રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.7

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 7
જ્ઞાતિદાસી યતો જાતા કૈકેય્યાસ્ તુ સહોષિતા ।
પ્રાસાદં ચન્દ્રસંકાશમ્ આરુરોહ યદૃચ્છયા

સિક્તરાજપથાં કૃત્સ્નાં પ્રકીર્ણકમલોત્પલામ્ ।
અયોધ્યાં મન્થરા તસ્માત્ પ્રાસાદાદ્ અન્વવૈક્ષત

પતાકાભિર્ વરાર્હાભિર્ ધ્વજૈશ્ ચ સમલંકૃતામ્ ।
સિક્તાં ચન્દનતોયૈશ્ ચ શિરઃસ્નાતજનૈર્ વૃતામ્

અવિદૂરે સ્થિતાં દૃષ્ટ્વા ધાત્રીં પપ્રચ્છ મન્થરા ।
ઉત્તમેનાભિસંયુક્તા હર્ષેણાર્થપરા સતી

રામમાતા ધનં કિં નુ જનેભ્યઃ સમ્પ્રયચ્છતિ ।
અતિમાત્રં પ્રહર્ષો ઽયં કિં જનસ્ય ચ શંસ મે ।
કારયિષ્યતિ કિં વાપિ સમ્પ્રહૃષ્ટો મહીપતિઃ

વિદીર્યમાણા હર્ષેણ ધાત્રી પરમયા મુદા ।
આચચક્ષે ઽથ કુબ્જાયૈ ભૂયસીં રાઘવે શ્રિયમ્

શ્વઃ પુષ્યેણ જિતક્રોધં યૌવરાજ્યેન રાઘવમ્ ।
રાજા દશરથો રામમ્ અભિષેચયિતાનઘમ્

ધાત્ર્યાસ્ તુ વચનં શ્રુત્વા કુબ્જા ક્ષિપ્રમ્ અમર્ષિતા ।
કૈલાસશિખરાકારાત્ પ્રાસાદાદ્ અવરોહત

સા દહ્યમાના કોપેન મન્થરા પાપદર્શિની ।
શયાનામ્ એત્ય કૈકેયીમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

ઉત્તિષ્ઠ મૂઢે કિં શેષે ભયં ત્વામ્ અભિવર્તતે ।
ઉપપ્લુતમહૌઘેન કિમ્ આત્માનં ન બુધ્યસે

અનિષ્ટે સુભગાકારે સૌભાગ્યેન વિકત્થસે ।
ચલં હિ તવ સૌભાગ્યં નદ્યાઃ સ્રોત ઇવોષ્ણગે

એવમ્ ઉક્તા તુ કૈકેયી રુષ્ટયા પરુષં વચઃ ।
કુબ્જયા પાપદર્શિન્યા વિષાદમ્ અગમત્ પરમ્

કૈકેયી ત્વ્ અબ્રવીત્ કુબ્જાં કચ્ચિત્ ક્ષેમં ન મન્થરે ।
વિષણ્ણવદનાં હિ ત્વાં લક્ષયે ભૃશદુઃખિતામ્

મન્થરા તુ વચઃ શ્રુત્વા કૈકેય્યા મધુરાક્ષરમ્ ।
ઉવાચ ક્રોધસંયુક્તા વાક્યં વાક્યવિશારદા

સા વિષણ્ણતરા ભૂત્વા કુબ્જા તસ્યા હિતૈષિણી ।
વિષાદયન્તી પ્રોવાચ ભેદયન્તી ચ રાઘવમ્

અક્ષેમં સુમહદ્ દેવિ પ્રવૃત્તં ત્વદ્વિનાશનમ્ ।
રામં દશરથો રાજા યૌવરાજ્યે ઽભિષેક્ષ્યતિ

સાસ્મ્ય્ અગાધે ભયે મગ્ના દુઃખશોકસમન્વિતા ।
દહ્યમાનાનલેનેવ ત્વદ્ધિતાર્થમ્ ઇહાગતા

તવ દુઃખેન કૈકેયિ મમ દુઃખં મહદ્ ભવેત્ ।
ત્વદ્વૃદ્ધૌ મમ વૃદ્ધિશ્ ચ ભવેદ્ અત્ર ન સંશયઃ

નરાધિપકુલે જાતા મહિષી ત્વં મહીપતેઃ ।
ઉગ્રત્વં રાજધર્માણાં કથં દેવિ ન બુધ્યસે

ધર્મવાદી શઠો ભર્તા શ્લક્ષ્ણવાદી ચ દારુણઃ ।
શુદ્ધભાવે ન જાનીષે તેનૈવમ્ અતિસંધિતા

ઉપસ્થિતં પ્રયુઞ્જાનસ્ ત્વયિ સાન્ત્વમ્ અનર્થકમ્ ।
અર્થેનૈવાદ્ય તે ભર્તા કૌસલ્યાં યોજયિષ્યતિ

અપવાહ્ય સ દુષ્ટાત્મા ભરતં તવ બન્ધુષુ ।
કાલ્યં સ્થાપયિતા રામં રાજ્યે નિહતકણ્ટકે

શત્રુઃ પતિપ્રવાદેન માત્રેવ હિતકામ્યયા ।
આશીવિષ ઇવાઙ્કેન બાલે પરિધૃતસ્ ત્વયા

યથા હિ કુર્યાત્ સર્પો વા શત્રુર્ વા પ્રત્યુપેક્ષિતઃ ।
રાજ્ઞા દશરથેનાદ્ય સપુત્રા ત્વં તથા કૃતા

પાપેનાનૃતસાન્ત્વેન બાલે નિત્યં સુખોચિતે ।
રામં સ્થાપયતા રાજ્યે સાનુબન્ધા હતા હ્ય્ અસિ

સા પ્રાપ્તકાલં કૈકેયિ ક્ષિપ્રં કુરુ હિતં તવ ।
ત્રાયસ્વ પુત્રમ્ આત્માનં માં ચ વિસ્મયદર્શને

મન્થરાયા વચઃ શ્રુત્વા શયનાત્ સ શુભાનના ।
એવમ્ આભરણં તસ્યૈ કુબ્જાયૈ પ્રદદૌ શુભમ્

દત્ત્વા ત્વ્ આભરણં તસ્યૈ કુબ્જાયૈ પ્રમદોત્તમા ।
કૈકેયી મન્થરાં હૃષ્ટા પુનર્ એવાબ્રવીદ્ ઇદમ્

ઇદં તુ મન્થરે મહ્યમ્ આખ્યાસિ પરમં પ્રિયમ્ ।
એતન્ મે પ્રિયમ્ આખ્યાતુઃ કિં વા ભૂયઃ કરોમિ તે

રામે વા ભરતે વાહં વિશેષં નોપલક્ષયે ।
તસ્માત્ તુષ્ટાસ્મિ યદ્ રાજા રામં રાજ્યે ઽભિષેક્ષ્યતિ

ન મે પરં કિંચિદ્ ઇતસ્ ત્વયા પુનઃ પ્રિયં પ્રિયાર્હે સુવચં વચો વરમ્ ।
તથા હ્ય્ અવોચસ્ ત્વમ્ અતઃ પ્રિયોત્તરં વરં પરં તે પ્રદદામિ તં વૃણુ