રામાયણ · અધ્યાય 4.040

તતઃ પ્રસ્થાપ્ય સુગ્રીવસ્ તન્ મહદ્ વાનરં બલમ્
દક્ષિણાં પ્રેષયામ્ આસ વાનરાન્ અભિલક્ષિતાન્

નીલમ્ અગ્નિસુતં ચૈવ હનુમન્તં ચ વાનરમ્
પિતામહસુતં ચૈવ જામ્બવન્તં મહાકપિમ્

સુહોત્રં ચ શરીરં ચ શરગુલ્મં તથૈવ ચ
ગજં ગવાક્ષં ગવયં સુષેણમ્ ઋષભં તથા

મૈન્દં ચ દ્વિવિદં ચૈવ વિજયં ગન્ધમાદનમ્
ઉલ્કામુખમ્ અસઙ્ગં ચ હુતાશન સુતાવ્ ઉભૌ

અઙ્ગદપ્રમુખાન્ વીરાન્ વીરઃ કપિગણેશ્વરઃ
વેગવિક્રમસંપન્નાન્ સંદિદેશ વિશેષવિત્

તેષામ્ અગ્રેષરં ચૈવ મહદ્ બલમ્ અસંગગમ્
વિધાય હરિવીરાણામ્ આદિશદ્ દક્ષિણાં દિશમ્

યે કે ચન સમુદ્દેશાસ્ તસ્યાં દિશિ સુદુર્ગમાઃ
કપીશઃ કપિમુખ્યાનાં સ તેષાં તાન્ ઉદાહરત્

સહસ્રશિરસં વિન્ધ્યં નાનાદ્રુમલતાવૃતમ્
નર્મદાં ચ નદીં દુર્ગાં મહોરગનિષેવિતામ્

તતો ગોદાવરીં રમ્યાં કૃષ્ણાવેણીં મહાનદીમ્
વરદાં ચ મહાભાગાં મહોરગનિષેવિતામ્

મેખલાન્ ઉત્કલાંશ્ ચૈવ દશાર્ણનગરાણ્ય્ અપિ
અવન્તીમ્ અભ્રવન્તીં ચ સર્વમ્ એવાનુપશ્યત

વિદર્ભાન્ ઋષિકાંશ્ ચૈવ રમ્યાન્ માહિષકાન્ અપિ
તથા બઙ્ગાન્ કલિઙ્ગાંશ્ ચ કૌશિકાંશ્ ચ સમન્તતઃ

અન્વીક્ષ્ય દણ્ડકારણ્યં સપર્વતનદીગુહમ્
નદીં ગોદાવરીં ચૈવ સર્વમ્ એવાનુપશ્યત

તથૈવાન્ધ્રાંશ્ ચ પુણ્ડ્રાંશ્ ચ ચોલાન્ પાણ્ડ્યાન્ સકેરલાન્
અયોમુખશ્ ચ ગન્તવ્યઃ પર્વતો ધાતુમણ્ડિતઃ

વિચિત્રશિખરઃ શ્રીમાંશ્ ચિત્રપુષ્પિતકાનનઃ
સચન્દનવનોદ્દેશો માર્ગિતવ્યો મહાગિરિઃ

તતસ્ તામ્ આપગાં દિવ્યાં પ્રસન્નસલિલાં શિવામ્
તત્ર દ્રક્ષ્યથ કાવેરીં વિહૃતામ્ અપ્સરોગણૈઃ

તસ્યાસીનં નગસ્યાગ્રે મલયસ્ય મહૌજસં
દ્રક્ષ્યથાદિત્યસંકાશમ્ અગસ્ત્યમ્ ઋષિસત્તમમ્

તતસ્ તેનાભ્યનુજ્ઞાતાઃ પ્રસન્નેન મહાત્મના
તામ્રપર્ણીં ગ્રાહજુષ્ટાં તરિષ્યથ મહાનદીમ્

સા ચન્દનવનૈર્ દિવ્યૈઃ પ્રચ્છન્ના દ્વીપ શાલિની
કાન્તેવ યુવતિઃ કાન્તં સમુદ્રમ્ અવગાહતે

તતો હેમમયં દિવ્યં મુક્તામણિવિભૂષિતમ્
યુક્તં કવાટં પાણ્ડ્યાનાં ગતા દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ

તતઃ સમુદ્રમ્ આસાદ્ય સંપ્રધાર્યાર્થનિશ્ચયમ્
અગસ્ત્યેનાન્તરે તત્ર સાગરે વિનિવેશિતઃ

ચિત્રનાનાનગઃ શ્રીમાન્ મહેન્દ્રઃ પર્વતોત્તમઃ
જાતરૂપમયઃ શ્રીમાન્ અવગાઢો મહાર્ણવમ્

નાનાવિધૈર્ નગૈઃ ફુલ્લૈર્ લતાભિશ્ ચોપશોભિતમ્
દેવર્ષિયક્ષપ્રવરૈર્ અપ્સરોભિશ્ ચ સેવિતમ્

સિદ્ધચારણસંઘૈશ્ ચ પ્રકીર્ણં સુમનોહરમ્
તમ્ ઉપૈતિ સહસ્રાક્ષઃ સદા પર્વસુ પર્વસુ

દ્વીપસ્ તસ્યાપરે પારે શતયોજનમ્ આયતઃ
અગમ્યો માનુષૈર્ દીપ્તસ્ તં માર્ગધ્વં સમન્તતઃ
તત્ર સર્વાત્મના સીતા માર્ગિતવ્યા વિશેષતઃ

સ હિ દેશસ્ તુ વધ્યસ્ય રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
રાક્ષસાધિપતેર્ વાસઃ સહસ્રાક્ષસમદ્યુતેઃ

દક્ષિણસ્ય સમુદ્રસ્ય મધ્યે તસ્ય તુ રાક્ષસી
અઙ્ગારકેતિ વિખ્યાતા છાયામ્ આક્ષિપ્ય ભોજિની

તમ્ અતિક્રમ્ય લક્ષ્મીવાન્ સમુદ્રે શતયોજને
ગિરિઃ પુષ્પિતકો નામ સિદ્ધચારણસેવિતઃ

ચન્દ્રસૂર્યાંશુસંકાશઃ સાગરામ્બુસમાવૃતઃ
ભ્રાજતે વિપુલૈઃ શૃઙ્ગૈર્ અમ્બરં વિલિખન્ન્ ઇવ

તસ્યૈકં કાઞ્ચનં શૃઙ્ગં સેવતે યં દિવાકરઃ
શ્વેતં રાજતમ્ એકં ચ સેવતે યં નિશાકરઃ

ન તં કૃતઘ્નાઃ પશ્યન્તિ ન નૃશંસા ન નાસ્તિકાઃ
પ્રણમ્ય શિરસા શૈલં તં વિમાર્ગત વાનરાઃ

તમ્ અતિક્રમ્ય દુર્ધર્ષાઃ સૂર્યવાન્ નામ પર્વતઃ
અધ્વના દુર્વિગાહેન યોજનાનિ ચતુર્દશ

તતસ્ તમ્ અપ્ય્ અતિક્રમ્ય વૈદ્યુતો નામ પર્વતઃ
સર્વકામફલૈર્ વૃક્ષૈઃ સર્વકાલમનોહરૈઃ

તત્ર ભુક્ત્વા વરાર્હાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ
મધૂનિ પીત્વા મુખ્યાનિ પરં ગચ્છત વાનરાઃ

તત્ર નેત્રમનઃકાન્તઃ કુઞ્જરો નામ પર્વતઃ
અગસ્ત્યભવનં યત્ર નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા

તત્ર યોજનવિસ્તારમ્ ઉચ્છ્રિતં દશયોજનમ્
શરણં કાઞ્ચનં દિવ્યં નાનારત્નવિભૂષિતમ્

તત્ર ભોગવતી નામ સર્પાણામ્ આલયઃ પુરી
વિશાલરથ્યા દુર્ધર્ષા સર્વતઃ પરિરક્ષિતા
રક્ષિતા પન્નગૈર્ ઘોરૈસ્ તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રૈર્ મહાવિષૈઃ

સર્પરાજો મહાઘોરો યસ્યાં વસતિ વાસુકિઃ
નિર્યાય માર્ગિતવ્યા ચ સા ચ ભોગવતી પુરી

તં ચ દેશમ્ અતિક્રમ્ય મહાન્ ઋષભસંસ્થિતઃ
સર્વરત્નમયઃ શ્રીમાન્ ઋષભો નામ પર્વતઃ

ગોશીર્ષકં પદ્મકં ચ હરિશ્યામં ચ ચન્દનમ્
દિવ્યમ્ ઉત્પદ્યતે યત્ર તચ્ ચૈવાગ્નિસમપ્રભમ્

ન તુ તચ્ ચન્દનં દૃષ્ટ્વા સ્પ્રષ્ટવ્યં ચ કદા ચન
રોહિતા નામ ગન્ધર્વા ઘોરા રક્ષન્તિ તદ્ વનમ્

તત્ર ગન્ધર્વપતયઃ પઞ્ચસૂર્યસમપ્રભાઃ
શૈલૂષો ગ્રામણીર્ ભિક્ષુઃ શુભ્રો બભ્રુસ્ તથૈવ ચ

અન્તે પૃથિવ્યા દુર્ધર્ષાસ્ તત્ર સ્વર્ગજિતઃ સ્થિતાઃ
તતઃ પરં ન વઃ સેવ્યઃ પિતૃલોકઃ સુદારુણઃ
રાજધાની યમસ્યૈષા કષ્ટેન તમસાવૃતા

એતાવદ્ એવ યુષ્માભિર્ વીરા વાનરપુંગવાઃ
શક્યં વિચેતું ગન્તું વા નાતો ગતિમતાં ગતિઃ

સર્વમ્ એતત્ સમાલોક્ય યચ્ ચાન્યદ્ અપિ દૃશ્યતે
ગતિં વિદિત્વા વૈદેહ્યાઃ સંનિવર્તિતમ્ અર્હથ

યસ્ તુ માસાન્ નિવૃત્તો ઽગ્રે દૃષ્ટા સીતેતિ વક્ષ્યતિ
મત્તુલ્યવિભવો ભોગૈઃ સુખં સ વિહરિષ્યતિ

તતઃ પ્રિયતરો નાસ્તિ મમ પ્રાણાદ્ વિશેષતઃ
કૃતાપરાધો બહુશો મમ બન્ધુર્ ભવિષ્યતિ

અમિતબલપરાક્રમા ભવન્તો વિપુલગુણેષુ કુલેષુ ચ પ્રસૂતાઃ
મનુજપતિસુતાં યથા લભધ્વં તદ્ અધિગુણં પુરુષાર્થમ્ આરભધ્વમ્