રામાયણ · અધ્યાય 1.036

તપ્યમાને તપો દેવે દેવાઃ સર્ષિગણાઃ પુરા
સેનાપતિમ્ અભીપ્સન્તઃ પિતામહમ્ ઉપાગમન્

તતો ઽબ્રુવન્ સુરાઃ સર્વે ભગવન્તં પિતામહમ્
પ્રણિપત્ય શુભં વાક્યં સેન્દ્રાઃ સાગ્નિપુરોગમાઃ

યો નઃ સેનાપતિર્ દેવ દત્તો ભગવતા પુરા
સ તપઃ પરમ્ આસ્થાય તપ્યતે સ્મ સહોમયા

યદ્ અત્રાનન્તરં કાર્યં લોકાનાં હિતકામ્યયા
સંવિધત્સ્વ વિધાનજ્ઞ ત્વં હિ નઃ પરમા ગતિઃ

દેવતાનાં વચઃ શ્રુત્વા સર્વલોકપિતામહઃ
સાન્ત્વયન્ મધુરૈર્ વાક્યૈસ્ ત્રિદશાન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

શૈલપુત્ર્યા યદ્ ઉક્તં તન્ ન પ્રજાસ્યથ પત્નિષુ
તસ્યા વચનમ્ અક્લિષ્ટં સત્યમ્ એવ ન સંશયઃ

ઇયમ્ આકાશગા ગઙ્ગા યસ્યાં પુત્રં હુતાશનઃ
જનયિષ્યતિ દેવાનાં સેનાપતિમ્ અરિંદમમ્

જ્યેષ્ઠા શૈલેન્દ્રદુહિતા માનયિષ્યતિ તં સુતમ્
ઉમાયાસ્ તદ્ બહુમતં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

તચ્ છ્રુત્વા વચનં તસ્ય કૃતાર્થા રઘુનન્દન
પ્રણિપત્ય સુરાઃ સર્વે પિતામહમ્ અપૂજયન્

તે ગત્વા પર્વતં રામ કૈલાસં ધાતુમણ્ડિતમ્
અગ્નિં નિયોજયામ્ આસુઃ પુત્રાર્થં સર્વદેવતાઃ

દેવકાર્યમ્ ઇદં દેવ સમાધત્સ્વ હુતાશન
શૈલપુત્ર્યાં મહાતેજો ગઙ્ગાયાં તેજ ઉત્સૃજ

દેવતાનાં પ્રતિજ્ઞાય ગઙ્ગામ્ અભ્યેત્ય પાવકઃ
ગર્ભં ધારય વૈ દેવિ દેવતાનામ્ ઇદં પ્રિયમ્

ઇત્ય્ એતદ્ વચનં શ્રુત્વા દિવ્યં રૂપમ્ અધારયત્
સ તસ્યા મહિમાં દૃષ્ટ્વા સમન્તાદ્ અવકીર્યત

સમન્તતસ્ તદા દેવીમ્ અભ્યષિઞ્ચત પાવકઃ
સર્વસ્રોતાંસિ પૂર્ણાનિ ગઙ્ગાયા રઘુનન્દન

તમ્ ઉવાચ તતો ગઙ્ગા સર્વદેવપુરોહિતમ્
અશક્તા ધારણે દેવ તવ તેજઃ સમુદ્ધતમ્
દહ્યમાનાગ્નિના તેન સંપ્રવ્યથિતચેતના

અથાબ્રવીદ્ ઇદં ગઙ્ગાં સર્વદેવહુતાશનઃ
ઇહ હૈમવતે પાદે ગર્ભો ઽયં સંનિવેશ્યતામ્

શ્રુત્વા ત્વ્ અગ્નિવચો ગઙ્ગા તં ગર્ભમ્ અતિભાસ્વરમ્
ઉત્સસર્જ મહાતેજાઃ સ્રોતોભ્યો હિ તદાનઘ

યદ્ અસ્યા નિર્ગતં તસ્માત્ તપ્તજામ્બૂનદપ્રભમ્
કાઞ્ચનં ધરણીં પ્રાપ્તં હિરણ્યમ્ અમલં શુભમ્

તામ્રં કાર્ષ્ણાયસં ચૈવ તૈક્ષ્ણ્યાદ્ એવાભિજાયત
મલં તસ્યાભવત્ તત્ર ત્રપુસીસકમ્ એવ ચ

તદ્ એતદ્ ધરણીં પ્રાપ્ય નાનાધાતુર્ અવર્ધત

નિક્ષિપ્તમાત્રે ગર્ભે તુ તેજોભિર્ અભિરઞ્જિતમ્
સર્વં પર્વતસંનદ્ધં સૌવર્ણમ્ અભવદ્ વનમ્

જાતરૂપમ્ ઇતિ ખ્યાતં તદા પ્રભૃતિ રાઘવ
સુવર્ણં પુરુષવ્યાઘ્ર હુતાશનસમપ્રભમ્

તં કુમારં તતો જાતં સેન્દ્રાઃ સહમરુદ્ગણાઃ
ક્ષીરસંભાવનાર્થાય કૃત્તિકાઃ સમયોજયન્

તાઃ ક્ષીરં જાતમાત્રસ્ય કૃત્વા સમયમ્ ઉત્તમમ્
દદુઃ પુત્રો ઽયમ્ અસ્માકં સર્વાસામ્ ઇતિ નિશ્ચિતાઃ

તતસ્ તુ દેવતાઃ સર્વાઃ કાર્તિકેય ઇતિ બ્રુવન્
પુત્રસ્ ત્રૈલોક્ય વિખ્યાતો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

તેષાં તદ્ વચનં શ્રુત્વા સ્કન્નં ગર્ભપરિસ્રવે
સ્નાપયન્ પરયા લક્ષ્મ્યા દીપ્યમાનમ્ ઇવાનલમ્

સ્કન્દ ઇત્ય્ અબ્રુવન્ દેવાઃ સ્કન્નં ગર્ભપરિસ્રવાત્
કાર્તિકેયં મહાભાગં કાકુત્સ્થજ્વલનોપમમ્

પ્રાદુર્ભૂતં તતઃ ક્ષીરં કૃત્તિકાનામ્ અનુત્તમમ્
ષણ્ણાં ષડાનનો ભૂત્વા જગ્રાહ સ્તનજં પયઃ

ગૃહીત્વા ક્ષીરમ્ એકાહ્ના સુકુમાર વપુસ્ તદા
અજયત્ સ્વેન વીર્યેણ દૈત્યસૈન્યગણાન્ વિભુઃ

સુરસેનાગણપતિં તતસ્ તમ્ અમલદ્યુતિમ્
અભ્યષિઞ્ચન્ સુરગણાઃ સમેત્યાગ્નિપુરોગમાઃ

એષ તે રામ ગઙ્ગાયા વિસ્તરો ઽભિહિતો મયા
કુમારસંભવશ્ ચૈવ ધન્યઃ પુણ્યસ્ તથૈવ ચ