રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.60

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 60
તમ્ અગ્નિમ્ ઇવ સંશાન્તમ્ અમ્બુહીનમ્ ઇવાર્ણવમ્ ।
હતપ્રભમ્ ઇવાદિત્યં સ્વર્ગસ્થં પ્રેક્ષ્ય ભૂમિપમ્

કૌસલ્યા બાષ્પપૂર્ણાક્ષી વિવિધં શોકકર્શિતા ।
ઉપગૃહ્ય શિરો રાજ્ઞઃ કૈકેયીં પ્રત્યભાષત

સકામા ભવ કૈકેયિ ભુઙ્ક્ષ્વ રાજ્યમ્ અકણ્ટકમ્ ।
ત્યક્ત્વા રાજાનમ્ એકાગ્રા નૃશંસે દુષ્ટચારિણિ

વિહાય માં ગતો રામો ભર્તા ચ સ્વર્ગતો મમ ।
વિપથે સાર્થહીનેવ નાહં જીવિતુમ્ ઉત્સહે

ભર્તારં તં પરિત્યજ્ય કા સ્ત્રી દૈવતમ્ આત્મનઃ ।
ઇચ્છેજ્ જીવિતુમ્ અન્યત્ર કૈકેય્યાસ્ ત્યક્તધર્મણઃ

ન લુબ્ધો બુધ્યતે દોષાન્ કિં પાકમ્ ઇવ ભક્ષયન્ ।
કુબ્જાનિમિત્તં કૈકેય્યા રાઘવાણાં કુલં હતમ્

અનિયોગે નિયુક્તેન રાજ્ઞા રામં વિવાસિતમ્ ।
સભાર્યં જનકઃ શ્રુત્વા પરિતપ્સ્યત્ય્ અહં યથા

રામઃ કમલપત્ત્રાક્ષો જીવનાશમ્ ઇતો ગતઃ ।
વિદેહરાજસ્ય સુતા તથા સીતા તપસ્વિની ।
દુઃખસ્યાનુચિતા દુઃખં વને પર્યુદ્વિજિષ્યતિ ॥ રમ્સ્_2,60.8* ॥
નદતાં ભીમઘોષાણાં નિશાસુ મૃગપક્ષિણામ્ ।
નિશમ્ય નૂનં સંત્રસ્તા રાઘવં સંશ્રયિષ્યતિ

વૃદ્ધશ્ ચૈવાલ્પપુત્રશ્ ચ વૈદેહીમ્ અનુચિન્તયન્ ।
સો ઽપિ શોકસમાવિષ્ટો નનુ ત્યક્ષ્યતિ જીવિતમ્

તાં તતઃ સમ્પરિષ્વજ્ય વિલપન્તીં તપસ્વિનીમ્ ।
વ્યપનિન્યુઃ સુદુઃખાર્તાં કૌસલ્યાં વ્યાવહારિકાઃ

તૈલદ્રોણ્યામ્ અથામાત્યાઃ સંવેશ્ય જગતીપતિમ્ ।
રાજ્ઞઃ સર્વાણ્ય્ અથાદિષ્ટાશ્ ચક્રુઃ કર્માણ્ય્ અનન્તરમ્

ન તુ સંકાલનં રાજ્ઞો વિના પુત્રેણ મન્ત્રિણઃ ।
સર્વજ્ઞાઃ કર્તુમ્ ઈષુસ્ તે તતો રક્ષન્તિ ભૂમિપમ્

તૈલદ્રોણ્યાં તુ સચિવૈઃ શાયિતં તં નરાધિપમ્ ।
હા મૃતો ઽયમ્ ઇતિ જ્ઞાત્વા સ્ત્રિયસ્ તાઃ પર્યદેવયન્

બાહૂન્ ઉદ્યમ્ય કૃપણા નેત્રપ્રસ્રવણૈર્ મુખૈઃ ।
રુદન્ત્યઃ શોકસંતપ્તાઃ કૃપણં પર્યદેવયન્

નિશા નક્ષત્રહીનેવ સ્ત્રીવ ભર્તૃવિવર્જિતા ।
પુરી નારાજતાયોધ્યા હીના રાજ્ઞા મહાત્મના

બાષ્પપર્યાકુલજના હાહાભૂતકુલાઙ્ગના ।
શૂન્યચત્વરવેશ્માન્તા ન બભ્રાજ યથાપુરમ્

ગતપ્રભા દ્યૌર્ ઇવ ભાસ્કરં વિના વ્યપેતનક્ષત્રગણેવ શર્વરી ।
પુરી બભાસે રહિતા મહાત્મના ન ચાસ્રકણ્ઠાકુલમાર્ગચત્વરા

નરાશ્ ચ નાર્યશ્ ચ સમેત્ય સંઘશો વિગર્હમાણા ભરતસ્ય માતરમ્ ।
તદા નગર્યાં નરદેવસંક્ષયે બભૂવુર્ આર્તા ન ચ શર્મ લેભિરે