રામાયણ · અધ્યાય 4.022

વીક્ષમાણસ્ તુ મન્દાસુઃ સર્વતો મન્દમ્ ઉચ્છ્વસન્
આદાવ્ એવ તુ સુગ્રીવં દદર્શ ત્વ્ આત્મજાગ્રતઃ

તં પ્રાપ્તવિજયં વાલી સુગ્રીવં પ્લવગેશ્વરમ્
આભાષ્ય વ્યક્તયા વાચા સસ્નેહમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

સુગ્રીવદોષેણ ન માં ગન્તુમ્ અર્હસિ કિલ્બિષાત્
કૃષ્યમાણં ભવિષ્યેણ બુદ્ધિમોહેન માં બલાત્

યુગપદ્વિહિતં તાત ન મન્યે સુખમ્ આવયોઃ
સૌહાર્દં ભ્રાતૃયુક્તં હિ તદ્ ઇદં જાતમ્ અન્યથા

પ્રતિપદ્ય ત્વમ્ અદ્યૈવ રાજ્યમ્ એષાં વનૌકસામ્
મામ્ અપ્ય્ અદ્યૈવ ગચ્છન્તં વિદ્ધિ વૈવસ્વતક્ષયમ્

જીવિતં ચ હિ રાજ્યં ચ શ્રિયં ચ વિપુલામ્ ઇમામ્
પ્રજહામ્ય્ એષ વૈ તૂર્ણં મહચ્ ચાગર્હિતં યશઃ

અસ્યાં ત્વ્ અહમ્ અવસ્થાયાં વીર વક્ષ્યામિ યદ્ વચઃ
યદ્ય્ અપ્ય્ અસુકરં રાજન્ કર્તુમ્ એવ તદ્ અર્હસિ

સુખાર્હં સુખસંવૃદ્ધં બાલમ્ એનમ્ અબાલિશમ્
બાષ્પપૂર્ણમુખં પશ્ય ભૂમૌ પતિતમ્ અઙ્ગદમ્

મમ પ્રાણૈઃ પ્રિયતરં પુત્રં પુત્રમ્ ઇવૌરસં
મયા હીનમ્ અહીનાર્થં સર્વતઃ પરિપાલય

ત્વમ્ અપ્ય્ અસ્ય હિ દાતા ચ પરિત્રાતા ચ સર્વતઃ
ભયેષ્વ્ અભયદશ્ ચૈવ યથાહં પ્લવગેશ્વર

એષ તારાત્મજઃ શ્રીમાંસ્ ત્વયા તુલ્યપરાક્રમઃ
રક્ષસાં તુ વધે તેષામ્ અગ્રતસ્ તે ભવિષ્યતિ

અનુરૂપાણિ કર્માણિ વિક્રમ્ય બલવાન્ રણે
કરિષ્યત્ય્ એષ તારેયસ્ તરસ્વી તરુણો ઽઙ્ગદઃ

સુષેણદુહિતા ચેયમ્ અર્થસૂક્ષ્મવિનિશ્ચયે
ઔત્પાતિકે ચ વિવિધે સર્વતઃ પરિનિષ્ઠિતા

યદ્ એષા સાધ્વ્ ઇતિ બ્રૂયાત્ કાર્યં તન્ મુક્તસંશયમ્
ન હિ તારામતં કિં ચિદ્ અન્યથા પરિવર્તતે

રાઘવસ્ય ચ તે કાર્યં કર્તવ્યમ્ અવિશઙ્કયા
સ્યાદ્ અધર્મો હ્ય્ અકરણે ત્વાં ચ હિંસ્યાદ્ વિમાનિતઃ

ઇમાં ચ માલામ્ આધત્સ્વ દિવ્યાં સુગ્રીવકાઞ્ચનીમ્
ઉદારા શ્રીઃ સ્થિતા હ્ય્ અસ્યાં સંપ્રજહ્યાન્ મૃતે મયિ

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તઃ સુગ્રીવો વાલિના ભ્રાતૃસૌહૃદાત્
હર્ષં ત્યક્ત્વા પુનર્ દીનો ગ્રહગ્રસ્ત ઇવોડુરાટ્

તદ્ વાલિવચનાચ્ છાન્તઃ કુર્વન્ યુક્તમ્ અતન્દ્રિતઃ
જગ્રાહ સો ઽભ્યનુજ્ઞાતો માલાં તાં ચૈવ કાઞ્ચનીમ્

તાં માલાં કાઞ્ચનીં દત્ત્વા વાલી દૃષ્ટ્વાત્મજં સ્થિતમ્
સંસિદ્ધઃ પ્રેત્ય ભાવાય સ્નેહાદ્ અઙ્ગદમ્ અબ્રવીત્

દેશકાલૌ ભજસ્વાદ્ય ક્ષમમાણઃ પ્રિયાપ્રિયે
સુખદુઃખસહઃ કાલે સુગ્રીવવશગો ભવ

યથા હિ ત્વં મહાબાહો લાલિતઃ સતતં મયા
ન તથા વર્તમાનં ત્વાં સુગ્રીવો બહુ મંસ્યતે

માસ્યામિત્રૈર્ ગતં ગચ્છેર્ મા શત્રુભિર્ અરિંદમ
ભર્તુર્ અર્થપરો દાન્તઃ સુગ્રીવવશગો ભવ

ન ચાતિપ્રણયઃ કાર્યઃ કર્તવ્યો ઽપ્રણયશ્ ચ તે
ઉભયં હિ મહાદોષં તસ્માદ્ અન્તરદૃગ્ ભવ

ઇત્ય્ ઉક્ત્વાથ વિવૃત્તાક્ષઃ શરસંપીડિતો ભૃશમ્
વિવૃતૈર્ દશનૈર્ ભીમૈર્ બભૂવોત્ક્રાન્તજીવિતઃ

હતે તુ વીરે પ્લવગાધિપે તદા પ્લવંગમાસ્ તત્ર ન શર્મ લેભિરે
વનેચરાઃ સિંહયુતે મહાવને યથા હિ ગાવો નિહતે ગવાં પતૌ

તતસ્ તુ તારા વ્યસનાર્ણવ પ્લુતા મૃતસ્યા ભર્તુર્ વદનં સમીક્ષ્ય સા
જગામ ભૂમિં પરિરભ્ય વાલિનં મહાદ્રુમં છિન્નમ્ ઇવાશ્રિતા લતા