રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.70

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 70
તમ્ એવં શોકસંતપ્તં ભરતં કેકયીસુતમ્ ।
ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠો વસિષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠવાગ્ ઋષિઃ

અલં શોકેન ભદ્રં તે રાજપુત્ર મહાયશઃ ।
પ્રાપ્તકાલં નરપતેઃ કુરુ સંયાનમ્ ઉત્તરમ્

વસિષ્ઠસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ભરતો ધારણાં ગતઃ ।
પ્રેતકાર્યાણિ સર્વાણિ કારયામાસ ધર્મવિત્

ઉદ્ધૃતં તૈલસંક્લેદાત્ સ તુ ભૂમૌ નિવેશિતમ્ ।
આપીતવર્ણવદનં પ્રસુપ્તમ્ ઇવ ભૂમિપમ્

નિવેશ્ય શયને ચાગ્ર્યે નાનારત્નપરિષ્કૃતે ।
તતો દશરથં પુત્રો વિલલાપ સુદુઃખિતઃ

કિં તે વ્યવસિતં રાજન્ પ્રોષિતે મય્ય્ અનાગતે ।
વિવાસ્ય રામં ધર્મજ્ઞં લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્

ક્વ યાસ્યસિ મહારાજ હિત્વેમં દુઃખિતં જનમ્ ।
હીનં પુરુષસિંહેન રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા

યોગક્ષેમં તુ તે રાજન્ કો ઽસ્મિન્ કલ્પયિતા પુરે ।
ત્વયિ પ્રયાતે સ્વસ્ તાત રામે ચ વનમ્ આશ્રિતે

વિધવા પૃથિવી રાજંસ્ ત્વયા હીના ન રાજતે ।
હીનચન્દ્રેવ રજની નગરી પ્રતિભાતિ મામ્

એવં વિલપમાનં તં ભરતં દીનમાનસમ્ ।
અબ્રવીદ્ વચનં ભૂયો વસિષ્ઠસ્ તુ મહાન્ ઋષિઃ

પ્રેતકાર્યાણિ યાન્ય્ અસ્ય કર્તવ્યાનિ વિશાંપતેઃ ।
તાન્ય્ અવ્યગ્રં મહાબાહો ક્રિયન્તામ્ અવિચારિતમ્

તથેતિ ભરતો વાક્યં વસિષ્ઠસ્યાભિપૂજ્ય તત્ ।
ઋત્વિક્પુરોહિતાચાર્યાંસ્ ત્વરયામાસ સર્વશઃ

યે ત્વ્ અગ્રતો નરેન્દ્રસ્ય અગ્ન્યગારાદ્ બહિષ્કૃતાઃ ।
ઋત્વિગ્ભિર્ યાજકૈશ્ ચૈવ તે હ્રિયન્તે યથાવિધિ

શિબિકાયામ્ અથારોપ્ય રાજાનં ગતચેતનમ્ ।
બાષ્પકણ્ઠા વિમનસસ્ તમ્ ઊહુઃ પરિચારકાઃ

હિરણ્યં ચ સુવર્ણં ચ વાસાંસિ વિવિધાનિ ચ ।
પ્રકિરન્તો જના માર્ગં નૃપતેર્ અગ્રતો યયુઃ

ચન્દનાગુરુનિર્યાસાન્ સરલં પદ્મકં તથા ।
દેવદારૂણિ ચાહૃત્ય ચિતાં ચક્રુસ્ તથાપરે

ગન્ધાન્ ઉચ્ચાવચાંશ્ ચાન્યાંસ્ તત્ર દત્ત્વાથ ભૂમિપમ્ ।
તતઃ સંવેશયામાસુશ્ ચિતામધ્યે તમ્ ઋત્વિજઃ

તથા હુતાશનં હુત્વા જેપુસ્ તસ્ય તદર્ત્વિજઃ ।
જગુશ્ ચ તે યથાશાસ્ત્રં તત્ર સામાનિ સામગાઃ

શિબિકાભિશ્ ચ યાનૈશ્ ચ યથાર્હં તસ્ય યોષિતઃ ।
નગરાન્ નિર્યયુસ્ તત્ર વૃદ્ધૈઃ પરિવૃતાસ્ તદા

પ્રસવ્યં ચાપિ તં ચક્રુર્ ઋત્વિજો ઽગ્નિચિતં નૃપમ્ ।
સ્ત્રિયશ્ ચ શોકસંતપ્તાઃ કૌસલ્યાપ્રમુખાસ્ તદા

ક્રૌઞ્ચીનામ્ ઇવ નારીણાં નિનાદસ્ તત્ર શુશ્રુવે ।
આર્તાનાં કરુણં કાલે ક્રોશન્તીનાં સહસ્રશઃ

તતો રુદન્ત્યો વિવશા વિલપ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
યાનેભ્યઃ સરયૂતીરમ્ અવતેરુર્ વરાઙ્ગનાઃ

કૃતોદકં તે ભરતેન સાર્ધં નૃપાઙ્ગના મન્ત્રિપુરોહિતાશ્ ચ ।
પુરં પ્રવિશ્યાશ્રુપરીતનેત્રા ભૂમૌ દશાહં વ્યનયન્ત દુઃખમ્