રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.55

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 55
વનં ગતે ધર્મપરે રામે રમયતાં વરે ।
કૌસલ્યા રુદતી સ્વાર્તા ભર્તારમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

યદ્યપિ ત્રિષુ લોકેષુ પ્રથિતં તે મહદ્ યશઃ ।
સાનુક્રોશો વદાન્યશ્ ચ પ્રિયવાદી ચ રાઘવઃ

કથં નરવરશ્રેષ્ઠ પુત્રૌ તૌ સહ સીતયા ।
દુઃખિતૌ સુખસંવૃદ્ધૌ વને દુઃખં સહિષ્યતઃ

સા નૂનં તરુણી શ્યામા સુકુમારી સુખોચિતા ।
કથમ્ ઉષ્ણં ચ શીતં ચ મૈથિલી પ્રસહિષ્યતે

ભુક્ત્વાશનં વિશાલાક્ષી સૂપદંશાન્વિતં શુભમ્ ।
વન્યં નૈવારમ્ આહારં કથં સીતોપભોક્ષ્યતે

ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષં શ્રુત્વા શુભમ્ અનિન્દિતા ।
કથં ક્રવ્યાદસિંહાનાં શબ્દં શ્રોષ્યત્ય્ અશોભનમ્

મહેન્દ્રધ્વજસંકાશઃ ક્વ નુ શેતે મહાભુજઃ ।
ભુજં પરિઘસંકાશમ્ ઉપધાય મહાબલઃ

પદ્મવર્ણં સુકેશાન્તં પદ્મનિઃશ્વાસમ્ ઉત્તમમ્ ।
કદા દ્રક્ષ્યામિ રામસ્ય વદનં પુષ્કરેક્ષણમ્

વજ્રસારમયં નૂનં હૃદયં મે ન સંશયઃ ।
અપશ્યન્ત્યા ન તં યદ્ વૈ ફલતીદં સહસ્રધા

યદિ પઞ્ચદશે વર્ષે રાઘવઃ પુનર્ એષ્યતિ ।
જહ્યાદ્ રાજ્યં ચ કોશં ચ ભરતેનોપભોક્ષ્યતે

એવં કનીયસા ભ્રાત્રા ભુક્તં રાજ્યં વિશાં પતે ।
ભ્રાતા જ્યેષ્ઠો વરિષ્ઠશ્ ચ કિમર્થં નાવમંસ્યતે

ન પરેણાહૃતં ભક્ષ્યં વ્યાઘ્રઃ ખાદિતુમ્ ઇચ્છતિ ।
એવમ્ એવ નરવ્યાઘ્રઃ પરલીઢં ન મંસ્યતે

હવિર્ આજ્યં પુરોડાશાઃ કુશા યૂપાશ્ ચ ખાદિરાઃ ।
નૈતાનિ યાતયામાનિ કુર્વન્તિ પુનર્ અધ્વરે

તથા હ્ય્ આત્તમ્ ઇદં રાજ્યં હૃતસારાં સુરામ્ ઇવ ।
નાભિમન્તુમ્ અલં રામો નષ્ટસોમમ્ ઇવાધ્વરમ્

નૈવંવિધમ્ અસત્કારં રાઘવો મર્ષયિષ્યતિ ।
બલવાન્ ઇવ શાર્દૂલો વાલધેર્ અભિમર્શનમ્

સ તાદૃશઃ સિંહબલો વૃષભાક્ષો નરર્ષભઃ ।
સ્વયમ્ એવ હતઃ પિત્રા જલજેનાત્મજો યથા

દ્વિજાતિધર્મઃ શાસ્ત્રદૃષ્ટઃ સનાતનઃ ।
યદિ તે ધર્મનિરતે ત્વયા પુત્રે વિવાસિતે

ગતિર્ એકા પતિર્ નાર્યા દ્વિતીયા ગતિર્ આત્મજઃ ।
તૃતીયા જ્ઞાતયો રાજંશ્ ચતુર્થી નેહ વિદ્યતે

તત્ર ત્વં ચૈવ મે નાસ્તિ રામશ્ ચ વનમ્ આશ્રિતઃ ।
ન વનં ગન્તુમ્ ઇચ્છામિ સર્વથા હિ હતા ત્વયા

હતં ત્વયા રાજ્યમ્ ઇદં સરાષ્ટ્રં હતસ્ તથાત્મા સહ મન્ત્રિભિશ્ ચ ।
હતા સપુત્રાસ્મિ હતાશ્ ચ પૌરાઃ સુતશ્ ચ ભાર્યા ચ તવ પ્રહૃષ્ટૌ

ઇમાં ગિરં દારુણશબ્દસંશ્રિતાં નિશમ્ય રાજાપિ મુમોહ દુઃખિતઃ ।
તતઃ સ શોકં પ્રવિવેશ પાર્થિવઃ સ્વદુષ્કૃતં ચાપિ પુનસ્ તદાસ્મરત્