રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.97

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 97
તં તુ રામઃ સમાશ્વાસ્ય ભ્રાતરં ગુરુવત્સલમ્ ।
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા પ્રષ્ટું સમુપચક્રમે

કિમ્ એતદ્ ઇચ્છેયમ્ અહં શ્રોતું પ્રવ્યાહૃતં ત્વયા ।
યસ્માત્ ત્વમ્ આગતો દેશમ્ ઇમં ચીરજટાજિની

યન્નિમિત્તમ્ ઇમં દેશં કૃષ્ણાજિનજટાધરઃ ।
હિત્વા રાજ્યં પ્રવિષ્ટસ્ ત્વં તત્ સર્વં વક્તુમ્ અર્હસિ

ઇત્ય્ ઉક્તઃ કેકયીપુત્રઃ કાકુત્સ્થેન મહાત્મના ।
પ્રગૃહ્ય બલવદ્ ભૂયઃ પ્રાઞ્જલિર્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્

આર્યં તાતઃ પરિત્યજ્ય કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ।
ગતઃ સ્વર્ગં મહાબાહુઃ પુત્રશોકાભિપીડિતઃ

સ્ત્રિયા નિયુક્તઃ કૈકેય્યા મમ માત્રા પરંતપ ।
ચકાર સુમહત્ પાપમ્ ઇદમ્ આત્મયશોહરમ્

સા રાજ્યફલમ્ અપ્રાપ્ય વિધવા શોકકર્શિતા ।
પતિષ્યતિ મહાઘોરે નિરયે જનની મમ

તસ્ય મે દાસભૂતસ્ય પ્રસાદં કર્તુમ્ અર્હસિ ।
અભિષિઞ્ચસ્વ ચાદ્યૈવ રાજ્યેન મઘવાન્ ઇવ

ઇમાઃ પ્રકૃતયઃ સર્વા વિધવા માતરશ્ ચ યાઃ ।
ત્વત્સકાશમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ પ્રસાદં કર્તુમ્ અર્હસિ

તદાનુપૂર્વ્યા યુક્તં ચ યુક્તં ચાત્મનિ માનદ ।
રાજ્યં પ્રાપ્નુહિ ધર્મેણ સકામાન્ સુહૃદઃ કુરુ

ભવત્વ્ અવિધવા ભૂમિઃ સમગ્રા પતિના ત્વયા ।
શશિના વિમલેનેવ શારદી રજની યથા

એભિશ્ ચ સચિવૈઃ સાર્ધં શિરસા યાચિતો મયા ।
ભ્રાતુઃ શિષ્યસ્ય દાસસ્ય પ્રસાદં કર્તુમ્ અર્હસિ

તદ્ ઇદં શાશ્વતં પિત્ર્યં સર્વં સચિવમણ્ડલમ્ ।
પૂજિતં પુરુષવ્યાઘ્ર નાતિક્રમિતુમ્ ઉત્સહે

એવમ્ ઉક્ત્વા મહાબાહુઃ સબાષ્પઃ કેકયીસુતઃ ।
રામસ્ય શિરસા પાદૌ જગ્રાહ ભરતઃ પુનઃ

તં મત્તમ્ ઇવ માતંગં નિઃશ્વસન્તં પુનઃ પુનઃ ।
ભ્રાતરં ભરતં રામઃ પરિષ્વજ્યેદમ્ અબ્રવીત્

કુલીનઃ સત્ત્વસમ્પન્નસ્ તેજસ્વી ચરિતવ્રતઃ ।
રાજ્યહેતોઃ કથં પાપમ્ આચરેત્ ત્વદ્વિધો જનઃ

ન દોષં ત્વયિ પશ્યામિ સૂક્ષ્મમ્ અપ્ય્ અરિસૂદન ।
ન ચાપિ જનનીં બાલ્યાત્ ત્વં વિગર્હિતુમ્ અર્હસિ

યાવત્ પિતરિ ધર્મજ્ઞ ગૌરવં લોકસત્કૃતે ।
તાવદ્ ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠ જનન્યામ્ અપિ ગૌરવમ્

એતાભ્યાં ધર્મશીલાભ્યાં વનં ગચ્છેતિ રાઘવ ।
માતાપિતૃભ્યામ્ ઉક્તો ઽહં કથમ્ અન્યત્ સમાચરે

ત્વયા રાજ્યમ્ અયોધ્યાયાં પ્રાપ્તવ્યં લોકસત્કૃતમ્ ।
વસ્તવ્યં દણ્ડકારણ્યે મયા વલ્કલવાસસા

એવં કૃત્વા મહારાજો વિભાગં લોકસંનિધૌ ।
વ્યાદિશ્ય ચ મહાતેજા દિવં દશરથો ગતઃ

સ ચ પ્રમાણં ધર્માત્મા રાજા લોકગુરુસ્ તવ ।
પિત્રા દત્તં યથાભાગમ્ ઉપભોક્તું ત્વમ્ અર્હસિ

ચતુર્દશ સમાઃ સૌમ્ય દણ્ડકારણ્યમ્ આશ્રિતઃ ।
ઉપભોક્ષ્યે ત્વ્ અહં દત્તં ભાગં પિત્રા મહાત્મના

યદ્ અબ્રવીન્ માં નરલોકસત્કૃતઃ પિતા મહાત્મા વિબુધાધિપોપમઃ ।
તદ્ એવ મન્યે પરમાત્મનો હિતં ન સર્વલોકેશ્વરભાવમ્ અવ્યયમ્