રામાયણ · અધ્યાય 1.037

તાં કથાં કૌશિકો રામે નિવેદ્ય મધુરાક્ષરમ્
પુનર્ એવાપરં વાક્યં કાકુત્સ્થમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

અયોધ્યાધિપતિઃ શૂરઃ પૂર્વમ્ આસીન્ નરાધિપઃ
સગરો નામ ધર્માત્મા પ્રજાકામઃ સ ચાપ્રજઃ

વૈદર્ભદુહિતા રામ કેશિની નામ નામતઃ
જ્યેષ્ઠા સગરપત્ની સા ધર્મિષ્ઠા સત્યવાદિની

અરિષ્ટનેમિદુહિતા રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ
દ્વિતીયા સગરસ્યાસીત્ પત્ની સુમતિસંજ્ઞિતા

તાભ્યાં સહ તદા રાજા પત્નીભ્યાં તપ્તવાંસ્ તપઃ
હિમવન્તં સમાસાદ્ય ભૃગુપ્રસ્રવણે ગિરૌ

અથ વર્ષ શતે પૂર્ણે તપસારાધિતો મુનિઃ
સગરાય વરં પ્રાદાદ્ ભૃગુઃ સત્યવતાં વરઃ

અપત્યલાભઃ સુમહાન્ ભવિષ્યતિ તવાનઘ
કીર્તિં ચાપ્રતિમાં લોકે પ્રાપ્સ્યસે પુરુષર્ષભ

એકા જનયિતા તાત પુત્રં વંશકરં તવ
ષષ્ટિં પુત્રસહસ્રાણિ અપરા જનયિષ્યતિ

ભાષમાણં નરવ્યાઘ્રં રાજપત્ન્યૌ પ્રસાદ્ય તમ્
ઊચતુઃ પરમપ્રીતે કૃતાઞ્જલિપુટે તદા

એકઃ કસ્યાઃ સુતો બ્રહ્મન્ કા બહૂઞ્ જનયિષ્યતિ
શ્રોતુમ્ ઇચ્છાવહે બ્રહ્મન્ સત્યમ્ અસ્તુ વચસ્ તવ

તયોસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા ભૃગુઃ પરમ ધાર્મિકઃ
ઉવાચ પરમાં વાણીં સ્વચ્છન્દો ઽત્ર વિધીયતામ્

એકો વંશકરો વાસ્તુ બહવો વા મહાબલાઃ
કીર્તિમન્તો મહોત્સાહાઃ કા વા કં વરમ્ ઇચ્છતિ

મુનેસ્ તુ વચનં શ્રુત્વા કેશિની રઘુનન્દન
પુત્રં વંશકરં રામ જગ્રાહ નૃપસંનિધૌ

ષષ્ટિં પુત્રસહસ્રાણિ સુપર્ણભગિની તદા
મહોત્સાહાન્ કીર્તિમતો જગ્રાહ સુમતિઃ સુતાન્

પ્રદક્ષિણમ્ ઋષિં કૃત્વા શિરસાભિપ્રણમ્ય ચ
જગામ સ્વપુરં રાજા સભાર્યા રઘુનન્દન

અથ કાલે ગતે તસ્મિઞ્ જ્યેષ્ઠા પુત્રં વ્યજાયત
અસમઞ્જ ઇતિ ખ્યાતં કેશિની સગરાત્મજમ્

સુમતિસ્ તુ નરવ્યાઘ્ર ગર્ભતુમ્બં વ્યજાયત
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ તુમ્બભેદાદ્ વિનિઃસૃતાઃ

ઘૃતપૂર્ણેષુ કુમ્ભેષુ ધાત્ર્યસ્ તાન્ સમવર્ધયન્
કાલેન મહતા સર્વે યૌવનં પ્રતિપેદિરે

અથ દીર્ઘેણ કાલેન રૂપયૌવનશાલિનઃ
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ સગરસ્યાભવંસ્ તદા

સ ચ જ્યેષ્ઠો નરશ્રેષ્ઠ સગરસ્યાત્મસંભવઃ
બાલાન્ ગૃહીત્વા તુ જલે સરય્વા રઘુનન્દન
પ્રક્ષિપ્ય પ્રહસન્ નિત્યં મજ્જતસ્ તાન્ નિરીક્ષ્ય વૈ

પૌરાણામ્ અહિતે યુક્તઃ પિત્રા નિર્વાસિતઃ પુરાત્

તસ્ય પુત્રો ઽંશુમાન્ નામ અસમઞ્જસ્ય વીર્યવાન્
સંમતઃ સર્વલોકસ્ય સર્વસ્યાપિ પ્રિયંવદઃ

તતઃ કાલેન મહતા મતિઃ સમભિજાયત
સગરસ્ય નરશ્રેષ્ઠ યજેયમ્ ઇતિ નિશ્ચિતા

સ કૃત્વા નિશ્ચયં રાજા સોપાધ્યાયગણસ્ તદા
યજ્ઞકર્મણિ વેદજ્ઞો યષ્ટું સમુપચક્રમે