રામાયણ · અધ્યાય 4.008

પરિતુષ્ટસ્ તુ સુગ્રીવસ્ તેન વાક્યેન વાનરઃ
લક્ષ્મણસ્યાગ્રજં રામમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

સર્વથાહમ્ અનુગ્રાહ્યો દેવતાનામ્ અસંશયઃ
ઉપપન્નગુણોપેતઃ સખા યસ્ય ભવાન્ મમ

શક્યં ખલુ ભવેદ્ રામ સહાયેન ત્વયાનઘ
સુરરાજ્યમ્ અપિ પ્રાપ્તું સ્વરાજ્યં કિં પુનઃ પ્રભો

સો ઽહં સભાજ્યો બન્ધૂનાં સુહૃદાં ચૈવ રાઘવ
યસ્યાગ્નિસાક્ષિકં મિત્રં લબ્ધં રાઘવવંશજમ્

અહમ્ અપ્ય્ અનુરૂપસ્ તે વયસ્યો જ્ઞાસ્યસે શનૈઃ
ન તુ વક્તું સમર્થો ઽહં સ્વયમ્ આત્મગતાન્ ગુણાન્

મહાત્મનાં તુ ભૂયિષ્ઠં ત્વદ્વિધાનાં કૃતાત્મનામ્
નિશ્ચલા ભવતિ પ્રીતિર્ ધૈર્યમ્ આત્મવતામ્ ઇવ

રજતં વા સુવર્ણં વા વસ્ત્રાણ્ય્ આભરણાનિ વા
અવિભક્તાનિ સાધૂનામ્ અવગચ્છન્તિ સાધવઃ

આઢ્યો વાપિ દરિદ્રો વા દુઃખિતઃ સુખિતો ઽપિ વા
નિર્દોષો વા સદોષો વા વયસ્યઃ પરમા ગતિઃ

ધનત્યાગઃ સુખત્યાગો દેહત્યાગો ઽપિ વા પુનઃ
વયસ્યાર્થે પ્રવર્તન્તે સ્નેહં દૃષ્ટ્વા તથાવિધમ્

તત્ તથેત્ય્ અબ્રવીદ્ રામઃ સુગ્રીવં પ્રિયવાદિનમ્
લક્ષ્મણસ્યાગ્રતો લક્ષ્મ્યા વાસવસ્યેવ ધીમતઃ

તતો રામં સ્થિતં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્
સુગ્રીવઃ સર્વતશ્ ચક્ષુર્ વને લોલમ્ અપાતયત્

સ દદર્શ તતઃ સાલમ્ અવિદૂરે હરીશ્વરઃ
સુપુષ્પમ્ ઈષત્પત્રાઢ્યં ભ્રમરૈર્ ઉપશોભિતમ્

તસ્યૈકાં પર્ણબહુલાં ભઙ્ક્ત્વા શાખાં સુપુષ્પિતામ્
સાલસ્યાસ્તીર્ય સુગ્રીવો નિષસાદ સરાઘવઃ

તાવ્ આસીનૌ તતો દૃષ્ટ્વા હનૂમાન્ અપિ લક્ષ્મણમ્
સાલશાખાં સમુત્પાટ્ય વિનીતમ્ ઉપવેશયત્

તતઃ પ્રહૃષ્ટઃ સુગ્રીવઃ શ્લક્ષ્ણં મધુરયા ગિરા
ઉવાચ પ્રણયાદ્ રામં હર્ષવ્યાકુલિતાક્ષરમ્

અહં વિનિકૃતો ભ્રાત્રા ચરામ્ય્ એષ ભયાર્દિતઃ
ઋશ્યમૂકં ગિરિવરં હૃતભાર્યઃ સુદુઃખિતઃ

સો ઽહં ત્રસ્તો ભયે મગ્નો વસામ્ય્ ઉદ્ભ્રાન્તચેતનઃ
વાલિના નિકૃતો ભ્રાત્રા કૃતવૈરશ્ ચ રાઘવ

વાલિનો મે ભયાર્તસ્ય સર્વલોકાભયંકર
મમાપિ ત્વમ્ અનાથસ્ય પ્રસાદં કર્તુમ્ અર્હસિ

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ તેજસ્વી ધર્મજ્ઞો ધર્મવત્સલઃ
પ્રત્યુવાચ સ કાકુત્સ્થઃ સુગ્રીવં પ્રહસન્ન્ ઇવ

ઉપકારફલં મિત્રમ્ અપકારો ઽરિલક્ષણમ્
અદ્યૈવ તં હનિષ્યામિ તવ ભાર્યાપહારિણમ્

ઇમે હિ મે મહાવેગાઃ પત્રિણસ્ તિગ્મતેજસઃ
કાર્તિકેયવનોદ્ભૂતાઃ શરા હેમવિભૂષિતાઃ

કઙ્કપત્રપ્રતિચ્છન્ના મહેન્દ્રાશનિસંનિભાઃ
સુપર્વાણઃ સુતીક્ષ્ણાગ્રા સરોષા ભુજગા ઇવ

ભ્રાતૃસંજ્ઞમ્ અમિત્રં તે વાલિનં કૃતકિલ્બિષમ્
શરૈર્ વિનિહતં પશ્ય વિકીર્ણમ્ ઇવ પર્વતમ્

રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સુગ્રીવો વાહિનીપતિઃ
પ્રહર્ષમ્ અતુલં લેભે સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ ચાબ્રવીત્

રામશોકાભિભૂતો ઽહં શોકાર્તાનાં ભવાન્ ગતિઃ
વયસ્ય ઇતિ કૃત્વા હિ ત્વય્ય્ અહં પરિદેવયે

ત્વં હિ પાણિપ્રદાનેન વયસ્યો સો ઽગ્નિસાક્ષિકઃ
કૃતઃ પ્રાણૈર્ બહુમતઃ સત્યેનાપિ શપામ્ય્ અહમ્

વયસ્ય ઇતિ કૃત્વા ચ વિસ્રબ્ધં પ્રવદામ્ય્ અહમ્
દુઃખમ્ અન્તર્ગતં યન્ મે મનો દહતિ નિત્યશઃ

એતાવદ્ ઉક્ત્વા વચનં બાષ્પદૂષિતલોચનઃ
બાષ્પોપહતયા વાચા નોચ્ચૈઃ શક્નોતિ ભાષિતુમ્

બાષ્પવેગં તુ સહસા નદીવેગમ્ ઇવાગતમ્
ધારયામ્ આસ ધૈર્યેણ સુગ્રીવો રામસંનિધૌ

સંનિગૃહ્ય તુ તં બાષ્પં પ્રમૃજ્ય નયને શુભે
વિનિઃશ્વસ્ય ચ તેજસ્વી રાઘવં પુનર્ અબ્રવીત્

પુરાહં વલિના રામ રાજ્યાત્ સ્વાદ્ અવરોપિતઃ
પરુષાણિ ચ સંશ્રાવ્ય નિર્ધૂતો ઽસ્મિ બલીયસા

હૃતા ભાર્યા ચ મે તેન પ્રાણેભ્યો ઽપિ ગરીયસી
સુહૃદશ્ ચ મદીયા યે સંયતા બન્ધનેષુ તે

યત્નવાંશ્ ચ સુદુષ્ટાત્મા મદ્ વિનાશાય રાઘવ
બહુશસ્ તત્ પ્રયુક્તાશ્ ચ વાનરા નિહતા મયા

શઙ્કયા ત્વ્ એતયા ચાહં દૃષ્ટ્વા ત્વામ્ અપિ રાઘવ
નોપસર્પામ્ય્ અહં ભીતો ભયે સર્વે હિ બિભ્યતિ

કેવલં હિ સહાયા મે હનુમત્ પ્રમુખાસ્ ત્વ્ ઇમે
અતો ઽહં ધારયામ્ય્ અદ્ય પ્રાણાન્ કૃચ્છ્ર ગતો ઽપિ સન્

એતે હિ કપયઃ સ્નિગ્ધા માં રક્ષન્તિ સમન્તતઃ
સહ ગચ્છન્તિ ગન્તવ્યે નિત્યં તિષ્ઠન્તિ ચ સ્થિતે

સંક્ષેપસ્ ત્વ્ એષ મે રામ કિમ્ ઉક્ત્વા વિસ્તરં હિ તે
સ મે જ્યેષ્ઠો રિપુર્ ભ્રાતા વાલી વિશ્રુતપૌરુષઃ

તદ્વિનાશાદ્ ધિ મે દુઃખં પ્રનષ્ટં સ્યાદ્ અનન્તરમ્
સુખં મે જીવિતં ચૈવ તદ્વિનાશનિબન્ધનમ્

એષ મે રામ શોકાન્તઃ શોકાર્તેન નિવેદિતઃ
દુઃખિતો ઽદુઃખિતો વાપિ સખ્યુર્ નિત્યં સખા ગતિઃ

શ્રુત્વૈતચ્ ચ વચો રામઃ સુગ્રીવમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્
કિંનિમિત્તમ્ અભૂદ્ વૈરં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તત્ત્વતઃ

સુખં હિ કારણં શ્રુત્વા વૈરસ્ય તવ વાનર
આનન્તર્યં વિધાસ્યામિ સંપ્રધાર્ય બલાબલમ્

બલવાન્ હિ મમામર્ષઃ શ્રુત્વા ત્વામ્ અવમાનિતમ્
વર્ધતે હૃદયોત્કમ્પી પ્રાવૃડ્વેગ ઇવામ્ભસઃ

હૃષ્ટઃ કથય વિસ્રબ્ધો યાવદ્ આરોપ્યતે ધનુઃ
સૃષ્ટશ્ ચ હિ મયા બાણો નિરસ્તશ્ ચ રિપુસ્ તવ

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ સુગ્રીવઃ કાકુત્સ્થેન મહાત્મના
પ્રહર્ષમ્ અતુલં લેભે ચતુર્ભિઃ સહ વાનરૈઃ

તતઃ પ્રહૃષ્ટવદનઃ સુગ્રીવો લક્ષ્મણાગ્રજે
વૈરસ્ય કારણં તત્ત્વમ્ આખ્યાતુમ્ ઉપચક્રમે