રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.91

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 91
સુસંરબ્ધં તુ સૌમિત્રિં લક્ષ્મણં ક્રોધમૂર્છિતમ્ ।
રામસ્ તુ પરિસાન્ત્વ્યાથ વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્

કિમ્ અત્ર ધનુષા કાર્યમ્ અસિના વા સચર્મણા ।
મહેષ્વાસે મહાપ્રાજ્ઞે ભરતે સ્વયમ્ આગતે

પ્રાપ્તકાલં યદ્ એષો ઽસ્માન્ ભરતો દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છતિ ।
અસ્માસુ મનસાપ્ય્ એષ નાહિતં કિંચિદ્ આચરેત્

વિપ્રિયં કૃતપૂર્વં તે ભરતેન કદા ન કિમ્ ।
ઈદૃશં વા ભયં તે ઽદ્ય ભરતં યો ઽત્ર શઙ્કસે

ન હિ તે નિષ્ઠુરં વાચ્યો ભરતો નાપ્રિયં વચઃ ।
અહં હ્ય્ અપ્રિયમ્ ઉક્તઃ સ્યાં ભરતસ્યાપ્રિયે કૃતે

કથં નુ પુત્રાઃ પિતરં હન્યુઃ કસ્યાંચિદ્ આપદિ ।
ભ્રાતા વા ભ્રાતરં હન્યાત્ સૌમિત્રે પ્રાણમ્ આત્મનઃ

યદિ રાજ્યસ્ય હેતોસ્ ત્વમ્ ઇમાં વાચં પ્રભાષસે ।
વક્ષ્યામિ ભરતં દૃષ્ટ્વા રાજ્યમ્ અસ્મૈ પ્રદીયતામ્

ઉચ્યમાનો હિ ભરતો મયા લક્ષ્મણ તત્ત્વતઃ ।
રાજ્યમ્ અસ્મૈ પ્રયચ્છેતિ બાઢમ્ ઇત્ય્ એવ વક્ષ્યતિ

તથોક્તો ધર્મશીલેન ભ્રાત્રા તસ્ય હિતે રતઃ ।
લક્ષ્મણઃ પ્રવિવેશેવ સ્વાનિ ગાત્રાણિ લજ્જયા

વ્રીડિતં લક્ષ્મણં દૃષ્ટ્વા રાઘવઃ પ્રત્યુવાચ હ ।
એષ મન્યે મહાબાહુર્ ઇહાસ્માન્ દ્રષ્ટુમ્ આગતઃ

વનવાસમ્ અનુધ્યાય ગૃહાય પ્રતિનેષ્યતિ ।
ઇમાં વાપ્ય્ એષ વૈદેહીમ્ અત્યન્તસુખસેવિનીમ્

એતૌ તૌ સંપ્રકાશેતે ગોત્રવન્તૌ મનોરમૌ ।
વાયુવેગસમૌ વીર જવનૌ તુરગોત્તમૌ

સ એષ સુમહાકાયઃ કમ્પતે વાહિનીમુખે ।
નાગઃ શત્રુંજયો નામ વૃદ્ધસ્ તાતસ્ય ધીમતઃ

અવતીર્ય તુ સાલાગ્રાત્ તસ્માત્ સ સમિતિંજયઃ ।
લક્ષ્મણઃ પ્રાઞ્જલિર્ ભૂત્વા તસ્થૌ રામસ્ય પાર્શ્વતઃ

ભરતેનાથ સંદિષ્ટા સમ્મર્દો ન ભવેદ્ ઇતિ ।
સમન્તાત્ તસ્ય શૈલસ્ય સેનાવાસમ્ અકલ્પયત્

અધ્યર્ધમ્ ઇક્ષ્વાકુચમૂર્ યોજનં પર્વતસ્ય સા ।
પાર્શ્વે ન્યવિશદ્ આવૃત્ય ગજવાજિરથાકુલા

સા ચિત્રકૂટે ભરતેન સેના ધર્મં પુરસ્કૃત્ય વિધૂય દર્પમ્ ।
પ્રસાદનાર્થં રઘુનન્દનસ્ય વિરોચતે નીતિમતા પ્રણીતા