં કાઞ્ચનં ચિત્રપાદપમ્
સર્વમ્ આશુ વિચેતવ્યં કપિભિઃ કામરૂપિભિઃ

કોટિં તત્ર સમુદ્રે તુ કાઞ્ચનીં શતયોજનમ્
દુર્દર્શાં પરિયાત્રસ્ય ગતા દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ

કોટ્યસ્ તત્ર ચતુર્વિંશદ્ ગન્ધર્વાણાં તરસ્વિનામ્
વસન્ત્ય્ અગ્નિનિકાશાનાં ઘોરાણાં કામરૂપિણામ્

નાત્યાસાદયિતવ્યાસ્ તે વાનરૈર્ ભીમવિક્રમૈઃ
નાદેયં ચ ફલં તસ્માદ્ દેશાત્ કિં ચિત્ પ્લવંગમૈઃ

દુરાસદા હિ તે વીરાઃ સત્ત્વવન્તો મહાબલાઃ
ફલમૂલાનિ તે તત્ર રક્ષન્તે ભીમવિક્રમાઃ

તત્ર યત્નશ્ ચ કર્તવ્યો માર્ગિતવ્યા ચ જાનકી
ન હિ તેભ્યો ભયં કિં ચિત્ કપિત્વમ્ અનુવર્તતામ્

ચતુર્ભાગે સમુદ્રસ્ય ચક્રવાન્ નામ પર્વતઃ
તત્ર ચક્રં સહસ્રારં નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા

તત્ર પઞ્ચજનં હત્વા હયગ્રીવં ચ દાનવમ્
આજહાર તતશ્ ચક્રં શઙ્ખં ચ પુરુષોત્તમઃ

તસ્ય સાનુષુ ચિત્રેષુ વિશાલાસુ ગુહાસુ ચ
રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્ તતસ્ તતઃ

યોજનાનિ ચતુઃષષ્ટિર્ વરાહો નામ પર્વતઃ
સુવર્ણશૃઙ્ગઃ સુશ્રીમાન્ અગાધે વરુણાલયે

તત્ર પ્રાગ્જ્યોતિષં નામ જાતરૂપમયં પુરમ્
યસ્મિન્ વસ્તિ દુષ્ટાત્મા નરકો નામ ગુહાસુ ચ

તસ્ય સાનુષુ ચિત્રેષુ વિશાલાસુ ગુહાસુ ચ
રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્ તતસ્ તતઃ

તમ્ અતિક્રમ્ય શૈલેન્દ્રં કાઞ્ચનાન્તરનિર્દરઃ
પર્વતઃ સર્વસૌવર્ણો ધારા પ્રસ્રવણાયુતઃ

તં ગજાશ્ ચ વરાહાશ્ ચ સિંહા વ્યાઘ્રાશ્ ચ સર્વતઃ
અભિગર્જન્તિ સતતં તેન શબ્દેન દર્પિતાઃ

તસ્મિન્ હરિહયઃ શ્રીમાન્ મહેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ
અભિષિક્તઃ સુરૈ રાજા મેઘવાન્ નામ પર્વતઃ

તમ્ અતિક્રમ્ય શૈલેન્દ્રં મહેન્દ્રપરિપાલિતમ્
ષષ્ટિં ગિરિસહસ્રાણિ કાઞ્ચનાનિ ગમિષ્યથ

તરુણાદિત્યવર્ણાનિ ભ્રાજમાનાનિ સર્વતઃ
જાતરૂપમયૈર્ વૃક્ષૈઃ શોભિતાનિ સુપુષ્પિતૈઃ

તેષાં મધ્યે સ્થિતો રાજા મેરુર્ ઉત્તમપર્વતઃ
આદિત્યેન પ્રસન્નેન શૈલો દત્તવરઃ પુરા

તેનૈવમ્ ઉક્તઃ શૈલેન્દ્રઃ સર્વ એવ ત્વદાશ્રયાઃ
મત્પ્રસાદાદ્ ભવિષ્યન્તિ દિવારાત્રૌ ચ કાઞ્ચનાઃ

ત્વયિ યે ચાપિ વત્સ્યન્તિ દેવગન્ધર્વદાનવાઃ
તે ભવિષ્યન્તિ રક્તાશ્ ચ પ્રભયા કાઞ્ચનપ્રભાઃ

આદિત્યા વસવો રુદ્રા મરુતશ્ ચ દિવૌકસઃ
આગમ્ય પશ્ચિમાં સંધ્યાં મેરુમ્ ઉત્તમપર્વતમ્

આદિત્યમ્ ઉપતિષ્ઠન્તિ તૈશ્ ચ સૂર્યો ઽભિપૂજિતઃ
અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનામ્ અસ્તં ગચ્છતિ પર્વતમ્

યોજનાનાં સહસ્રાણિ દશતાનિ દિવાકરઃ
મુહૂર્તાર્ધેન તં શીઘ્રમ્ અભિયાતિ શિલોચ્ચયમ્

શૃઙ્ગે તસ્ય મહદ્ દિવ્યં ભવનં સૂર્યસંનિભમ્
પ્રાસાદગુણસંબાધં વિહિતં વિશ્વકર્મણા

શોભિતં તરુભિશ્ ચિત્રૈર્ નાનાપક્ષિસમાકુલૈઃ
નિકેતં પાશહસ્તસ્ય વરુણસ્ય મહાત્મનઃ

અન્તરા મેરુમ્ અસ્તં ચ તાલો દશશિરા મહાન્
જાતરૂપમયઃ શ્રીમાન્ ભ્રાજતે ચિત્રવેદિકઃ

તેષુ સર્વેષુ દુર્ગેષુ સરઃસુ ચ સરિત્સુ ચ
રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્ તતસ્ તતઃ

યત્ર તિષ્ઠતિ ધર્માત્મા તપસા સ્વેન ભાવિતઃ
મેરુસાવર્ણિર્ ઇત્ય્ એવ ખ્યાતો વૈ બ્રહ્મણા સમઃ

પ્રષ્ટવ્યો મેરુસાવર્ણિર્ મહર્ષિઃ સૂર્યસંનિભઃ
પ્રણમ્ય શિરસા ભૂમૌ પ્રવૃત્તિં મૈથિલીં પ્રતિ

એતાવજ્ જીવલોકસ્ય ભાસ્કરો રજનીક્ષયે
કૃત્વા વિતિમિરં સર્વમ્ અસ્તં ગચ્છતિ પર્વતમ્

એતાવદ્ વાનરૈઃ શક્યં ગન્તું વાનરપુંગવાઃ
અભાસ્કરમ્ અમર્યાદં ન જાનીમસ્ તતઃ પરમ્

અધિગમ્ય તુ વૈદેહીં નિલયં રાવણસ્ય ચ
અસ્તં પર્વતમ્ આસાદ્ય પૂર્ણે માસે નિવર્તત

ઊર્ધ્વં માસાન્ ન વસ્તવ્યં વસન્ વધ્યો ભવેન્ મમ
સહૈવ શૂરો યુષ્માભિઃ શ્વશુરો મે ગમિષ્યતિ

શ્રોતવ્યં સર્વમ્ એતસ્ય ભવદ્ભિર્ દિષ્ટ કારિભિઃ
ગુરુર્ એષ મહાબાહુઃ શ્વશુરો મે મહાબલઃ

ભવન્તશ્ ચાપિ વિક્રાન્તાઃ પ્રમાણં સર્વકર્મસુ
પ્રમાણમ્ એનં સંસ્થાપ્ય પશ્યધ્વં પશ્ચિમાં દિશમ્

દૃષ્ટાયાં તુ નરેન્દ્રસ્યા પત્ન્યામ્ અમિતતેજસઃ
કૃતકૃત્યા ભવિષ્યામઃ કૃતસ્ય પ્રતિકર્મણા

અતો ઽન્યદ્ અપિ યત્ કિં ચિત્ કાર્યસ્યાસ્ય હિતં ભવેત્
સંપ્રધાર્ય ભવદ્ભિશ્ ચ દેશકાલાર્થસંહિતમ્

તતઃ સુષેણ પ્રમુખાઃ પ્લવંગમાઃ સુગ્રીવવાક્યં નિપુણં નિશમ્ય
આમન્ત્ર્ય સર્વે પ્લવગાધિપં તે જગ્મુર્ દિશં તાં વરુણાભિગુપ્તામ્