રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.64

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 64
ભરતે બ્રુવતિ સ્વપ્નં દૂતાસ્ તે ક્લાન્તવાહનાઃ ।
પ્રવિશ્યાસહ્યપરિખં રમ્યં રાજગૃહં પુરમ્

સમાગમ્ય તુ રાજ્ઞા ચ રાજપુત્રેણ ચાર્ચિતાઃ ।
રાજ્ઞઃ પાદૌ ગૃહીત્વા તુ તમ્ ઊચુર્ ભરતં વચઃ

પુરોહિતસ્ ત્વા કુશલં પ્રાહ સર્વે ચ મન્ત્રિણઃ ।
ત્વરમાણશ્ ચ નિર્યાહિ કૃત્યમ્ આત્યયિકં ત્વયા

અત્ર વિંશતિકોટ્યસ્ તુ નૃપતેર્ માતુલસ્ય તે ।
દશકોટ્યસ્ તુ સમ્પૂર્ણાસ્ તથૈવ ચ નૃપાત્મજ

પ્રતિગૃહ્ય ચ તત્ સર્વં સ્વનુરક્તઃ સુહૃજ્જને ।
દૂતાન્ ઉવાચ ભરતઃ કામૈઃ સમ્પ્રતિપૂજ્ય તાન્

કચ્ચિત્ સુકુશલી રાજા પિતા દશરથો મમ ।
કચ્ચિચ્ ચારોગતા રામે લક્ષ્મણે વા મહાત્મનિ

આર્યા ચ ધર્મનિરતા ધર્મજ્ઞા ધર્મદર્શિની ।
અરોગા ચાપિ કૌસલ્યા માતા રામસ્ય ધીમતઃ

કચ્ચિત્ સુમિત્રા ધર્મજ્ઞા જનની લક્ષ્મણસ્ય યા ।
શત્રુઘ્નસ્ય ચ વીરસ્ય સારોગા ચાપિ મધ્યમા

આત્મકામા સદા ચણ્ડી ક્રોધના પ્રાજ્ઞમાનિની ।
અરોગા ચાપિ કૈકેયી માતા મે કિમ્ ઉવાચ હ

એવમ્ ઉક્તાસ્ તુ તે દૂતા ભરતેન મહાત્મના ।
ઊચુઃ સમ્પ્રશ્રિતં વાક્યમ્ ઇદં તં ભરતં તદા ।
કુશલાસ્ તે નરવ્યાઘ્ર યેષાં કુશલમ્ ઇચ્છસિ ॥ રમ્સ્_2,64.10* ॥
ભરતશ્ ચાપિ તાન્ દૂતાન્ એવમ્ ઉક્તો ઽભ્યભાષત ।
આપૃચ્છે ઽહં મહારાજં દૂતાઃ સંત્વરયન્તિ મામ્

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ તાન્ દૂતાન્ ભરતઃ પાર્થિવાત્મજઃ ।
દૂતૈઃ સંચોદિતો વાક્યં માતામહમ્ ઉવાચ હ

રાજન્ પિતુર્ ગમિષ્યામિ સકાશં દૂતચોદિતઃ ।
પુનર્ અપ્ય્ અહમ્ એષ્યામિ યદા મે ત્વં સ્મરિષ્યસિ

ભરતેનૈવમ્ ઉક્તસ્ તુ નૃપો માતામહસ્ તદા ।
તમ્ ઉવાચ શુભં વાક્યં શિરસ્ય્ આઘ્રાય રાઘવમ્

ગચ્છ તાતાનુજાને ત્વાં કૈકેયી સુપ્રજાસ્ ત્વયા ।
માતરં કુશલં બ્રૂયાઃ પિતરં ચ પરંતપ

પુરોહિતં ચ કુશલં યે ચાન્યે દ્વિજસત્તમાઃ ।
તૌ ચ તાત મહેષ્વાસૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ

તસ્મૈ હસ્ત્યુત્તમાંશ્ ચિત્રાન્ કમ્બલાન્ અજિનાનિ ચ ।
અભિસત્કૃત્ય કૈકેયો ભરતાય ધનં દદૌ

રુક્મનિષ્કસહસ્રે દ્વે ષોડશાશ્વશતાનિ ચ ।
સત્કૃત્ય કૈકેયી પુત્રં કેકયો ધનમ્ આદિશત્

તથામાત્યાન્ અભિપ્રેતાન્ વિશ્વાસ્યાંશ્ ચ ગુણાન્વિતાન્ ।
દદાવ્ અશ્વપતિઃ શીઘ્રં ભરતાયાનુયાયિનઃ

ઐરાવતાન્ ઐન્દ્રશિરાન્ નાગાન્ વૈ પ્રિયદર્શનાન્ ।
ખરાઞ્ શીઘ્રાન્ સુસંયુક્તાન્ માતુલો ઽસ્મૈ ધનં દદૌ

અન્તઃપુરે ઽતિસંવૃદ્ધાન્ વ્યાઘ્રવીર્યબલાન્વિતાન્ ।
દંષ્ટ્રાયુધાન્ મહાકાયાઞ્ શુનશ્ ચોપાયનં દદૌ

સ માતામહમ્ આપૃચ્છ્ય માતુલં ચ યુધાજિતમ્ ।
રથમ્ આરુહ્ય ભરતઃ શત્રુઘ્નસહિતો યયૌ

રથાન્ મણ્ડલચક્રાંશ્ ચ યોજયિત્વા પરઃશતમ્ ।
ઉષ્ટ્રગોઽશ્વખરૈર્ ભૃત્યા ભરતં યાન્તમ્ અન્વયુઃ

બલેન ગુપ્તો ભરતો મહાત્મા સહાર્યકસ્યાત્મસમૈર્ અમાત્યૈઃ ।
આદાય શત્રુઘ્નમ્ અપેતશત્રુર્ ગૃહાદ્ યયૌ સિદ્ધ ઇવેન્દ્રલોકાત્