રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.40

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 40
અનુરક્તા મહાત્માનં રામં સત્યપરાક્રમમ્ ।
અનુજગ્મુઃ પ્રયાન્તં તં વનવાસાય માનવાઃ

નિવર્તિતે ઽપિ ચ બલાત્ સુહૃદ્વર્ગે ચ રાજનિ ।
નૈવ તે સંન્યવર્તન્ત રામસ્યાનુગતા રથમ્

અયોધ્યાનિલયાનાં હિ પુરુષાણાં મહાયશાઃ ।
બભૂવ ગુણસમ્પન્નઃ પૂર્ણચન્દ્ર ઇવ પ્રિયઃ

સ યાચ્યમાનઃ કાકુત્સ્થઃ સ્વાભિઃ પ્રકૃતિભિસ્ તદા ।
કુર્વાણઃ પિતરં સત્યં વનમ્ એવાન્વપદ્યત

અવેક્ષમાણઃ સસ્નેહં ચક્ષુષા પ્રપિબન્ન્ ઇવ ।
ઉવાચ રામઃ સ્નેહેન તાઃ પ્રજાઃ સ્વાઃ પ્રજા ઇવ

યા પ્રીતિર્ બહુમાનશ્ ચ મય્ય્ અયોધ્યાનિવાસિનામ્ ।
મત્પ્રિયાર્થં વિશેષેણ ભરતે સા નિવેશ્યતામ્

સ હિ કલ્યાણચારિત્રઃ કૈકેય્યાનન્દવર્ધનઃ ।
કરિષ્યતિ યથાવદ્ વઃ પ્રિયાણિ ચ હિતાનિ ચ

જ્ઞાનવૃદ્ધો વયોબાલો મૃદુર્ વીર્યગુણાન્વિતઃ ।
અનુરૂપઃ સ વો ભર્તા ભવિષ્યતિ ભયાપહઃ

સ હિ રાજગુણૈર્ યુક્તો યુવરાજઃ સમીક્ષિતઃ ।
અપિ ચાપિ મયા શિષ્ટૈઃ કાર્યં વો ભર્તૃશાસનમ્

ન ચ તપ્યેદ્ યથા ચાસૌ વનવાસં ગતે મયિ ।
મહારાજસ્ તથા કાર્યો મમ પ્રિયચિકીર્ષયા

યથા યથા દાશરથિર્ ધર્મમ્ એવાસ્થિતો ઽભવત્ ।
તથા તથા પ્રકૃતયો રામં પતિમ્ અકામયન્

બાષ્પેણ પિહિતં દીનં રામઃ સૌમિત્રિણા સહ ।
ચકર્ષેવ ગુણૈર્ બદ્ધ્વા જનં પુનર્ ઇવાસનમ્

તે દ્વિજાસ્ ત્રિવિધં વૃદ્ધા જ્ઞાનેન વયસૌજસા ।
વયઃપ્રકમ્પશિરસો દૂરાદ્ ઊચુર્ ઇદં વચઃ

વહન્તો જવના રામં ભો ભો જાત્યાસ્ તુરંગમાઃ ।
નિવર્તધ્વં ન ગન્તવ્યં હિતા ભવત ભર્તરિ ।
ઉપવાહ્યસ્ તુ વો ભર્તા નાપવાહ્યઃ પુરાદ્ વનમ્ ॥ રમ્સ્_2,40.14* ॥
એવમ્ આર્તપ્રલાપાંસ્ તાન્ વૃદ્ધાન્ પ્રલપતો દ્વિજાન્ ।
અવેક્ષ્ય સહસા રામો રથાદ્ અવતતાર હ

પદ્ભ્યામ્ એવ જગામાથ સસીતઃ સહલક્ષ્મણઃ ।
સંનિકૃષ્ટપદન્યાસો રામો વનપરાયણઃ

દ્વિજાતીંસ્ તુ પદાતીંસ્ તાન્ રામશ્ ચારિત્રવત્સલઃ ।
ન શશાક ઘૃણાચક્ષુઃ પરિમોક્તું રથેન સઃ

ગચ્છન્તમ્ એવ તં દૃષ્ટ્વા રામં સંભ્રાન્તમાનસાઃ ।
ઊચુઃ પરમસંતપ્તા રામં વાક્યમ્ ઇદં દ્વિજાઃ

બ્રાહ્મણ્યં કૃત્સ્નમ્ એતત્ ત્વાં બ્રહ્મણ્યમ્ અનુગચ્છતિ ।
દ્વિજસ્કન્ધાધિરૂઢાસ્ ત્વામ્ અગ્નયો ઽપ્ય્ અનુયાન્ત્ય્ અમી

વાજપેયસમુત્થાનિ છત્ત્રાણ્ય્ એતાનિ પશ્ય નઃ ।
પૃષ્ઠતો ઽનુપ્રયાતાનિ હંસાન્ ઇવ જલાત્યયે

અનવાપ્તાતપત્રસ્ય રશ્મિસંતાપિતસ્ય તે ।
એભિશ્ છાયાં કરિષ્યામઃ સ્વૈશ્ છત્ત્રૈર્ વાજપેયિકૈઃ

યા હિ નઃ સતતં બુદ્ધિર્ વેદમન્ત્રાનુસારિણી ।
ત્વત્કૃતે સા કૃતા વત્સ વનવાસાનુસારિણી

હૃદયેષ્વ્ અવતિષ્ઠન્તે વેદા યે નઃ પરં ધનમ્ ।
વત્સ્યન્ત્ય્ અપિ ગૃહેષ્વ્ એવ દારાશ્ ચારિત્રરક્ષિતાઃ

ન પુનર્ નિશ્ચયઃ કાર્યસ્ ત્વદ્ગતૌ સુકૃતા મતિઃ ।
ત્વયિ ધર્મવ્યપેક્ષે તુ કિં સ્યાદ્ ધર્મમ્ અવેક્ષિતુમ્

યાચિતો નો નિવર્તસ્વ હંસશુક્લશિરોરુહૈઃ ।
શિરોભિર્ નિભૃતાચાર મહીપતનપાંસુલૈઃ

બહૂનાં વિતતા યજ્ઞા દ્વિજાનાં ય ઇહાગતાઃ ।
તેષાં સમાપ્તિર્ આયત્તા તવ વત્સ નિવર્તને

ભક્તિમન્તિ હિ ભૂતાનિ જઙ્ગમાજઙ્ગમાનિ ચ ।
યાચમાનેષુ તેષુ ત્વં ભક્તિં ભક્તેષુ દર્શય

અનુગન્તુમ્ અશક્તાસ્ ત્વાં મૂલૈર્ ઉદ્ધૃતવેગિનઃ ।
ઉન્નતા વાયુવેગેન વિક્રોશન્તીવ પાદપાઃ

નિશ્ચેષ્ટાહારસંચારા વૃક્ષૈકસ્થાનવિષ્ઠિતાઃ ।
પક્ષિણો ઽપિ પ્રયાચન્તે સર્વભૂતાનુકમ્પિનમ્

એવં વિક્રોશતાં તેષાં દ્વિજાતીનાં નિવર્તને ।
દદૃશે તમસા તત્ર વારયન્તીવ રાઘવમ્